Fon Vurgunları Ve Sermaye Piyasalarında Güven

Finansal piyasaların görünmez ama en hayati direği "güven"dir. Güven ortadan kalktığında, milyarlarca dolarlık sistemler bir gecede iskambil kağıdı gibi yıkılır. Türkiye’nin son dönemde sarsıldığı devasa fon krizi, tam da bu gerçeği yüzümüze bir tokat gibi çarptı. Süreçte geçen ay yasal bir zemin oluşturuldu: 7596 sayılı "Tasfiyesine Karar Verilen Bazı Yatırım Fonları Hakkında Kanun", Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Düzenleme, Sermaye Piyasası Kurulu’nun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihli kararlarıyla tasfiyesine karar verilen Tera, Pusula ve Atlas portföy yönetim şirketlerinin fonlarını kapsıyor. Kanun kapsamında kamu bütçesinden tek bir kuruş bile çıkmayacak; ödemeler fonların kendi dağıtılabilir nakitlerinden karşılanacak. Buna göre, hak sahiplerine uzun tasfiye süreçlerini beklemeden 1 milyon TL’ye kadar ara ödeme yapılmasının önü açıldı. Net yatırım tutarı 1 milyon TL’nin altında olan küçük yatırımcılara hak ettikleri meblağ kadar, bu tutarın üzerinde yatırımı olanlara ise şimdilik en fazla 1 milyon TL ara ödeme gerçekleştirilecek.

Burada hassas bir denge var: Dağıtılabilir nakdin yetersiz kalması durumunda SPK, en düşük yatırımdan başlayarak ödeme yapacak. Yani küçük yatırımcı korunmaya çalışılacak. Ziraat Bankası ve İş Bankası tasfiye sürecini yürütecek bankalar olarak belirlenirken, piyasa dolandırıcılığı veya bilgi suistimali suçu işlediği tespit edilen ahlaksızlara, yani bu tezgahın içinde olanlara tek kuruş ödeme yapılmayacak. Ayrıca sorumluların şahsi mal varlıklarına TMSF el koyabilecek ve dava sonucunu beklemeden satış yapabilecek. Hukuki açıdan mağdurları bir nebze rahatlatmayı amaçlayan bu yasa, muhalefet tarafından "gece yarısı önergeleriyle satış emri verenlerin haklarının gasp edildiği" gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne taşınmaya hazırlanıyor.

Ahlaki çürümenin tavan yaptığı, "kısa yoldan zengin olma" hırsının kitleleri esir aldığı bir dünyada, sadece kriz sonrasında yasa çıkarmak finansal felaketlerin önüne geçmeye yetmez. Finansal sistem, tabiatı gereği asimetrik bilgiye dayanır; yani birileri her zaman diğerlerinden daha fazlasını bilir. İşte ahlaksızlığın kurumsallaştığı yerde, bu bilgi üstünlüğü dolandırıcılığın silahına dönüşür. Küresel finansal krizlerin ve yerel vurgunların önüne geçmek için yasal polisiye tedbirlerden çok daha köklü yapısal reformlara ihtiyaç vardır. Öncelikle, finansal okuryazarlık bir lüks değil, zorunlu bir savunma mekanizması haline getirilmelidir. Yüksek getiri vaadinin, yüksek risk veya açık bir dolandırıcılık anlamına geldiğini idrak edemeyen bir kitle, manipülatörlerin en kolay avıdır. İkincisi, denetim mekanizmaları "olay bittikten sonra rapor yazan" kurumlar olmaktan çıkarılmalı, yapay zeka destekli anlık veri analitiğiyle piyasa anomalilerini önceden sezen proaktif yapılara dönüştürülmelidir. Finans dünyasında ve siyasette ahlaksızlık yapanların cezaları, elde ettikleri haksız kazancın katbekat üzerinde olmalı; sistem dışına itilerek mal varlıklarına tamamen el konulacağını bilmelidirler.

Türkiye özelinde ise durum daha da kritiktir. Ülkemizde sermaye piyasalarının derinleşmesi ve yabancı/ yerli yatırımcının ürkmemesi için bağımsız kurulların (SPK, BDDK) siyasi ve kulüp etkilerinden tamamen arındırılması şarttır. Kurumsal yönetim ilkeleri ödünsüz uygulanmalı, derecelendirme ve bağımsız dış denetim şirketleri çok daha sıkı denetlenmelidir. Üretimi, elemanı olmayan batak şirketlere AAA dış denetleme yazan denetleme kuruluşları da gerekli cezaları görmelidir. ABD’de 1995 Enron krizinde de böyle olmuştu.

Aynı zamanda, makroekonomik istikrar sağlanmalıdır. Enflasyonun yüksek olduğu, paranın alım gücünün eridiği ekonomilerde bireyler, birikimlerini koruma telaşıyla rasyonel olmayan risklere girerler. Fon krizlerinin panzehiri; öngörülebilir bir ekonomi, şeffaf bir piyasa ve ahlaksızlığa geçit vermeyen tavizsiz bir adalet mekanizmasıdır. Aksi takdirde, biz daha çok kriz yaşar, arkasından daha çok "gece yarısı kanunları" yazarız.