Habaş Patronu Katliamın Geleceğini Biliyordu

HABAŞ Demir Çelik fabrikasının 2025 sürdürülebilirlik raporuna göre işçi katliamı göz göre geldi. Kayıp günlü iş kazaları 1 yılda yaklaşık yüzde 56, taşeron işçilerde ise yüzde 118 arttı.

HABAŞ demir-çelikteki patlama fabrikayı savaş alanına çevirdi. Gerek fabrika yönetimi gerekse kamu bürokratları saatler boyunca sağlıklı açıklama yapmadı. Can kaybı sayısı parça parça artırıldı. HABAŞ’ın, lüks araba koleksiyonu ve kısa süre önce Türkiye’nin en zenginleri listesinden adını sildirmesiyle bilinen patronu işçileri bugün işyerine çağırdı, iktidar ise yayın yasağı getirdi. Fabrikada örgütlü Türk Metal rahmet dilemekle yetindi. Patlamada kardeşini kaybeden bir işçi yakını yaşananlara isyan ederek fabrika önünde kendini yaktı.

Aliağada'ki HABAŞ Demir-Çelik Fabrikasında dün saat 11.30 sularında büyük bir patlama yaşandı. Patlamanın nedenine ilişkin İzmir Valiliğinden ve bakanlıklardan çelişkili açıklamalar yapılırken, çalışanlardan edindiği bilgileri gazetemize aktaran İş Güvenliği Uzmanı Deniz İpek patlamaya “Potayı indiren vincin doğal gaz borusuna çarpmasının" yol açtığını söyledi: “Olay vinç operatörünün üzerinden açıklanamaz. Asıl mesele böyle bir olayın felakete dönüşmesini engelleyecek güvenlik önlemlerinin yetersizliğidir.” İlerleyen saatlerde Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan patlamanın nedenine dair "İlk incelemelere göre bakım sırasında malzeme düşmesi sonucu doğalgaz ve oksijen borularının kopmasından kaynaklı patlama meydana geldi." açıklaması yaptı.

Patlamanın üzerinden saatler geçtikten sonra bile olaydan etkilenenlerin sayısı, o esnada bölgede kaç kişi bulunduğu gibi konularda net açıklamalar yapılmaması işçi ailelerinin yaşadığı dehşeti büyüttü. Valilik önce 3 olarak açıkladığı can kaybını bir süre sonra 6’ya sonra da 10’a çıkardı. Bu belirsizliğin yanında hastaneye de polis yığılması “Ya bilgi gizleniyor ya da nerede ne kadar işçi çalıştığından haberdar olunamayacak bir çalışma düzeni var” yorumuna neden oldu.

Akşam saatlerinde Kabine toplantısı sonrası Cumhurbaşkanı Erdoğan 16 işçinin öldüğünü 13 işçinin yaralandığını duyurdu. Erdoğan sosyal medya hesabından ise patlamayı HABAŞ’ın adını anmadan “bir demir çelik fabrikasında meydana gelen” diyerek mesaj yayımladı.

Çalışma Bakanı Vedat Işıkhan da HABAŞ’ın adını kullanmadan "İzmir Aliağa’da bir sanayi tesisinde meydana gelen patlama nedeniyle derin üzüntü yaşıyoruz" demeyi tercih etti.

Gece 23.00 sıralarında Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu can kaybı sayısının 17'ye yükseldiğini açıkladı.

HABAŞ’ın patlamaya kadar olan iş cinayeti karnesi oldukça kabarık. İşçiler, üretim durmasın diye bakımların ertelendiğini, arızaların yamayla kapatıldığını, eski ekipmanla yeni hat kurulduğunu, taşeronlaşmanın kanser gibi yayıldığını anlatıyordu. Son üç haftada iki iş cinayeti yaşandı. Dünkü patlamaya kadar HABAŞ'ta son 10 yılda eriyik demirle yanarak, düşerek, ezilerek vb sebeplerle ölen işçi sayısı en az 11, yaralanan işçi sayısı en az 25'ti. İş cinayeti davalarında firma asli kusurlu bulunsa da ya ceza alan olmadı ya da taşeronlara komik cezalar verildi ve fabrikada hiçbir şey değişmedi. Dünkü (9 Kasım) katliam ile birlikte son on yılda HABAŞ'taki iş cinayetinde can veren işçisi sayısı 28'e, iş kazalarında yaralanan işçi sayısı 38'e çıktı.

