Dünyayı Kirletenler Nerede, Bedelini Kimler Ödeyecek?

Dünya artık yalnızca savaşların, ekonomik krizlerin ve siyasi çekişmelerin tehdidi altında değil. İnsanlığın kapısına dayanan, sınır tanımayan, zenginle fakiri ayırmayan çok daha büyük bir tehlike var: İklim değişikliği.

Bir zamanlar bereketin sembolü olan topraklar kuruyor. Nehirler çekiliyor, ormanlar yanıyor, mevsimlerin dengesi bozuluyor. Bir tarafta seller şehirleri yutarken diğer tarafta kuraklık, insanları doğdukları topraklardan koparıyor.

Tabiat, kendisine yapılanların hesabını sessizce tutuyor.

Ve insanlık, yıllardır görmezden geldiği bu hesabın artık ertelenemeyeceğini anlamaya başlıyor.

İşte böylesine önemli bir dönemde Türkiye, dünya tarihinin en kapsamlı çevre ve iklim buluşmalarından birine ev sahipliği yapıyor.

9–20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya’da gerçekleştirilecek Birleşmiş Milletler 31. İklim Değişikliği Konferansı, yani COP31, dünyanın geleceğini ilgilendiren hayati meseleleri gündemine taşıyacak.

Yaklaşık iki hafta boyunca devlet temsilcileri, bilim insanları, çevre kuruluşları ve uluslararası kurumlar; küresel ısınmayı, karbon salımını, enerji politikalarını, su kaynaklarını, gıda güvenliğini ve iklim değişikliğinin ekonomik sonuçlarını tartışacak.

Toplantının temel amacı, dünyanın daha fazla kirletilmesini önlemek, küresel sıcaklık artışını sınırlandırmak ve gelecek nesillere yaşanabilir bir yeryüzü bırakabilmek.

Bunlar elbette son derece kıymetli hedefler.

Ancak burada insanın zihnini meşgul eden, cevabı verilmeden hiçbir çevre toplantısının gerçek anlamda başarılı sayılamayacağı bir soru var:

Dünyayı bugünkü hâline getirenler kimlerdir ve bu büyük tahribatın bedelini kimler ödeyecektir?

Sanayi Devrimi’nden itibaren dünyanın ekonomik zenginliğini büyük ölçüde elinde toplayan ülkeler, aynı zamanda atmosferi en fazla kirleten ülkeler oldu.

Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Almanya, Fransa ve diğer sanayileşmiş ülkeler, fabrikalarının bacalarından yükselen dumanlarla yalnızca kendi ekonomilerini büyütmediler; insanlığın ortak mirası olan atmosferin dengesini de değiştirdiler.

Bugün elimizde inkâr edilemeyecek rakamlar var.

Küresel Karbon Bütçesi verilerine göre 1750 yılından 2024 yılına kadar fosil yakıtlar ve sanayi kaynaklı birikimli karbondioksit salımında ABD yaklaşık 435 milyar tonla ilk sırada bulunuyor. Bugünkü 27 üyeli Avrupa Birliği’nin toplamı yaklaşık 301 milyar ton, Çin’in ise 285 milyar ton.

Üstelik bu rakamlara ormansızlaşma gibi arazi kullanımından kaynaklanan salımlar dâhil değil.

Bu tablo bize önemli bir gerçeği gösteriyor.

Bugünün zengin ülkeleri, büyük ölçüde dünün kirletici sanayileri üzerinde yükseldi.

Şimdi aynı ülkelerin gelişmekte olan toplumlara çevre konusunda sorumluluk hatırlatması elbette yanlış değildir. Ancak sorumluluk hatırlatırken kendi tarihî yükümlülüklerini görmezden gelmeleri kabul edilemez.

Afrika’nın yoksul bir ülkesine, Anadolu’nun üretim yapmaya çalışan çiftçisine veya sanayileşme mücadelesi veren bir millete çevre adına fedakârlık önerirken önce şu sorunun cevabı verilmelidir:

Siz zenginleşirken dünyayı kirlettiniz. Peki, şimdi temizlenmesinin maliyetini neden başkaları da aynı ölçüde üstlensin?

İşte iklim adaleti dediğimiz mesele tam da burada başlıyor.

Dahası var.

Dünyanın tarihî olarak en büyük kirleticisi olan Amerika Birleşik Devletleri’nin, Antalya’daki böylesine önemli bir toplantıya resmî federal heyet göndermeyecek olması üzerinde özellikle durulması gereken bir durumdur.

Trump yönetimi, Paris İklim Anlaşması’ndan yeniden çekilme yolunu seçti. Bununla da kalmayarak Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’nden ayrılma sürecini başlattı.

Elbette Amerika’nın bütün kesimlerinin bu anlayışı benimsediğini söylemek haksızlık olur. Nitekim Amerikan eyaletlerinden, belediyelerinden, bilim çevrelerinden ve sivil toplum kuruluşlarından temsilcilerin Antalya’da bulunması bekleniyor.

Ancak asıl mesele değişmiyor.

Dünyanın en büyük ekonomilerinden birinin federal yönetimi, insanlığın ortak geleceğinin tartışıldığı masada neden yok?

Dünyayı kirletirken sınır tanımayan güçler, dünyanın temizlenmesi konuşulurken neden sorumluluktan uzak duruyor?

