BBC Türkçe
Haber akışına dön

Fon Krizinde Yaklaşık Yarım Milyon Yatırımcıyı Etkileyen Geri Ödemeler Ne Aşamada?

Fon Krizinde Yaklaşık Yarım Milyon Yatırımcıyı Etkileyen Geri Ödemeler Ne Aşamada?

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, yaklaşık yarım milyon kişiyi etkileyen fon krizinde zarar gören yatırımcılara şimdiye kadar 161 milyar lira ödeme yapıldığını, bu süreçte "hazine veya kamu kaynağı kullanılmadığını" açıkladı.

AKP'nin Meclis'teki grup toplantısında konuşan Erdoğan, 18 Kasım itibariyle fon krizinden etkilenen 455 bin 758 yatırımcının 444 bin 987'sine "en az bir ödeme ulaştırıldığını" söyledi.

Erdoğan, 371 bin 21 yatırımcının net yatırım tutarının tamamını geri aldığını, bunun tüm yatırımcıların yaklaşık %81'ine tekabül ettiğini söyledi.

Cumhurbaşkanı, tasfiye kapsamına alınan 131 fon içinden "110 fonda 1 milyon liraya kadar olan ara ödeme sürecinin tamamlandığını" açıkladı.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de iki gün önce yaptığı açıklamada 119 fonda ödeme yapıldığını belirtmişti.

Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ise 14 Kasım'da yaptığı açıklamada bugüne kadar ara ödemeler çerçevesinde 84 bin 737 kişinin kaldığını açıklamıştı.

Yılmaz, bunlardan bir kısmının alacaklarını "henüz hiç alamadığını", bir kısmının da "tamamını alamamış durumda olduğunu" söylemişti.

Fon krizinde yatırımcıların parası nasıl geri ödeniyor? Şimdiye kadar yapılan açıklamalar ne anlatıyor?

Açık kaynaklardan, gelinen noktada fon krizininde alacaklarla ilgili ne aşamada olduğumuzu inceledik.

Olağan tasfiyeler neredeyse tamamlandı

Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) eylül ayında aldığı kararıyla işlemleri durdurulan yedi portföy yönetim şirketine ait 131 fon tasfiye kapsamına alınmıştı.

Fonların tasfiyesi olağan ve olağanüstü olarak iki gruba ayrıldı.

Olağan tasfiyeler, "mali yapısı bozulmamış ve temerrüde düşmemiş" olan Pardus Portföy, Hedef Portföy, Bulls Portföy ve A1 Kapital Portföy'e ait fonları kapsıyordu.

Burada fonun elindeki hisseler veya varlıklar borsada satılıyor, elde edilen nakit dağıtılıyor, güncel piyasa değeri üzerinden ödeme yapılıyor.

Bakan Şimşek, 15 Kasım'da yaptığı açıklamada bu şirketlere ait 97 fondan 94'ünde işlemlerin tamamlandığını, 55 bin 821 kişiye 68 milyar TL (1,3 milyar dolar) ödendiğini söylemişti.

Şimşek buradaki tasfiyelerin "yüzde 99 oranında" tamamlandığını, 37 kişinin bulunduğu 3 küçük kapalı özel fon olduğunu söyledi.

"Olağanüstü tasfiye" kapsamına alınan fonlar ise "içinin boşaltıldığı veya likidite yetersizliğine düştüğü" tespit edilen ve fon krizi soruşturmasının merkezinde yer alan Pusula Portföy, Tera Portföy ve Atlas Portföy'e ait 34 fonu kapsıyor.

Şimşek, bu gruptaki 25 fonda 415 bin 955 kişiye 93 milyar TL (1,8 milyar dolar) ödeme yapıldığını söyledi.

Olağan ve olağandışı tasfiye ödemelerinin kapsamı 161 milyar TL'ye ulaştı.

Yani yaklaşık 3,1 milyar dolarlık bir ödeme yapıldı.

Para nereden ödeniyor?

