Gangsterler Değişiyor, İktidar Aynı Kalıyor

Guy Ritchie’nin erkeklik mitolojisine mesafeli duran biri olarak, Tom Hardy bahanesiyle girdiğim dünyadan çıkamadım. MobLand, karizmanın anlatı üzerindeki tahakkümüne şahane bir örnek oldu.

Harry Da Souza’yı sevmek zorunda değiliz ama gözümüzü ondan alamıyoruz. Bu, diziye dair en net itirafım olabilir.

Hardy’nin varlığı, anlatının merkezine öyle güçlü yerleşiyor ki, karakteri sevmeseniz bile ona bakmadan edemiyorsunuz.

Sessizliği, bakışları, bedeninin duruşu… Hepsi bir tür iktidar üretiyor. Ve bu iktidar, çoğu sözlerden daha etkili.

Tom Hardy’nin canlandırdığı Harry Da Souza, az konuşan, kontrolü elinde tutan, duygularını bastıran profesyonel bir şiddet figürü.

Sessizliği bile iktidar üretebilenlerden. Onu gerçekten değerli kılan şey, şiddet uygulama kapasitesi değil, şiddetin dışında da çözüm üretebilme becerisiydi. Kriz anlarında en kestirme yolu değil, en az hasarla sonuçlanacak yolu arayan bir adamdı.

Çalıştığı Harrigan ailesi ise klasik bir suç çetesinden çok daha fazlası. Kendi hiyerarşisi, miras düzeni, sadakat kuralları ve sürekli iktidar mücadeleleri olan bir şirket gibi işliyor. Conrad’ın (Pierce Brosnan) eski usul otoritesi, Kevin’in hırsı, Eddie’nin savrukluğu, Seraphina’nın hesapları hep aynı makinenin dişlileri.

Harry bu makinenin hem yağcısı hem de gerektiğinde en acımasız yedek parçası. Ailenin içinde ama asla tam anlamıyla ailenin kendisi olmayan, sistemi ayakta tutarken sistem tarafından sürekli sınanan, dışarıdan gelen ama içerideki dengeleri en iyi okuyan adam.

Bu konum, onu hem vazgeçilmez hem de kırılgan kılıyor. Çünkü makineye ait olmadığı halde makinenin işlemesinden sorumlu.

İkinci sezonda bu denge sarsıldı. Özellikle Frankie Cooper gibi daha öngörülemez bir düşman karşısında Harry’nin eski gücü olan, çatışmayı büyütmeden çözüm üretme yeteneği tartışmalı hale geldi.

Frankie, Johnny Flynn’in canlandırdığı haliyle, bu dünyanın alışılmış şiddet dilinden farklı bir yerde duruyor. Klasik, ağır, hiyerarşik gangster figürlerinin aksine daha teatral, daha kaygan, daha psikolojik bir tehdit.

Flynn, karakteri neredeyse bir performans sanatçısı gibi kuruyor: bir an kaba saba ve alaycı, bir an son derece soğukkanlı ve hesaplı. Bu değişkenlik, Harry’nin alıştığı kontrol mekanizmalarını bozuyor.

Harry’nin gücü, rakibini okuyabilmesinde, hamlelerini önceden kestirebilmesinde yatıyordu. Frankie ise okunması zor, kuralları hiçe sayan, duygusal tetikleyicileri bilerek kullanan bir figür. Johnny Flynn’in performansı bu yüzden çok başarılı.

Sadece “kötü adam” oynamıyor; Harry’nin sistemini bozan bir tür kaos temsilcisi yaratıyor. Bu kaos, Harry’yi alıştığı soğukkanlı stratejinin dışına itiyor. Harry bir baba olarak kendi kızını koruma içgüdüsüyle hareket ederken, aynı duygusal bağı rakibine karşı silah olarak kullanıyor. Bu, karakterin stratejik soğukkanlılığını sorgulatıyor. Belki de Harry daha büyük, henüz görünmeyen bir plan kuruyordur ve bu hamleler o planın parçasıdır. Son bölümler bunu bize gösterebilir.

