Emeklilerin Üçte İkisi Çalışmak Zorunda, İleri Yaşta İş Cinayetleri Tırmanıyor

Cumhurbaşkanı Erdoğan 26 Ekim tarihli kabine toplantısının ardından yaptığı açıklamada, “Sosyal adalet ilkemiz gereği, devletimizin şefkat elini ihtiyacı olan her bir vatandaşımıza ulaştırmak boynumuzun borcudur” ifadelerini kullandı. Erdoğan’ın açıklamalarının ardından AKP kanadından emekli maaşlarında “refah payı” veya “seyyanen zam” seçeneklerinin değerlendirildiği açıklamaları geldi. Milyonlarca emekli açlık sınırının altında, asgari ücretin gerisinde aylıklara mahkum. AKP’li yıllarda emekli olup çalışmaya devam etmek zorunda kalanların sayısı 4 kattan fazla arttı. Emekli aylığıyla geçim, ülkenin en yoksul kesiminin verdiği geçim mücadelesi haline geldi.

En düşük emekli aylığı 23 bin 552 TL seviyesinde. Her ay Türk-İş tarafından açıklanan ve 4 kişilik bir ailenin sadece beslenebilmek için gıda masraflarını içeren açlık sınırı Ekim ayında 38 bin 24 TL oldu. Emekli aylığı, açlık sınırının yüzde 38 altında kalıyor. Gıda ile birlikte diğer tüm temel harcamalar için haneye girmesi gereken toplam gelir tutarı olan yoksulluk sınırı ise 123 bin 856 TL. Emekli aylığı yoksulluk sınırının yüzde 81 altında kalıyor.

Zam senaryoları en düşük emekli aylığını dahi açlık sınırına ulaştırmıyor. Gündemdeki zam senaryolarına göre seçeneklerden biri tüm emekli aylıklarına seyyanen zam, diğeri ise enflasyon artışının üzerinde refah payı verilmesi. Sabah Gazetesi yazarı Faruk Erdem, emeklilere yönelik hazırlıkların detaylarını aktarırken ocak ayında refah payı artışının da gündemde olduğunu ileri sürdü. Haberde verilen örnek hesaba göre, 3 bin liralık seyyanen zam yapılırsa 23 bin 552 TL olan en düşük emekli aylığı 26 bin 552 TL'ye yükselecek. En düşük emekli maaşı (23 bin 552 TL) ocak ayında yüzde 10 zam yapılması durumunda aylık 25 bin 907 TL'ye yükselir. Yüzde 5 refah payı verilmesi durumunda emekli aylığı 27 bin 202 TL'ye, yüzde 20 refah payı verilmesi durumunda 31 bin 88 TL olabilir.

3 bin liralık seyyanen zam yapılsa bile en düşük emekli aylığı açlık sınırının yalnızca yüzde 69.8'ine ulaşacak. Yüzde 10 zamda bu oran yüzde 68.1, yüzde 5 refah payında yüzde 71.5, yüzde 20 refah payında ise yüzde 81.8 olacak. En yüksek senaryoda dahi emekli aylığı açlık sınırının 6 bin 936 TL altında kalacak. Yoksulluk sınırı karşısındaki tablo ise daha ağır: En yüksek, yani yüzde 20 refah payı senaryosunda bile aylık yoksulluk sınırının yalnızca yüzde 25.1'ine ulaşacak ve 92 bin 768 TL altında kalacak.

Emekli aylıklarının Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYH) karşısındaki kaybı da derinleşti. 2002’de ortalama emekli aylığının kişi başına milli gelire oranı yüzde 46.4 iken 2025’te yüzde 31.6’ya düştü. 2019’da ortalama emekli aylığı en düşük aylığın yüzde 91.7 üzerindeyken, bu fark 2025’te yüzde 18’e indi.

2025 yılı için 14 bin 469 TL olarak uygulanan taban aylık dikkate alındığında 14 bin 469 TL olan en düşük emekli aylığıyla geçinen bir hanenin yıllık geliri 173 bin 628 TL’de kaldı. Bu tutar, en yoksul yüzde 20’lik kesimin 200 bin 100 TL’lik ortalama yıllık gelirinin de altında kaldı.