Ödemeler üç ana kaynaktan toplanan bir havuzdan karşılanıyor.

Öncelikle, fonların kendi bünyesinde kalan mevcut nakit ve menkul kıymetler var. Burada tasfiye kapsamındaki fonların kasasında kalan para, mevduat ve borsada satılan ve nakde çevrilen hisse senetleri bulunuyor.

Bunun yanı sıra haksız ya da fahiş kazanç sağladığı tespit edilen kişilerden gönüllü iade veya haciz yoluyla geri alınan tutarlar da bulunuyor.

Üçüncü olarak ise adli soruşturmalar kapsamında şüphelilerden el konulan veya Tasarruf Mevduat Sigorta Fonu (TMSF) bünyesindeki Gönüllü İade ve Geri Kazanım Hesabı'na aktarılan varlıklar bulunuyor.

Bakan Şimşek, burada 35,6 milyar TL (706 milyon dolar) biriktiğini bunun bir kısmının 13 Kasım itibarıyla dağıtıldığını söyledi.

Şimşek, bu hesapta 2,6 milyar TL nakit kaldığını, bu miktarın yeni geri ödemeler için hazır olduğunu söyledi.

Adalet Bakanı Akın Gürlek, 17 Kasım itibarıyla gönüllü iade ve geri kazanım kapsamında 75 kişiden yaklaşık 40,4 milyar lira tahsil edildiğini açıkladı.

Fon soruşturmasında tutuklanan Fatma Betül Sayan Kaya'nın yaklaşık 2,2 milyar lirayı iade ettiği duyuruldu. İadenin gerçekleştiğini doğrulayan belgeler kamuoyuyla paylaşılmadı.

Şimdiye kadar el konulan taşınmaz, jet ve diğer gayrimenkullerin satışından şu ana kadar ne kadar doğrudan gelir elde edildiğine dair henüz resmi bir rakam açıklanmadı.

Bu miktarlar adli süreçlerin sonunda kesinleşecek.

Bakan Gürlek, 417 gerçek kişi ve 149 tüzel kişinin malvarlıkları hakkında el koyma ve dondurma kararı uygulandığını duyurdu.

Soruşturmanın ilk günlerinde el konulan iki özel jet ve yatın piyasa değerinin 1,8 milyar TL, yaklaşık 35 milyon dolar olduğu açıklanmıştı.

Ne kadar alacak var?

17 Eylül'de fon krizi ortaya çıktığında 131 fonun kağıt üzerindeki toplam portföy büyüklüğü yaklaşık 950 milyar ile 1 trilyon TL arasında hesaplanmıştı. Bu da 18 ila 21 milyar dolara denk düşüyordu.

Ancak bu tutar, değeri yapay biçimde şişirilmiş hisselere dayanarak fon kayıtlarında görünen portföy büyüklüğünü ifade ediyor. Bu nedenle yatırımcılara karşı oluşan gerçek yükümlülük ya da kesin zarar miktarı olarak değerlendirilmiyor.

Yatırımcıların toplam ne kadar alacağı olduğu konusunda resmi bir açıklama yapılmadı.

Şu ana kadar ödenen 161 milyar TL'nin toplam yükümlülüğün ne kadarını karşıladığı da kamuoyuna açıklanmış değil.

Kriz ortaya çıkmadan önce yatırımcıların paralarının ne kadarlık miktarının çıkarıldığı, yurt dışına ve sanal varlıklara ne kadar aktarıldığı yetkililere sorulan sorular arasında.

Şimşek, kriz ortaya çıkmadan önceki iki haftada, 1 Eylül ve 16 Eylül tarihleri arasında sistemden 401 milyar lira çıktığı iddiasıyla ilgili MASAK'ın hesaplama yaptığını söyledi.

Şimşek, "Buna göre, 401 milyar liranın 306 milyar lirası fonların kendi aralarında ve grup şirketleriyle yaptıkları işlemlerden kaynaklanıyor.

