Erzurum’un geleneksel el sanatları arasında yer alan ehram, geçmişte yörede kadınların bürünme ve örtünme amacıyla kullandığı önemli bir dış giyim parçası olarak biliniyor. Genç kızların çeyiz sandıklarında da özel bir yeri bulunan ehram, koyun yününden hazırlanan ipliklerle geleneksel usullerle dokunuyor. Enstitüdeki 10 usta, yaklaşık 4-5 yıl önce Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde yürütülen süreçte Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı unvanı alarak devlet sanatçısı sıfatıyla çalışmalara devam ediyor.
Erzurum Olgunlaşma Enstitüsü’nde Ehram Dokumacılığı Kök Boya Ve Yeni Ürünlerle Sürüyor

KOYUN YÜNÜNDEN TEZGAHA UZANAN TİTİZ SÜREÇ
Ehram üretimi, ham maddenin seçilmesinden dokumanın tamamlanmasına kadar sabır ve emek gerektiren aşamalardan geçiyor. Haziran ayında kırkılan koyun yünleri köylerden ustalar tarafından bizzat seçilerek temin ediliyor. Dere ve özellikle alabalık suyunda el yordamıyla yıkanan yünler, eğrilerek iplik ve çile haline getiriliyor.
Haşıllama işleminin ardından uzatma çubukları yardımıyla hazırlanan iplikler tezgâha alınıyor. Yaklaşık 1000 ilmekten oluşan ehram; gücü ve tarak aşamalarından geçirildikten sonra dokunuyor. Yaklaşık 2 metre eninde iki parçadan oluşan ürünün orta kısmı dikilirken kenarlarına püskül yapılıyor. Tamamlanma süresi desenin yoğunluğuna göre değişiyor; sade desenli ehramlar yaklaşık 15 günde biterken, ağır ve yoğun desenli ürünlerin dokunması 1 ila 1,5 ay sürebiliyor.
Erzurum Olgunlaşma Enstitüsü’nde ehram yalnızca geleneksel bürünme örtüsü olarak değil, farklı kullanım alanlarında da değerlendiriliyor. Çanta, kırlent, aksesuar, sehpa örtüsü ve yatak örtüsü gibi pek çok ev ve dekorasyon ürününde ehram kumaşı kullanılıyor. Yöreye özgü endemik bitkilerden elde edilen kök boyalarla renk yelpazesi genişletilerek gençlerin de ilgisini çekebilecek tasarımlar ortaya çıkarılıyor.
"TÜRKİYE'DE EHRAM DOKUMA ÜZERİNE 10 KİŞİYİZ"
Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı belgesine sahip ehram dokuma ustası Elif Karakuş, 4-5 yıl önce Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan aldıkları belgeyle devlet sanatçısı olarak görev yaptıklarını belirterek üretim sürecini şöyle anlattı:
"Erzurum'da şu anda 10 kişiyiz. Devlet sanatçısı olaraktan dokuma üzerine. Bizi 4-5 yıl önce Ankara'ya gittik, Kültür ve Turizm Bakanlığı'ndan aldık. Şu anda Erzurum Olgunlaşma Enstitüsü'nde görev yapmaktayız. Dokuma sanatçısıyız. Ehram eskilerden bürünme amaçlı kullanılan bir örtüymüş ve olmazsa olmazlardan biriymiş. Genç kızların sandıklarında, yaşlı kadınların ya da Erzurum'da her bayanda örtünme yani bürünmek amaçlı kullanılan bir örtü, yani dış kıyafet anlamında."
Karakuş, yünün seçiminden dokumanın süresine kadar olan aşamalara dair ise şu bilgileri verdi:
"Haziranda kırkılan koyun yünlerini gider köylerde dolaşırız, kendimiz seçeriz. Onları götürür derede alabalık suyunda ama, o şart. Orada kendi imkânlarımızla el yordamıyla yıkarız. Oradan getirip burada yün eğirme arkadaşlarımız var. Onlar yünümüzü eğirirler. Çile haline getirirler. Biz de onu oradan alırız. Bir haşıllama var bizde. Haşıllamayı yaparız. Sonra uzatma çubuklarımız var. Orada bir ehramın boyu ne kadar işte 4 metre çıkar ama biz 5 metre uzatırız. Bir erham 1000 ilmekten oluşur. Oradan getiririz önce gücüye, sonra tarağa, sonra dokumaya başlarız. 2 metre bir boy, 2 metre öbür en olaraktan yaparız. Ortasını diker, etrafını püsküller ve Erzurum yöresinde yatay yani çoğu dikiş tarafı ortaya gelecek şekilde bürünür bayanlar. Bir ehramın dokunması yani desenine göre yoğunluğuna göre değişir. Mesela hafif desenler 15 günde biter. Ağır desenler oldu mu ağır desenlerde misal el tel diye küstü işte elmas eleği onlar bir ay sürdüğü var ve bir buçuk ay süren ehramlarımız da var."
Erzurum Olgunlaşma Enstitüsü Müdürü Fatma Taşbaşı da geleneksel el sanatlarını yaşatmanın ve ustaların emeğini görünür kılmanın önemine vurgu yaparak şunları söyledi:
"Milli Eğitim Bakanlığı Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü'ne bağlı Erzurum Olgunlaşma Enstitüsü olarak geleneksel el sanatlarını yaşatma gibi bir misyonumuz var, diğer olgunlaşma enstitüleri gibi. Bu geleneksel el sanatlarını yaşatırken aynı zamanda bunu yaşatan ustalarımıza da verdiğimiz kıymeti gösteren aslında bir belge bu. Kültür Bakanlığı'nın somut olmayan kültürel miras taşıyıcılarını verdiği kıymeti gösteren bir belge. Biz de istedik ki kurum bünyemizde görev alan ehram dokuma ustalarımızın her birinin kokartı olsun ve Kültür Bakanlığı devlet sanatçısı olsun. Her biri de Olgunlaşma Enstitüsü'nün bünyesinde görev yapıyorlar. 10 kişiler bu arada."
Taşbaşı, ürün çeşitliliğine ve kök boya çalışmalarına ilişkin ise şu ifadeleri kullandı:
"Aynı zamanda bu ustalarımız tasarım konusunda da hepsi mahir. Biz ehramı sadece kıyafet alanında değerlendirmedik, giysi olarak değerlendirmedik. Ev aksesuarı olarak, dekoratif ürün olarak da farklı portföylerde geniş bir kullanım alanı oluşturduk. Çantaları, kırlentleri, aksesuarları, sehpa örtüleri, yatak örtüleri aklınıza gelebilecek ev aksesuarı olmaya müsait bütün ürünler üzerinde de kullandık. Tabii kök boyayla beraber çünkü Olgunlaşma Enstitüsü'nün bünyesinde sadece ehramı kendi renkleriyle dokumuyoruz. Yöremize ait endemik bitkileri kullanarak kök boya çalışmalarını da yapıyoruz. Ehramı gençlerin sevebileceği renklere dönüştürerek ürünler tasarlıyoruz."