TÜİK verilerine göre emekli hanelerinin konut ve kira harcamalarının bütçedeki payı 2018’de yüzde 28.55’ten 2025’te yüzde 38.66’ya çıktı. Kira yükü artarken gıdanın payı yüzde 25.52’den yüzde 22.66’ya geriledi. En yoksul hanelerin gelirinde emekli aylığının payı da 2018’de yüzde 13.70’ten 2025’te yüzde 20.29’a yükseldi. Böylece emekli aylığının en yoksul hanelerin bütçesindeki ağırlığı yüzde 50’den fazla arttı.

TÜİK’in 2025 verileri, temel geçim kaynağı emekli aylığı olan hanelerin tüketim harcamalarının en yoksul yüzde 20’lik kesimle eşitlendiğini ve yer yer gerisine düştüğünü gösteriyor. Her iki grubun bütçesinin yaklaşık yüzde 39’u konut ve kiraya giderken, eğlence, kültür ve giyim harcamaları yüzde 1-3 bandında kalıyor. Gıdanın payı ise artan gıda enflasyonu nedeniyle emekli hanelerinde yüzde 22.66’ya kadar düşüyor.

Emekli aylıklarının erimesi ve artan barınma giderleri, milyonlarca emekliyi yeniden çalışmaya zorladı. DİSK-AR’ın SGK ve TÜİK verilerine göre 2002’de 4.3 milyon emeklinin 1.6 milyonu (yüzde 36.6'sı) çalışırken, 2025’te 12.3 milyon emeklinin 8.5 milyonu (yüzde 69’u) çalışıyor veya iş arıyor. Yani her üç emekliden ikisi emeklilik hakkını fiilen kullanamaz hale geldi.

TÜİK işgücü göstergeleriyle yapılan karşılaştırmalı hesaplama, emeklilerin genel işgücü içindeki ağırlığının tarihi bir sıçrama yaptığını gösteriyor: 2005 yılında çalışan veya iş arayan 1.9 milyon emeklinin, Türkiye'de işgücü olarak ölçülen 21.3 milyonluk kesime oranı yüzde 8.91 oldu. 2015 yılında işgücündeki emekli sayısı 3.7 milyona çıktı. 2023-2025 döneminde EYT düzenlemesi ve derinleşen geçim baskısıyla birlikte işgücündeki emekli sayısı 2023'te 6.3 milyona, 2025'te ise 8.5 milyona ulaştı.

Yetersiz aylıklar yüzünden dinlenmesi gereken yaşta inşaatlarda, tarım alanlarında, güvencesiz ve ağır sanayi kollarında çalışmaya zorlanan emekliler, bu ekonomik dayatmanın faturasını canlarıyla ödüyor. İSİG Meclisi'nin yıllık raporlarına göre, 2018 yılında 50 yaş ve üzerinde 469 işçi çalışırken hayatını kaybetmişken, bu sayı kur şoku ve pandemi koşullarının derinleştiği 2020 yılında 867'ye fırladı. Sonraki yıllarda da 500 sınırının altına inmeyen ileri yaş iş cinayetleri, 2025 yılında 684 işçinin ölümüyle yükselme seyrini sürdürdü. 2025 yılında yaşamını yitirenlerin 558'ini 50-64 yaş grubundaki işçiler, 126'sını ise 65 yaş ve üzerindeki ileri yaştaki işçiler oluşturdu.

31 yıldır emeğin sesi olan Evrensel, gücünü sadece okurlarından alıyor. Emeğin sesinin daha gür çıkması için sen de güç ver.

E-Gazete Her gün basılı gazeteyi dijital olarak oku...

Sesli Yazılar Köşe yazılarımızı sesli olarak dinle...

Reklamsız Deneyim Reklamlara takılmadan sadece habere odaklan.

İndir, Oku, Dinle...

Şifresiz Giriş İmkanı E-posta adresinle şifresiz giriş yapabilirsin.

App Store'dan İndir

Google Play'den İndir