Dünya Diyabet Haftası'nda Dikkat Çeken Veriler: Şeker Hastası Sayısıyla Avrupa Birincisiyiz!

Tüm dünyada 12-18 Kasım tarihleri arası her yıl Diyabet Haftası olarak kabul ediliyor. Dünya genelinde milyonlarca kişiyi doğrudan ya da yakınları üzerinden dolaylı olarak etkileyen hastalığa ilişkin Türkiye'deki güncel veriler ise, endişe yaratıyor.

Konuya ilişkin Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof.Dr. Göksun Ayvaz'dan da değerlendirme geldi. Prof.Ayvaz, "2010–2021 döneminde Türkiye'de Diyabetli kişi sayısında 2,4 milyon, Prediyabetli kişi sayısında ise 3,3 milyon toplamda 5,7 milyon artış olduğu tahmin ediliyor. Buna göre bu dönemde diyabetli kişi sayısı yüzde 35,2, Prediyabetli kişi sayısı yüzde 24,3 artmış. Uluslararası Diyabet Federasyonu'nun 2025 yılında yayınladığı verilere göre Türkiye'de 20–79 yaş aralığındaki kişilerde diyabet oranının yüzde 16.5 olduğu düşünülüyor. Bu da 9.6 milyon kişinin diyabetli olduğu anlamına geliyor. Ancak bu 9.6 milyonun sadece yüzde 55'ine tanı konulmuş olduğu, yüzde 45'ine ise hastalığı olmasına rağmen henüz tanı konulmadığı varsayılıyor." diye konuştu.

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof.Dr. Göksun Ayvaz

Prof.Ayvaz özetle şunları kaydetti:

"Türkiye'de diyabet hem kişi sayısı hem de prevalans bakımından artış göstermiştir.Türkiye'deki diyabetli sayısını araştırmak amacıyla 1997-98 yıllarında yapılan TURDEP-I araştırmasında 20 yaş üzerinde diyabetli oranı yüzde 7.2 bulunmuşken 2010'da aynı şartlarla tekrarlanan TURDEP-II çalışmasında bu oran yüzde 13.7'ye yükselmiştir. Yani diyabetli oranında 12 yılda yüzde 90 artış saptanmış. İkinci çalışmada Türkiye’de diyabetin 1998 yılına göre yaklaşık olarak 5 yaş daha erken başladığı da görülmüştür. Aynı kişilerin TÜİK verileriyle yaptıkları hesaplamaya göre 2010–2021 döneminde Türkiye'de diyabetli kişi sayısında 2,4 milyon, prediyabetli kişi sayısında ise 3,3 milyon toplamda 5,7 milyon artış olduğu tahmin ediliyor· Buna göre bu dönemde diyabetli kişi sayısı yüzde 35,2, Prediyabetli kişi sayısı yüzde 24,3 artmıştır. "

Yaşlı nüfusta diyabetli kişi sayısındaki artış yüzde 51,3'tür. 2021 yılında prediyabet prevalansı kadınlarda yüzde 32,6, erkeklerde yüzde 25,2 olarak tahmin edilmiş. Diyabet prevalansı kadınlarda yüzde 17,1, erkeklerde yüzde 14,2 olarak hesaplanmış. Sağlık Bakanlığı kayıtları üzerinden yapılan 2015–2021 analizinde de benzer artışlar saptanmış."

"Türkiye, 20–79 yaş diyabetli kişi sayısı ve diyabet prevalansı bakımından Avrupa'da ilk dünyada ise 10. sırada. Geleceğe dönük yapılan projeksiyonlarda 2050 yılına kadar Türkiye'de diyabetli yetişkin sayısının 9,6 milyondan 14,1 milyona çıkması bekleniyor. Bu sayının tüm dünyada 589 milyondan 853 milyona yükselmesi öngörülüyor. Ancak gerek ülkemizde gerekse dünyada etkili koruyucu sağlık politikalarının uygulamaya konulması ile bu artışın hızı azaltılabilir."

"Obezite, özellikle de karın içi yağlanma insülin direncini ve metabolik bozuklukları arttırmaktadır. Yapılan diyabet prevalans çalışmalarında diyabet artışına toplumdaki obezite ve kiloluluğun artışının da eşlik etmesi, diyabet artışındaki en önemli hazırlayıcı etken olduğunu düşündürmektedir. Toplumların hareketsiz bir yaşam tarzına dönmüş olması, rafine karbonhidrat ve gereğinden fazla enerji içeren, katkı maddesi katılmış ve endokrin bozucular içeren gıdalarla beslenme, uyku düzenindeki bozukluklar hem obeziteye hem de diyabet gelişimine yol açmaktadır. Bunlara ek olarak tanı olanaklarının gelişmesi, farkındalığın artması ve hastaların daha uzun yaşaması da kayıtlı diyabetli sayısındaki artışa katkıda bulunur."

"Türkiye'de diyabetin önümüzdeki 20–25 yıl içinde sağlık sisteminin en önemli kronik hastalık yüklerinden biri olmaya devam edeceği açıktır. Özellikle obezite epidemisinin kontrol edilememesi, genç yaşlarda tip 2 diyabetin artması ve nüfusun yaşlanması bu yükü büyütecektir."

"Ülkemizde diyabet prevelansı konusunda yapılan en sistematik çalışma olan TURDEP-II (2010) verileri, hastalığın en fazla görüldüğü bölgenin yüzde 18,2 ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu, en az görüldüğü bölgenin ise yüzde 14,5 ile Kuzey Anadolu yani Karadeniz olduğunu göstermiştir. Bir diğer çalışmada ise İç Anadolu ve Ege bölgelerinde yüksek prevalans saptanırken Kuzey Anadolu bölgesi o çalışmada da en düşük diyabet prevalansı göstermiştir."

"2013–2015 dönemini kapsayan çok merkezli bir araştırmada özellikle 5-14 yaş grubunda her yüz bin çocuktan 11'inde yeni tip 1 diyabet geliştiği gösterilmiş. 2025 yılındaki bir bildiride 2012 ve 2024 yılları karşılaştırıldığında çocukluk çağı tip 1 diyabet insidansının tüm yaş gruplarında arttığı bildirilmiştir. En belirgin artış 15–18 yaş grubunda gözlenmiştir."