Ekosfer’den Cop31 Tepkisi: Yenilenebilir Enerji Var Ama Lobiler Engel

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde, iklim krizine karşı ortak çözümler geliştirmek, ülkelerin emisyon azaltım taahhütlerini değerlendirmek ve küresel dayanışmayı güçlendirmek amacıyla Birleşmiş Milletler (BM) İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı (COP31) Liderler Zirvesi bugün Antalya'da düzenlendi.

BM İklim Konferansı’na ev sahipliği yapan Türkiye'de kömür, petrol ve doğal gazdan vazgeçilmesine ilişkin mutabakata rağmen, petrol ve doğal gaz üreticilerinin yüzde 96’sı büyümeye devam etmek istiyor.

Ekosfer Derneği Yönetim Kurulu Üyesi Özgür Gürbüz, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya'da düzenlenen COP31 Zirvesi ve ülkenin iklim politikaları hakkında YENİÇAĞ’a çarpıcı açıklamalarda bulundu.

Fosil yakıtlardan vazgeçme taahhütlerine rağmen 2040 hedeflerinde kömür ve gaz vurgusunun sürdüğünü belirten Gürbüz; yenilenebilir enerjiye geçişin Türkiye’yi milyarlarca dolarlık ithalat faturasından kurtaracağını, ancak dev sanayi lobileri ile mevcut rant odaklı kentleşme ve tarım politikalarının yeşil dönüşümün önündeki en büyük engeller olduğunu vurguladı.

Gürbüz'ün sorularımıza verdiği yanıtlar şöyle;

*Türkiye COP31'e ev sahipliği yapıyor. Sizce bu organizasyon Türkiye'nin iklim politikalarında gerçek bir dönüşüm yaratabilir mi, yoksa zirve büyük ölçüde diplomatik açıklamalarla mı sınırlı kalacak?

"Türkiye’nin iklim politikalarını değiştirmişe benzemiyor COP31, onu çok net söyleyeyim. Hatta tam tersi. Türkiye buraya gelmeden önce biliyorsunuz bir Milli Enerji 2040 planı açıkladı. O planda da Enerji Bakanı Alparslan Bayraktar çok net bir şekilde, “Biz kömür, gaz ve petrol gibi fosil yakıtlarla devam ediyoruz. 1 megavata ihtiyacımız var” dedi.

Yani bu da şunu gösteriyor ki 2040’a kadar Türkiye kömürden vazgeçmeyecek. Bu da iklim politikalarıyla, çelişen bir durum."

*Türkiye bir yandan iklim kriziyle mücadele hedeflerini açıklarken diğer yandan fosil yakıt yatırımları ve madencilik faaliyetleri tartışılıyor. Bu iki politika arasında nasıl bir çelişki görüyorsunuz?

"Madencilik için yeni bir plan açıklayacaklarını söyledi o toplantıda. Yani onun nasıl bir şey olacağını bilemiyorum ama pek çevre dostu bir adım olacağını tahmin etmiyoruz tabii."

*COP31'de konuşulan iklim hedefleri sıradan vatandaşın hayatında neyi değiştirecek? Kuraklık, su krizi, tarımsal üretim ve gıda fiyatları açısından Türkiye'yi nasıl bir tablo bekliyor?

"Buradan çıkacak kararların bir ülke politikasını etkilemesi için öncelikle ülkelerin gerçekten de bir iklim politikası ya da iklim konusunda bir şey yapmaya niyetli olmaları lazım. Yani o ilişki olmadan COP kararları aslında çok hayatı değiştirmez bir ülkede. Ama ne olabilir? Özellikle COP31’de en büyük beklentilerden bir tanesi, Türkiye’nin önerdiği elektrifikasyon hedefi. Bu elektrifikasyon hedefi hayata geçirilirse, yani burada kabul edilirse, Türkiye de bu hedefi öneren ülke olarak tahminen üzerine düşeni yapmak zorunda olacak. Yani biz ne yapacağız, ne göreceğiz?

Türkiye’deki enerji kullanımında, özellikle nihai enerji tüketiminde daha çok elektrik görmeye başlayacağız. Bunu ulaşımda herhalde hissedeceğiz ilk başta. Daha çok elektrikli araç görmeye başlayacağız. Onun dışında da belki ağır sanayide elektrikli ark ocakları göreceğiz. Yeni konutlarda elektrikli ısıtma, soğutma olmak zorunda olacak, ısı pompalarıyla. Bu gibi değişiklikler Türkiye’de görebileceğimiz bir şey olabilir, COP faydası.

