Gübre Krizi Tüketiciye Uzanabilir! Sofradaki Zam Riski Büyüyor

Orta Doğu’daki savaşın etkileri akaryakıt ve enerji piyasalarıyla sınırlı kalmıyor. Tarımsal üretim için kritik öneme sahip gübrelerin ham madde tedarikinde yaşanan sorunlar, dünya genelinde gıda fiyatları üzerinde yeni bir baskı oluşturuyor. Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyat aksamaları nedeniyle kükürt arzında yaşanan daralma, gübre üreticilerini ve çiftçileri zorlayan başlıca gelişmeler arasında yer alıyor. Oilprice kaynaklı habere göre, Orta Doğu menşeli kükürdün ton fiyatı savaş öncesindeki yaklaşık 500 dolar seviyesinden 800 doların üzerine çıktı. Kanada menşeli kükürt için bazı alıcıların haziran ayında ton başına 1.000 doların üzerinde ödeme yaptığı da bildirildi.

Kükürt, fosfatlı gübre üretiminde kullanılan sülfürik asidin temel ham maddelerinden biri. Uluslararası Gıda Politikaları Araştırma Enstitüsü (IFPRI) bünyesindeki Food Security Portal’da yayımlanan değerlendirmeye göre, kükürt fiyatları 2026’nın ilk altı ayında iki kattan fazla arttı. Aynı dönemde fosfatlı gübre fiyatları da Hürmüz Boğazı’ndaki kapanmanın ardından yüzde 25 ila 30 yükseldi ve yüksek seviyelerde kaldı.

Gübre, tarımsal üretimde verimi etkileyen temel girdilerden biri. Tedarik sorunlarının sürmesi, gübre üreticilerinin maliyetlerini artırırken çiftçilerin ihtiyaç duydukları ürünleri uygun fiyatlarla temin etmesini de güçleştirebilir. Üretim maliyetlerindeki artışın çiftçinin satış fiyatlarına yansıması halinde tüketicinin ödediği fiyatlar da etkilenebilir. Ancak değerlendirmelere göre gübredeki maliyet artışının hangi ürünlere ne ölçüde ve ne zaman yansıyacağı; ürünün yetiştirildiği bölgeye, gübre kullanımına, hasat dönemine ve diğer üretim giderlerine bağlı olacak.

Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü’nün (FAO) verilerine göre, küresel Gıda Fiyat Endeksi Eylül 2026’da 136 puana yükseldi. Endeks ağustosa göre yüzde 1,5, geçen yılın aynı ayına göre ise yüzde 5,8 arttı. FAO, nakliye aksaklıkları ve hava koşullarına ilişkin kaygıların uluslararası gıda fiyatları üzerinde etkili olduğunu bildirdi. Reuters’ın dünkü haberinde de savaş kaynaklı sevkiyat sorunları, gübre maliyetleri ve El Niño kaynaklı kuraklık riskinin 2026’nın son aylarında ve 2027’de gıda enflasyonunu artırabileceği belirtildi. Haberde, 2026’da buğday fiyatlarının yüzde 30’dan fazla yükseldiği, bazı önemli Asya ihracat pazarlarında pirinç fiyatlarının ise yüzde 10 ila 13 arttığı aktarıldı.

Kükürt ve gübre fiyatlarındaki artış, tüketicinin markette hemen aynı oranda zam göreceği anlamına gelmiyor. Tarımsal ürünlerin üretim takvimi, mevcut gübre stokları, hasat miktarı, ithalat maliyetleri ve nakliye giderleri fiyatların seyrini belirleyecek. Bununla birlikte, gübre tedarikindeki sıkıntıların uzaması ve enerji ile taşımacılık maliyetlerinin yüksek seyretmesi, çiftçinin yeni üretim dönemindeki giderlerini artırabilir. Bu artışların ürün fiyatlarına yansıması durumunda hanelerin gıda harcamaları üzerindeki baskı da büyüyebilir.

Değerlendirmelere göre kükürt arzındaki sıkıntının temelinde, petrol ve doğal gaz işleme süreçlerinin önemli bir yan ürünü olan bu ham maddenin üretim ve sevkiyatında yaşanan aksamalar bulunuyor. Körfez bölgesindeki tedarik kesintileri, alternatif kaynaklara yönelmeyi zorlaştırırken bazı ülkelerin ihracat kısıtlamaları da piyasadaki arzı daraltıyor.