Fizik Dünyasında Heyecan Yaratan Keşif: Zepteevrenin Kapısını Çalıyoruz

CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda atomdan 100 milyar kat küçük "zepteevren" ölçeğinde ilk kez sinyal tespit edildi. Karanlık maddenin izini süren bu çığır açan araştırma heyecan yaratırken, İngiltere'nin projede bütçe kesintisine gitmesi bilim dünyasında endişe ve tartışmalara yol açtı.

İsviçre-Fransa sınırında faaliyet gösteren Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi'ndeki (CERN) Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda (LHC) yürütülen bilimsel çalışmalarda, doğanın bugüne kadar incelenen en küçük ölçeğinden sinyaller alınması başarıldı. Cambridge Üniversitesi liderliğinde gerçekleştirilen araştırmada, atomdan 100 milyar kat daha küçük bir boyuta ulaşıldı.

Fizikçiler tarafından "zepteevren" olarak adlandırılan bu olağanüstü küçük ölçeğin, evrenin işleyiş mekanizmalarına dair çok daha kapsamlı yeni bir teorinin geliştirilmesine zemin hazırlayabileceği belirtildi.

Evrenin büyük bir kısmını kaplayan ancak doğrudan gözlemlenemeyen karanlık maddenin varlığı, çevre üzerindeki kütle çekim kuvveti sayesinde biliniyor. Bu gizemin peşine düşen araştırmacılar, çalışma kapsamında yüksek enerjilerde çarpıştırılan parçacıkların ardından ortaya çıkan subatomik "güzellik kuarkı" adı verilen parçacıkları incelemeye aldı.

Saniyenin trilyonda birinden dahi kısa bir süre var olabilen bu parçacığın, metrenin milyarda birinin trilyonda biri ölçeğindeki etkileşimleri tespit edildi. Veri analizini yöneten Cambridge Üniversitesi'nden Dr. Harry Cliff, bu ölçekteki parçacıkların karanlık maddeye karşı çok daha hassas olabileceğine dikkat çekti. Cliff, konuya ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeleri kullandı:

"Zepteevrenin kapısını çalıyoruz. Bu mikro dünyadaki hareketlilik, yeni parçacıkların davranışlarını gözlemlememize imkan tanıyor. Artık içeri girip orada hangi yeni parçacıkların beklediğini keşfetmek istiyoruz."

Elde edilen bilimsel başarılara rağmen, projeye ilişkin finansal sorunlar gün yüzüne çıktı. Projeye dahil olan 28 ülke, detektörün kapasitesini 10 kat artıracak 150 milyon sterlinlik bir güncelleme paketi üzerinde mutabakata vardı. Ancak İngiltere Araştırma ve Yenilik Kurumu (UKRI), geçtiğimiz yıl projeden finansman payını çekeceğini duyurdu. Kurumun, yaz aylarında Jodrell Bank Lovell teleskobu dahil olmak üzere diğer parçacık fiziği ve astronomi projelerinde de kesintilere gittiği biliniyor.

Yaşanan gelişmeler üzerine Uluslararası LHCb iş birliğini yöneten Profesör Tim Gershon, bütçe kesintileri nedeniyle İngiltere'nin araştırmadaki tam katılımının tehlikeye girdiğini belirtti. Gershon, ülkenin bu durum sonucunda büyük keşiflerin dışında kalma riskiyle karşı karşıya olduğunu vurguladı. Öte yandan ünlü fizikçi Profesör Brian Cox da kesinti kararını kınayarak, İngiltere'nin bilimsel liderliğinden vazgeçmesinin ülkenin uluslararası itibarına ciddi zararlar vereceğini dile getirdi.