Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşlarında ikinci perde aralandı. Her yıl İstanbul Sanayi Odası (İSO) tarafından açıklanan ‘Türkiye’nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu-2024’ araştırmasında dikkat çeken veriler ortaya çıktı. İSO 500’e göre, daha küçük ve orta ölçekli sanayileri listeleyen araştırma, kuruluşların ekonomik tablosunu da ortaya koydu. 2024’te üretimden satışlar 2023’e göre yüzde 41 artarak 1.3 trilyon lirayı aştı. Fakat artış oranı son 3 yılın altından kaldı. Yurt içi üretici enflasyonu yüzde 41,1 olarak gerçekleşti. Yİ-ÜFE ile arındırıldığında üretimden satışlar reel olarak yüzde 0,1 geriledi. Böylece 2022’de yüzde 10,4, 2023’te yüzde 5,2 olan üretimden satışlardaki reel düşüş eğilimi tıpkı İSO 500’de olduğu gibi üst üste üçüncü yıla taşınmış oldu. İç talepte yaşanan yavaşlamanın da veriler üzerinde etkili olduğu görüldü. Avrupa’da yaşanan sorunlar ihracatı da etkiledi. Bu durum İkinci 500’deki şirketler üzerinde de etkili oldu. Satışların artmasına rağmen kârların da eridiği verilere yansıdı.

Vergi öncesi dönem kârı yüzde 63,8 düştü

İkinci 500’de net satışlar 2023’te 1 trilyon 152 milyar 178 milyon lirayken, yüzde 40,5 artışla 2024’te 1 trilyon 618 milyar 404 milyon liraya çıktı. Aynı süreçte satışların maliyetlerinde de yükseliş görüldü. 917 milyar lira olan satışların maliyeti de yüzde 46,3 artışla 1.3 trilyon lirayı geçti. Brüt satış kârı 235.1 milyar liradan yüzde 17,8 yükselişle 277.0 milyar liraya çıktı. Ancak burada da faaliyet giderlerindeki artış dikkatlerden kaçmadı. 2023’te 89.7 milyar lira olan faaliyet giderleri yüzde 77,4 artarak 159.1 milyar liraya ulaştı. Faaliyet kârları zarara döndü. Bir önceki yıl 145.4 milyar TL iken yüzde 18,9 düşüşle 117.9 milyar liraya geriledi. Finansman öncesinde de durum çok farklı değil. Burada kâr 2023’te 159.8 milyar lira iken, yüzde 17,1 gerileyerek 132.4 milyar liraya düştü. Vergi öncesi dönem kar/ zarar 94.7 milyar lira seviyesinden 34.2 milyar liraya indi. Burada kayıp yüzde 63,8 olarak kayıtlara geçti.

İhracat 2022’nin altında kaldı

Geçen yıl zayıflayan küresel talep koşullarına rağmen Türkiye’nin ihracatı yüzde 2,4 ile ılımlı bir artış göstererek 261,8 milyar dolara yükselmiş, sanayi sektörü ihracatı yüzde 2,6 artışla 252,1 milyar dolar olmuştur. İSO İkinci 500’ün ihracatı ise yüzde 6,2 artışla 15,9 milyar dolara çıkmıştır. 2023 yılında 15 milyar dolarlık seviye görülürken, 2022’de de 16,1 milyarlık bir artış gerçekleşmiştir. Böylece İSO İkinci 500’de ihracat 2022 yılının altında kalmıştır. 2024’te artış oranı İSO 500’ün üzerinde gerçekleşirken, bu durum büyük ölçüde İSO İkinci 500’de sayısal olarak daha fazla ağırlığa sahip tekstil ve giyim sektörlerindeki ihracat performansından kaynaklanmıştır.

Zarar eden kuruluş sayısı tüm zamanların en yükseğinde

İSO İkinci 500’de vergi öncesi dönem kâr eden kuruluş sayısı 428’den 341’e geriledi. Zarar eden kuruluş sayısı da 72’den 159’a yükseldi. Bu sayı, İSO İkinci 500’ün açıklanmaya başladığı 1997’den bu yana en yüksek değer olarak dikkat çekti. 2017 yılında 434 şirket kâr etmiş 66 şirket zarar etmişti. Kâr/zarar ilişkisinde en iyi yıllardan biri de 2020 idi. Bu yıl 443 şirketin kâr etmesine karşın 57 şirketin de zarar ettiği görülmüştü.

İSO Başkanı'nın Açıklamaları

İSO Başkanı Erdal Bahçıvan, şirketlerin 2024’te satış performanslarının zayıfladığını, maliyetlerinin yükseldiğini ve kârlılığının bozulduğunu belirterek, “Şirketlerin ihracatındaki yüzde 6,2’lik artışı ve istihdamdaki istikrarlı genişleme eğiliminin altıncı yıla taşınmasını çok değerli buluyorum” ifadelerini kullandı. Bahçıvan, “Dünyada artan ekonomik ve ticari kutuplaşma, Avrupa’nın geleneksel imalat sektörlerinde derinleşen kriz ve genel anlamda sıkı seyreden dış finansal koşulların damga vurduğu 2024 yılında, ülkemizdeki enflasyonla mücadele adımları da sanayi kuruluşlarımızın ekonomik faaliyetleri açısından belirleyici önemdeydi.” dedi.

Sonuç

Sonuç olarak, Türkiye sanayisinin 2024 yılı performansı, iç ve dış ekonomik gelişmelerin baskısı altında zayıflarken, bazı sektörlerde ihracatın artması ve istihdamda istikrarlı bir genişleme görülmüştür.