ABD ve İran yetkilileri, İran'ın nükleer programı konusunda yeni bir anlaşmaya varmak için Umman'ın başkenti Maskat'a geldi. ABD Başkanı Donald Trump, ABD'nin 2018'de İran ile dünya güçleri arasındaki nükleer anlaşmadan çekilmesine karar verdi ve ülkeye karşı ekonomik yaptırımları yeniden yürürlüğe aldı. Trump, bu kez görüşmeler başarılı olmazsa askeri yanıt uyarısında bulundu.

İran'a neden nükleer silah izni verilmiyor?

İran, nükleer programının yalnızca sivil amaçlar için sürdüğünü söylüyor. Nükleer silah geliştirmediğini iddia ediyor ancak küresel nükleer gözlemci Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) dahil birçok ülke ve kurum buna ikna olmuş değil. İran'ın 2002'de gizli nükleer tesislerinin bulunduğunun ortaya çıkmasının ardından, niyetiyle ilgili şüpheler belirmeye başladı. Bu, İran dahil neredeyse tüm ülkelerin imzaladığı Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması'na (NPT) aykırı bir durum.

İran'ın nükleer programı ne kadar ilerlemiş durumda?

ABD'nin 2018'de resmi adı Ortak Kapsamlı Eylem Planı veya JCPOA olan mevcut nükleer anlaşmadan çekilmesinden bu yana İran, yaptırımları yeniden uygulama kararına misilleme olarak temel taahhütlerini ihlal etti. JCPOA tarafından yasaklanan uranyumu zenginleştirmek için binlerce gelişmiş santrifüj (arındırma makinesi) kurdu. Nükleer silahlarda %90 saflıkta zenginleştirilmiş uranyum kullanılıyor. JCPOA uyarınca İran'ın yalnızca %3,67 oranında zenginleştirilmiş, 300 kg'a kadar uranyuma sahip olmasına izin veriliyor. Ancak Mart 2025'te IAEA, İran'ın %60 saflıkta zenginleştirdiği yaklaşık 275 kg uranyuma sahip olduğunu söyledi. Bu, İran'ın uranyumu zenginleştirmeye devam etmesi durumunda, teoride yaklaşık yarım düzine silah üretebileceği anlamına geliyor.

ABD ve İsrail şimdi ne istiyor?

Trump'ın İran ile görüşmelere başlayacağı duyurusu İsrail'i şaşırtmış gibi görünüyor. ABD Başkanı uzun süredir JCPOA'dan "daha iyi" bir anlaşma yapacağını söylüyordu ancak İran şimdiye kadar müzakere çağrılarını reddetti. Trump, İran yeni bir anlaşma yapmazsa "bombalama olacağı" konusunda uyarmıştı. Trump'ın Ulusal Güvenlik Danışmanı Mike Waltz, Trump'ın İran'ın nükleer programının "tamamen ortadan kaldırılmasını" istediğini söyledi.

ABD ve İsrail İran'a saldırabilir mi?

Hem ABD hem de İsrail, İran'ın nükleer altyapısını bombalamak için askeri kapasiteye sahip ancak böyle bir operasyon hem karmaşık ve riskli görünüyor hem de sonucu belirsiz olacak. Önemli nükleer tesisler yerin derinliklerine gömülü, bu da yalnızca en güçlü sığınak patlatma bombalarının onlara ulaşabileceği anlamına geliyor. İran büyük ihtimalle kendini savunacaktır. Bunun sonucunda bölgedeki ABD askeri varlıklarına saldırabilir ya da İsrail'e füze yollayabilir.