Ft: Hürmüz Krizi Dünyayı Yeni Bir Gıda Şokuna Sürükleyebilir

Financial Times'ın aktardığı S&P Global raporu, İran savaşı nedeniyle derinleşen enerji ve gübre krizinin, tarihin en güçlü El Niño olaylarından biriyle birleşerek 2027'de küresel gıda arzını tehdit edebileceği uyarısında bulundu.

Financial Times (FT) gazetesinin 20 Ekim'de yayımladığı habere göre, İran savaşı ve Hürmüz Boğazı'ndaki tedarik kesintileri, küresel enerji krizinin ardından yeni bir gıda krizini tetikleyebilir. S&P Global Institute tarafından hazırlanan rapor, artan enerji ve gübre maliyetlerinin güçlü bir El Niño hava olayıyla birleşmesi durumunda tarımsal üretimin ciddi biçimde düşebileceği uyarısında bulundu.

FT muhabiri Jamie Smyth'in aktardığı rapora göre, Orta Doğu'daki çatışmalar petrol ve doğal gazın yanı sıra küresel gıda üretimini de tehdit ediyor. Mevcut koşulların sürmesi halinde 2027'de kuraklık, sel, hasat kayıpları ve gıda fiyatlarında yeni artışlar yaşanabileceği belirtiliyor.

Rapora göre, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki saldırıları nedeniyle 2 milyar varilden fazla ham petrol küresel piyasalara ulaşamadı. Dizel ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatları da ciddi biçimde aksadı.

FT, krizin daha az dikkat çeken boyutunun küresel gübre ticareti olduğunu vurguladı. Dünyada en yaygın kullanılan azotlu gübre olan ürenin uluslararası ticaretinin yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor.

Gübre üretiminde kullanılan kükürdün küresel ticaretinin yaklaşık yarısı, amonyak ticaretinin ise beşte biri aynı güzergâha bağımlı.

S&P Global Institute, doğal gaz, gübre ve dizel tedarikindeki eş zamanlı kesintilerin, tarımsal üretim ve uluslararası gıda ticareti üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu belirtti.

Enerji krizinden en fazla etkilenen bölgelerden biri Güney Asya oldu. Hindistan'ın yerli üre üretiminin yaklaşık yüzde 85'i LNG tedarikine dayanırken, Bangladeş'te beş üre gübresi fabrikasının dördü, LNG sıkıntısı nedeniyle Mart 2026'dan bu yana faaliyetlerini durdurdu.

İran savaşının ardından küresel kükürt fiyatları ocak-temmuz döneminde iki katına çıkarak ton başına 1.000 dolara ulaştı. Eylül sonunda 810 dolara gerileyen fiyatlara karşın, kükürt ihracatının yılın ikinci çeyreğinde yüzde 39 azalarak 6,1 milyon tona düştüğü tahmin edildi.

Gübre maliyetlerindeki artışa dizel fiyatlarındaki yükseliş de eklendi. S&P Global'e göre, küresel net dizel ihracatının yaklaşık yarısını karşılayan Orta Doğu ve Rusya'da sevkiyatlar ciddi biçimde geriledi.

Orta Doğu'nun dizel ihracatı Temmuz 2025-Temmuz 2026 döneminde yarıdan fazla azalarak günlük 1 milyon varilin altına indi. Rusya'da ise Ukrayna'nın rafineri saldırıları ve Moskova'nın ihracat yasağı nedeniyle sevkiyatlar günlük yaklaşık 1 milyon varilden sıfıra düştü.

ABD'de dizel fiyatları da geçen ay görülen galon başına 6,52 dolarlık rekor seviyeye yakın seyrediyor.

Rapora göre artan maliyetler, çiftçileri daha az gübre kullanmaya veya ekim alanlarını daraltmaya zorlayabilir. Her iki seçenek de küresel gıda üretimini azaltma riski taşıyor.

FT ayrıca yüksek petrol fiyatlarının biyoyakıt üretimini cazip hâle getirdiğini, bunun da tarım arazilerinin gıda yerine enerji bitkilerine ayrılmasını teşvik ederek gıda arzı üzerindeki baskıyı artırabileceğini belirtti.

Enerji ve gübre krizinin yanı sıra, dünya tarımını tehdit eden güçlü El Niño hava olayı da endişeleri artırıyor. Birleşmiş Milletler Dünya Gıda Programı'ndan bir uzmanın "Godzilla El Niño" olarak nitelendirdiği olay, tarihin en güçlü El Niño dönemlerinden biri olabilir.

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA), deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin en az 2 derece üzerine çıkabileceğini öngörüyor. Bu eşik, 1950'lerden bu yana yalnızca yedi kez görüldü.

S&P Global Institute, 2027'de Asya, Afrika ve Latin Amerika'da şiddetli kuraklık ve sellerin tarımsal üretimi azaltabileceğini, eş zamanlı hasat kayıplarının küresel gıda sistemini zorlayabileceğini belirtti.

S&P Global'in modellemelerine göre, dünyanın önemli tarım üreticilerinde ciddi kayıplar yaşanabilir:

Brezilya: Mısır üretim tahmini 6 milyon ton azaltılarak 137 milyon tona, soya tahmini ise 177 milyon tona indirildi. Mısırda 10 milyon tonluk ek kayıp riski bulunuyor.

Avustralya: Buğday ekim alanları yüzde 13 daraldı. Üretim 28 milyon tondan 22 milyon tona gerileyebilir.

Hindistan: Eylül yağışlarının ortalamanın yüzde 14 altında kalması buğday üretimini tehdit ediyor.

Endonezya ve Malezya: Palm yağı üretiminde sırasıyla 5,8 milyon ve 2,5 milyon tonluk kayıp riski öngörülüyor.

Rapora göre, önümüzdeki ekim dönemleri enerji ve gübre krizinin bir hasat krizine dönüşüp dönüşmeyeceğini gösterecek.

FT'ye göre olası bir küresel gıda şoku, gelişmiş ülkelerde enflasyonu yükseltip alım gücünü zayıflatırken, gıda ithalatına bağımlı yoksul ülkelerde toplumsal huzursuzlukları tetikleyebilir.