Ancak şimdilik görünen, yeni jenerasyon ve yeni düşmanlar aynı anda hikâyeye girince hareketin arttığı, çatışmanın çoğaldığı ama Harry’nin iç tutarlılığının aynı netlikte gelişmediği yönünde. Karakter, eski yöntemlerinin yetmediği bir zemine sürükleniyor ve bu sürükleniş, dizinin dramatik dengesini de bozuyor.

Benzer bir zayıflamayı dizinin en tuhaf ve en ilginç karakterlerinden Maeve Harrigan’da da görüyoruz. Helen Mirren’in canlandırdığı Maeve, bu makinenin en tehlikeli operatörü.

Erkeklerin kurduğu suç düzeninde iktidar sahibi bir kadın görüyoruz ve dizide asıl soru hep şu olmuştu: Maeve bu düzeni dönüştürüyor mu, yoksa onun en başarılı uygulayıcısına mı dönüşüyor? Cevap net biçimde ikincisi.

Suçluluk duygusunun neredeyse hiç devreye girmediği, ahlaki sınırı büyük ölçüde ortadan kaldırmış bir karakter o. Lady Macbeth’in bile bir vicdan kırıntısı vardı; Maeve’de o kırıntı bile yok.

Gücü doğrudan ele geçirmek yerine güç akışını kontrol ediyor. Conrad’ı manipüle ediyor, Eddie’yi kendi dünya görüşüne göre biçimlendiriyor, Harry’yi saf dışı bırakmanın dolaylı yollarını arıyor.

Tahta oturmuyor, tahtın arkasındaki irade olmayı tercih ediyor. Bu, klasik patriarkal suç düzeninde kadının en verimli hayatta kalma stratejilerinden biri aslında. Görünür otoriteyi erkeğe bırakıp, gerçek karar mekanizmasını elinde tutmak. İlk sezon bu gerilim çok başarılıydı, Maeve’i gerçekten tartışılır bir figür haline getirmişti.

İkinci sezon ise bu potansiyeli derinleştirmek yerine onu daha çok “sorun çıkaran matriark” rolüne indirgiyor. Bu, dizinin en büyük kayıplarından biri. Çünkü Maeve, iktidarın biçim değiştirirken nasıl aynı kaldığını gösteren en güçlü karakterdi.

Peki, şiddeti eleştirmekle onu seyirlik bir haz nesnesine dönüştürmek arasındaki sınır nerede başlıyor? Şiddeti eleştirirken onun estetiğinden haz almak… İkinci sezonda dikkatimi çeken bir ayrıntı, bu sınırı benim için oldukça görünür kıldı. İnsan bedenine uygulanan şiddet neredeyse bütün çıplaklığıyla gösterilirken, söz konusu bir köpeğin ölümü olduğunda anlatı birdenbire hassaslaşıyor.

Bu yeni bir temsil biçimi değil, türün eski bir refleksi. Ama tam da bu yüzden durup bakmak gerekiyor. İnsan bedeninin acısını seyirliğe çevirmekte bu kadar rahat olan bir anlatı, hayvanın acısı karşısında geri çekiliyor. Çünkü seyirci, insan bedeninin parçalanmasını türün gereği olarak kabul etmiş durumda.

Hayvanın acısında ise o sözleşmenin bozulduğunu hissediyor. Yani etik sınırı çizen anlatının vicdanı değil, seyircinin tahammülü. Harry’yi karizması yüzünden affedebiliyoruz, çünkü karizma ahlaki yargıyı askıya alıyor.

Köpekte ise askıya alamıyoruz. Bence sınır tam da burada. Bu ayrıntı, dizinin şiddetle kurduğu ilişkinin en dürüst anlarından biriydi; çünkü anlatının kendi çelişkisini istemeden de olsa ifşa ediyordu.