"Kalan yaklaşık 95 milyar liranın tamamı, savcılıklar ve ilgili kurumlar tarafından incelemeye alındı" dedi.

Şimşek bu süreçte, geri kazanılan tutarların da TMSF'nin hesabına aktarıldığını söyledi.

Şimşek yurtdışına çıkarılan miktarla ilgili de şu açıklamayı yaptı:

"MASAK incelemelerinde 131 fondan yurtdışına yapılan virman ve diğer transferlerde bugüne kadar tespit edilen toplam tutar 8,3 milyar TL. Bu da güncel kurla 200 milyon doların altında kalıyor."

Mehmet Şimşek, yaptığı açıklamada bankaların bu fonlara doğrudan riskinin 1,3 milyar lira olduğunu, bu krizin bankacılık sektörüne sirayet etmesinin "söz konusu olmadığını" söyledi.

Ödemeler neye göre yapılıyor? Net yatırım tutarı nedir?

Olağanüstü tasfiyelerde yatırım yapılan fonun değeri yasal olmayan yollarla şişirildiği ve fon kasasındaki miktar arasında fark olduğu için ödemeleri hemen yapmak mümkün değildi.

Bu sebeple iki aşamalı ödeme planı oluşturuldu.

Buna göre ilk aşamada ara ödeme, ikinci aşamada nihai tasfiye yöntemi benimsendi.

SPK tarafından belirlenen uygulamaya göre olağanüstü tasfiyede yatırımcının kriz öncesinde ekranda gördüğü sanal karlar değil Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) kayıtları esas alınıyor.

Ara ödemelerde öncelikle net anapara geri veriliyor.

Burada "Net Yatırım Tutarı" esas alınıyor.

"Net Yatırım Tutarı" tüm nakit girişleri ile tüm nakit çıkışları arasındaki farkla hesaplanıyor.

Burada enflasyon hesabı yapılmıyor.

Yani örneğin toplamda 100.000 TL yatırım yaptınız (nakit giriş), kriz çıkmadan önce toplamda 30.000TL çektinizse (nakit çıkış),

Net Yatırım Tutarınız: 100.000TL -30.000TL=70.000 TL olarak hesaplanıyor.

Bu örneğe göre, eğer kriz çıkmadan önce 150.000 TL çektiyseniz bir ödeme alamıyorsunuz.

Ara ödemelerde bazı üst sınırlar belirlendi.

Buna göre para piyasası fonlarında 1 milyon TL'ye kadar ara ödemeler yapılıyor. Bunun üzerindeki alacaklar ise saklı tutuluyor.

Bunun dışındaki hisse, serbest fon ve değişkenlerde alacağınız tutar 1 milyon TL'yi, enflasyona endekslenmemiş net yatırım tutarınızı ve hesabınızdaki payların 16 Eylül 2026 günü toplam değerini geçemiyor.

Ayrıca Adalet Bakanlığına göre, TMSF ve MASAK incelemelerinde piyasa bozucu işlemlerde haksız kazanç sağladığı tespit edilen kişiler de ara ödeme kapsamı dışında tutuldu.

Nihai ödemeler ise adli soruşturmaların sonucuna göre belirlenecek.

Kalan paylar ne olacak?

Yasal süreçlerin sonunda TMSF bünyesindeki hesapların durumuna göre nihai ödemelerin geleceği planlanacak.

Nihai tasfiyede ödemeler Merkezi Kayıt Kuruluşu'nda (MKK) her bir nakit giriş ve çıkışlarında işlem tarihinden tasfiye tarihine kadar TÜİK'in açıkladığı TÜFE ve Y-ÜFE değişim oranlarının ortalaması ile güncellenecek.

SPK düzenlemesine göre ara ödeme aldığınızda hesabınızdaki fon katılma payları silinmiyor. Ödenen tutar ileride yapılacak nihai tasfiye için alacağınızdan düşülüyor.

Okumaya devam et

Pusholder

Senin gündemin

Okuma seçenekleri

Push AIÖzet

PusholderKaynakta oku
bbc.com