Açıkçası şimdi bu hedefler, burada konuşulanlar, bağlayıcı olan bir hedefe dönüşmek için çok uzun süreçten geçmek zorundalar. Müzakerelerde, iklim müzakerelerinde özellikle Paris Anlaşması sonrası bağlayıcı hedef gelmiyor karşımıza."

*Türkiye'nin yeşil dönüşüm sürecinde en büyük engeli sizce finansman mı, siyasi irade mi, yoksa mevcut ekonomik ve enerji politikaları mı? Bu dönüşümün maliyetini kim üstlenecek?

"Kısa vadede belki bir maliyet olarak çıkabilir ama şunu da unutmamamız lazım: Uzun vadede bu aslında bir kazanç. Türkiye’nin de en büyük avantajı bu. Bunu hep söylüyoruz. Yani Türkiye özellikle enerjideki dönüşümden zarar görecek bir ülke değil. Türkiye’nin tüketiminin kabaca yüzde 50’si, yine yüzde 87’leri, yüzde 90’a yakını ithal.

Doğal gazda bu oran daha da yüksek. İklim değişikliği bize ne söylüyor? “Petrol, kömür ve gazdan vazgeç. Onun yerine yenilenebilir enerji kullan. Enerjiyi daha verimli kullan” diyor. Yenilenebilir enerji kaynakları da hepimizin bildiği gibi yerli kaynak. Yani bu yüzden de Türkiye aslında ciddi bir enerji ithalatı faturasından kurtulacak, eğer bu dönüşümü gerçekleştirirse. O yüzden de iklim meselesi Türkiye’nin aslında kolayca uygulayabileceği, özellikle enerjideki dönüşüm çok kolayca uygulanacak mesele. Ama bence bizim başka sorunlarımız var.

Örneğin kentleşme politikalarımız hiç iklim dostu değil, çok daha fazla ranta dayalı. Öyle olduğu için de mesela oralarda zorlanacağımız çok. Tarım politikamız zaten var mı yok mu da çok tartışılır ama... Çünkü organik tarıma geçmek zorunda, belki küçük çiftçileri desteklemek zorunda. Bu tip adımlar belki Türkiye’yi daha çok zorlayabilir ama asıl büyük fatura olan, işte o her sene konuştuğumuz 60-70 milyar dolarları bulan enerji ithalatı konusunda Türkiye çok avantajlı. Ama neden dönüşmüyor diye sorarsanız onu biz de çok soruyoruz. Herhalde büyük lobiler, endüstriler, şirketler bunu engelliyorlar."

• COP31 sonrasında Türkiye'yi ne bekliyor? Zirve sona erdiğinde Türkiye'nin önünde hangi somut adımların atılması gerekiyor? COP31'in başarılı olup olmadığını hangi ölçütlere bakarak değerlendirmeliyiz?

"Türkiye tabii şöyle bir şeyle karşı karşıya COP31’de: Elektrifikasyon hedefi bile tam değil. Yani elektrifikasyon, evet, iklimi durdurmak için, iklim krizini durdurmak için gerekli ama elektrifikasyonu şöyle vurgulamanız lazım: Yenilenebilir enerjiden elektrik üretmeniz gerekiyor. Yoksa kömürden daha fazla elektrik üretip enerji tüketiminde elektriğin payını artırırsanız bu bir şeye yaramaz, emisyonları düşürmez.

Ve yine Türkiye’nin en büyük ve çok geciken artık adımı: Türkiye, kömürlü termik santralleri nasıl kapatacağını, ne zaman kapatacağını açıklamak zorunda. Bunu yapmadan emisyon azaltımı mümkün değil. Ve Türkiye dünyada en çok emisyon bırakan 14’üncü ülke oldu. Tarihsel emisyonlarımız da giderek artıyor. Ve kişi başı emisyonlar, daha da önemlisi, Avrupa Birliği ortalamasını yakalamak üzere. Uluslararası müzakerelerde aslında Türkiye’yi sıkıştıran bir faktör."