Bu soru yalnızca Amerika’ya değil, ekonomik büyümelerini yüksek karbon salımıyla gerçekleştirmiş bütün gelişmiş ülkelere yöneltilmelidir.

Çin de bugünün en büyük yıllık karbon salımı yapan ülkesi olarak bu sorgulamanın dışında tutulamaz. Hindistan’ın artan enerji ihtiyacı, Avrupa’nın sanayi geçmişi, büyük ekonomilerin fosil yakıtlara bağımlılığı da aynı ciddiyetle değerlendirilmelidir.

Çünkü çevre meselesi siyasi tercihlere göre seçilecek suçluların değil, bütün insanlığın meselesidir.

Burada bir başka tehlikeyi de göz ardı etmemek gerekiyor.

Çevreyi koruma düşüncesi, yeni bir ekonomik hâkimiyet aracına dönüştürülmemelidir.

Karbon vergileri, sınırda karbon düzenlemeleri, yeşil dönüşüm şartları ve yeni üretim standartları elbette çevrenin korunmasına hizmet edebilir.

Fakat bütün bu uygulamalar, güçlü ekonomilerin kendi sanayilerini koruduğu, gelişmekte olan ülkelerin üretim maliyetlerini artırdığı yeni bir rekabet düzenine dönüşürse ortada ciddi bir adaletsizlik doğar.

Türkiye açısından da üzerinde durulması gereken mesele budur.

Biz çevremizi korumak zorundayız. Ormanlarımızı, denizlerimizi, su kaynaklarımızı, verimli topraklarımızı gelecek nesillere teslim etmek tarihî sorumluluğumuzdur.

Ancak bunu yaparken Türk çiftçisini, sanayicisini, esnafını ve üreticisini uluslararası ekonomik rekabet karşısında savunmasız bırakamayız.

Çevreyi korumakla millî ekonomiyi güçlendirmek birbirinin düşmanı değildir.

Mesele, bu ikisini adaletli ve akılcı bir anlayışla birlikte yürütebilmektir.

Bu bakımdan Antalya’daki toplantının Türkiye açısından yalnızca diplomatik bir başarı olarak görülmemesi gerektiğini düşünüyorum.

Türkiye burada ev sahibi olmanın ötesine geçmeli, gelişmekte olan ülkelerin haklarını savunan, tarihî kirleticilerin sorumluluklarını hatırlatan, çevre ile ekonomik adaleti birlikte ele alan güçlü bir irade ortaya koymalıdır.

Bu önemli toplantıya siyasetin de kayıtsız kalmaması sevindiricidir.

İYİ Parti Genel Başkanı Sayın Müsavat Dervişoğlu’nun, çevre ve iklim meselesine gösterdiği duyarlılık çerçevesinde, 11 Kasım Çarşamba günü beraberindeki heyetle Antalya’da bulunması ve partisinin TBMM grup toplantısını da bu vesileyle Antalya’da gerçekleştirmesi planlanıyor.

Bu tercihi önemli ve anlamlı buluyorum.

Çünkü çevre meselesi yalnızca iktidarların, bakanlıkların veya uluslararası kuruluşların sorumluluğuna bırakılamayacak kadar büyüktür.

Muhalefetin de böylesine önemli bir küresel meseleye ilgi göstermesi, Türkiye’nin geleceğini ilgilendiren konularda söz söylemesi, çözüm üretmesi ve milletin haklarını savunması gerekir.

Özellikle millî ekonomi, enerji bağımsızlığı, tarımsal üretim ve doğal kaynaklarımızın korunması konusunda ortaya konulacak görüşler, Türkiye’nin geleceği açısından büyük önem taşıyor.

İklim değişikliğiyle mücadele ederken milletlerin ekonomik bağımsızlığını, üretim hakkını ve kalkınma imkânlarını koruyacak bir anlayışa ihtiyaç var.

Unutmayalım ki dünya yalnızca bugünün insanlarına ait değildir.

Henüz doğmamış çocukların da bu topraklarda, bu denizlerde, bu ormanlarda hakkı vardır.

Bizler, atalarımızdan devraldığımız tabiatın sahibi değil, gelecek nesillere karşı sorumlu emanetçileriyiz.

Ne var ki bu emaneti korumak adına ortaya konulan hiçbir uluslararası düzen, adaletsizliğin yeni adı olmamalıdır.

Bir tarafta asırlardır sanayileşerek zenginleşen ülkeler, diğer tarafta henüz kalkınma mücadelesi veren toplumlar bulunurken herkese aynı ekonomik faturayı çıkarmak hakkaniyetle bağdaşmaz.

Dünyanın temizlenmesini gerçekten istiyorsak önce kirletenlerin sorumluluğunu kabul etmesi gerekir.

Zengin ülkeler yalnızca nasihat vermemeli; teknoloji, finansman ve somut yükümlülüklerle bu mücadelenin öncüsü olmalıdır.

Antalya’dan çıkacak kararların değeri, yayımlanacak bildirilerin uzunluğuyla değil, insanlığın hayatında meydana getireceği gerçek değişimlerle ölçülecektir.

Çünkü tabiatın diplomatik nutuklara ihtiyacı yoktur.

Toprağın suya, ormanın korunmaya, insanlığın ise adalete ihtiyacı vardır.

Ve son sözümüz şu olsun:

Dünyayı kirletenler zenginleşirken, onu temizlemenin bedeli yoksullara ödetilemez!