Giriş Kartlarının Çevresel Bedeli

İklim zirvelerinde dağıtılan binlerce plastik akreditasyon kartı, sürdürülebilirliği konuşurken etkinliklerin kendi tüketim alışkanlıklarını da sorgulamayı gerektiriyor.

Yaklaşık 60 bin diplomat, yetkili ve savunucunun katılması beklenen COP31'in ilk gününde (9 Kasım) mavi alana giriş kartımı almak için üç buçuk saatten fazla bekledim. Akreditasyon işlemleri önceden onaylanmış olmasına karşın bekleme alanında ne su vardı ne de yeterli bilgilendirme. Uzayan kuyruklar tepkilere yol açarken bazı katılımcılar programlarındaki panelleri kaçırdığını söyledi. Sonunda akreditasyon kartımı elime aldığımda aklıma bambaşka bir soru geldi: İklim kriziyle mücadele etmek üzere binlerce insanı buluşturan bu zirvelerde, kullanılan giriş kartlarının çevresel ayak izi ne kadar hesaba katılıyor?

Konferanslarda, fuarlarda, festivallerde ve uluslararası toplantılarda boynumuza taktığımız bu küçük kartlar, birkaç günlük kullanımın ardından çoğu zaman işlevini yitiriyor. Plastik esaslı olanların üretiminde PVC (polivinil klorür) ve PET gibi farklı malzemeler kullanılabiliyor.

Plastik kirliliği yalnızca denizlerde biriken atıklardan ibaret değil. Üretim aşamasından başlayarak enerji tüketimi, sera gazı emisyonları, kimyasal katkı maddeleri ve kullanım sonrası atık yönetimiyle bağlantılı çok katmanlı bir çevre sorunu. Plastics Europe'un 2025 yılında yayımladığı rapora göre dünya genelinde plastik üretimi 2024'te 430.9 milyon tona ulaştı. Plastiklerin büyük ölçüde fosil kaynaklara dayanan üretimi, iklim kriziyle mücadelede yalnızca atık yönetimine değil, üretim ve tüketim alışkanlıklarına da odaklanılması gerektiğini gösteriyor.

PVC de bu tartışmanın önemli malzemelerinden biri. Dayanıklılığı ve kolay şekillendirilebilmesi nedeniyle farklı sektörlerde kullanılan PVC, klor içeren yapısıyla diğer bazı plastiklerden ayrılıyor. Üretiminde kullanılan plastikleştiriciler, stabilizatörler ve başka katkı maddeleri ise çevresel değerlendirmeyi daha karmaşık hale getiriyor.

Ancak akreditasyon kartlarında plastik kullanımı kaçınılmaz değil. Bunun somut örneklerinden biri Birleşmiş Milletler'in Cenevre Ofisi'nde uygulanıyor. Burada Eylül 2023'te konferans katılımcıları için dijital akreditasyon sistemi uygulanmaya başladı. Daha önce yılda yaklaşık 250 bin fiziksel giriş kartı basılan merkezde, katılımcılara fotoğraflarını ve QR kodlarını içeren dijital kartlar gönderilmeye başlandı. Uygulamayla hem girişlerdeki bekleme sürelerinin kısaltılması hem de kart üretiminde kullanılan plastik, metal ve kâğıt miktarının azaltılması hedeflendi. Dijital erişim imkânı bulunmayan katılımcılar için basılı kart seçeneği de korundu.

Plastik sorununa karşı en sık başvurulan çözümlerden biri geri dönüşüm. Ancak küresel veriler, bu çözümün mevcut haliyle ne kadar sınırlı kaldığını gösteriyor. Nisan 2025'te yayımlanan araştırmaya göre 2022 yılında dünya genelinde oluşan plastik atıkların yaklaşık yüzde 14'ü geri dönüştürüldü. Aynı araştırma küresel ölçekte yaklaşık 268 milyon ton plastik atık oluştuğunu ortaya koyuyor. Atıkların yüzde 40'ı depolama alanlarına gönderilirken yüzde 34'ü yakıldı.

PVC de teknik olarak geri dönüştürülebilen bir malzeme. Ancak özellikle farklı katmanlar ve katkı maddeleri içeren ürünlerin geri dönüşümü daha karmaşık süreçler gerektirebiliyor. Peki konferanslarda dağıtılan binlerce kartın kaçı geri toplanıyor? Kaçı yeniden kullanılıyor, kaçı gerçekten geri dönüştürülüyor? Kartların malzemesi, üretim miktarı ve kullanım sonrasındaki yolculuğu sürdürülebilirlik raporlarında ne ölçüde görünür?

Bu sorular yalnızca iklim zirvelerini değil, her yıl dünyanın farklı kentlerinde düzenlenen büyük etkinlikleri de ilgilendiriyor. Yeniden kullanılabilir kart sistemleri, uygun koşullarda dijital akreditasyon ve malzeme tüketimini azaltan tasarımlar değerlendirilebilecek seçenekler arasında. Elbette güvenlik ve erişilebilirlik geeksinimlerini de gözeterek.

Avrupa Kimyasallar Ajansı (ECHA), 2023 yılında yayımladığı incelemede PVC'de kullanılan bazı katkı maddelerinin insan sağlığı ve çevre açısından risk oluşturabildiğine dikkat çekti. Kurum, belirli plastikleştiriciler ve stabilizatörlerin yanı sıra PVC mikropartiküllerinin çevreye salımının azaltılması gerektiğini de vurguladı. Plastiklerin güneş ışığı, sürtünme ve fiziksel aşınmayla parçalanması sonucunda beş milimetreden küçük mikroplastikler oluşabiliyor. PVC kaynaklı parçacıklar da bu kirliliğin bir parçası.