HABAŞ ise yayımladığı 2025 sürdürülebilirlik raporunda “Ölümlü iş kazası” ve “meslek hastalığı” yok diyor. Raporda sadece iş kazaları yer alıyor. Buradaki rakamlar ise oldukça yüksek. Şirketin raporunda 2024 yılında 147 olan kayıp günlü iş kazası sayısı 2025 yılında 229’a yükseliyor. Bu rakam bir yılda yaklaşık yüzde 56 artış anlamına geliyor. Alt işveren (taşeron) çalışanlarının geçirdiği kayıp günlü kazalar ise 38’den 83’e yükseliyor. Buradaki artış ise yüzde 118. Raporda 2025 yılı için açıklanan kayıp günlü kaza sıklık oranı da alt işveren çalışanlarında 39.34, doğrudan şirket çalışanlarında ise 22.00.

Üstelik şirket, yüksek sonuçlu yaralanmalara yol açabilecek başlıca tehlikeler arasında iki nesne arasına sıkışmayı, aşırı sıcakla teması ve düşmeyi sayıyor. Çelikhanede olası basınç senaryolarına karşı kumanda odalarının konumlarının yeniden düzenlendiğini de açıklıyor. Yani yüksek enerjili üretim süreçlerinden kaynaklanan tehlikeler şirketin kendi risk değerlendirmelerinde de yer alıyor.

A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Deniz İpek, fabrikada yıllardır yaşanan iş cinayetleri ve ağır yaralanmalı kazaların birbirinden bağımsız değerlendirilemeyeceğini belirterek, üretim organizasyonunun ve patronların sorumluluğunun araştırılması gerektiğini söyledi. “Bunların her birini ayrı bir talihsizlik olarak değerlendirmek mümkün değil. Farklı işlerde, farklı nedenlerle yaşanan bu ölümlerin ortak noktası, işçilerin çalışma koşullarıdır. Yıllardır benzer tehlikelerle karşılaşan bir işletmede, önceki kazalardan sonra hangi önlemlerin alındığı ve bunların neden yeterli olmadığı sorgulanmalıdır” dedi.

HABAŞ’ın kendi raporunda sıkışma, aşırı sıcak ve düşme gibi ciddi riskleri sıraladığını, ISO 45001 belgesine ve önleyici faaliyetler alındı denilmesine rağmen kayıp günlü iş kazalarının arttığının görüldüğünü belirten İpek, belgelerden çok önlemlerin üretimdeki etkinliğinin sorgulanması gerektiğini vurguladı. İpek geçmiş iş cinayetleri ve kazalarının, şirketin açıkladığı veriler doğrultusunda bütünlüklü biçimde incelenmesini istedi.

Özellikle taşeron işçilerin koşulları, bakım ve üretim koordinasyonu ile yüksek enerjili proseslere yönelik önlemlerin araştırılması gerektiğini söyleyen İpek, “Üretim kapasitesi, yatırımlar ve ihracat büyürken iş kazaları da artıyorsa üretimin nasıl örgütlendiği sorgulanmalıdır. İşçi sağlığı ve güvenliği, raporlardaki taahhütlerle değil, yaşamı koruyan somut önlemlerle ölçülür” dedi.

Bugünkü patlamaya ilişkin işyerinden aktarılan ilk bilgilerin, vinçle pota indirilirken doğal gaz borusuna çarpıldığı yönünde olduğunu belirten İpek, şöyle devam etti: “Bu bilgi doğrulanırsa olayın yalnızca bir vinç operatörünün hatası üzerinden açıklanması kabul edilemez. Ağır yüklerin taşındığı bir tesiste doğal gaz hatlarının konumu, mekanik darbelere karşı korunması, kaldırma operasyonlarının planlanması ve gaz kaçağı halinde devreye girmesi gereken güvenlik sistemleri birlikte incelenmelidir. Gaz hattının hasar görmesiyle başlayan bir olayın patlamaya ve yangına dönüşmesini önlemek için mühendislik önlemleri alınmalıdır. Gazın nasıl tutuştuğu, acil kesme sistemlerinin bulunup bulunmadığı ve varsa neden patlamayı önleyemediği araştırılmalıdır. Asıl mesele yalnızca boruya neyin çarptığı değil, böyle bir olayın büyük bir felakete dönüşmesini engelleyecek güvenlik önlemlerinin yeterliliğidir.”

Bakım ve revizyonların ertelenmesi, eski ekipman kullanımı, taşeronlar arasındaki koordinasyon ve denetimlerin etkinliğinin incelenmesini isteyen İpek, “HABAŞ’ta değişen kazaların biçimi, değişmeyen ise işçilerin yaşamını tehdit eden üretim koşullarıdır” dedi.

Emek Partisi (EMEP) İzmir İl Örgütü, HABAŞ’taki patlamanın ardından yaptığı açıklamada işçi ölümlerinin arkasında kâr hırsı, taşeron sistemi ve cezasızlığın bulunduğunu belirterek sorumluların yargılanmasını ve taşeron sisteminin kaldırılmasını istedi. Açıklamada atılması gereken adımlar şöyle sıralandı:

Patlamanın nedeni, işçilerin ve meslek odalarının katılacağı bağımsız bir heyet tarafından araştırılsın ve sonuçlar kamuoyuyla paylaşılsın.

HABAŞ patronu başta olmak üzere tüm yöneticileri ve tüm sorumlular derhal yargılansın.

HABAŞ'ta bugüne kadar yapılan tüm denetimler ve sonuçları kamuoyuna açıklansın.

Göçük altındaki işçilere ulaşmak için tüm imkânlar seferber edilsin. Yaralıların tedavisi ve ailelerin tüm hakları güvence altına alınsın.

Fabrikadaki riskler giderilip bağımsız denetimden geçene kadar tehlikeli bölümlerde üretim, işçilerin ücretleri ödenerek durdurulsun.

İş güvenliği koşulları sağlanana kadar HABAŞ'ın yeni yatırım ve kapasite artışı onayları askıya alınsın.

Taşeron sistemi kaldırılsın, HABAŞ'ta ve limanda çalışan tüm işçiler kadroya alınsın.

İş sağlığı ve güvenliği kurulları işçilerin kendi seçtiği temsilcilerden oluşsun. İşçilerin tehlikeli işte çalışmayı reddetme hakkı fiilen güvence altına alınsın.

Hak gaspları ve iş cinayetleriyle çokça gündem olan HABAŞ’a dair 8 Ağustos 2025 tarihli gazetemizin “Peşin Çalan” manşetinde HABAŞ patronu Mehmet Rüştü Başaran’ın işçilerin ücretlerini yüzde 33 düşürmesiyle 4.7 milyon lira kazanç sağlamasını gündeme getirmişti. HABAŞ otomotiv sanayi başta olmak üzere yeni fabrikalar aldı, her sene kârını katladı. İhracatı 2025’te 1.2 milyar dolara çıktı. HABAŞ’ın patronu Mehmet Rüştü Başaran 1 milyar dolarlık servetiyle Türkiye’nin en zengin 35. kişisi. Buna karşılık patron zenginliği ve işçilerin koşullarının tartışılmasını engellemek için Forbes ve en büyük sanayi kuruluşları listesinden adını çıkarttı. Bir süre sonra gazetemizin İzmir Bürosu silahlı saldırıya uğramış, yakalanan saldırganın bağlantıları da HABAŞ ve taşeronlarındaki yöneticilerin ilişki ağlarına işaret etmişti. Ancak gerek soruşturma safhasında gerekse dava sürecinde bu işaretler yok sayılmış, gazetemizin avukatlarının uyarılarına rağmen yargılama sürecinin gündemine alınmamıştı.

145 milyar TL: 2025 yılı net satışı

Yüzde 2 (3.4 milyar TL): Satıştan çalışan harcamalarına düşen

36 milyar TL: Yatırım harcamaları

1.2 milyar dolar: İhracat geliri

18.2 milyar TL: Geçen yıl devletten aldığı teşvik ve vergi indirimi

Yüzde 56: 2024’ten 2025’e kayıp günlü iş kazalarında artış oranı

Yüzde 118: Taşeron işçilerde kayıp günlü iş kazalarında artış oranı

31 yıldır emeğin sesi olan Evrensel, gücünü sadece okurlarından alıyor. Emeğin sesinin daha gür çıkması için sen de güç ver.

E-Gazete Her gün basılı gazeteyi dijital olarak oku...

Sesli Yazılar Köşe yazılarımızı sesli olarak dinle...

Reklamsız Deneyim Reklamlara takılmadan sadece habere odaklan.

İndir, Oku, Dinle...

Şifresiz Giriş İmkanı E-posta adresinle şifresiz giriş yapabilirsin.

App Store'dan İndir

Google Play'den İndir