İran Savaşı Avrupa'yı Enerji Krizine Sürüklüyor: Doğalgaz Fiyatları Fırladı, Stoklar Eridi

Avrupa'da doğalgaz fiyatları, Ortadoğu'daki savaşın enerji sevkiyatlarını sekteye uğratması ve kış öncesi stokların düşük kalması nedeniyle megavatsaat başına 100 avroyu aştı. Aralık 2022'den bu yana en yüksek seviyeye ulaşan fiyatlar, hanehalkı ve sanayi üzerindeki maliyet baskısını artırırken İran'a yönelik yeni saldırı olasılığı da piyasalardaki endişeleri büyüttü.

Avrupa'da enerji krizi endişeleri yeniden gündeme geldi. Doğalgaz fiyatları çarşamba günü megavatsaat başına 100 avroyu aşarak yaklaşık dört yılın en yüksek seviyesine ulaştı.

Reuters'ın aktardığına göre, Avrupa doğalgaz piyasasının temel göstergesi olan Hollanda merkezli TTF vadeli işlem sözleşmeleri, dün öğle saatlerinde 100 avro seviyesine ulaştı. Önceki işlem gününe göre yaklaşık yüzde 4 yükselen fiyatlar, AFP'nin verilerine göre 100,30 avroya kadar çıktı.

Fiyatlardaki artışın arkasında, İran ile yaşanan savaşın Ortadoğu'dan sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) sevkiyatlarını aksatması ve Avrupa'nın kış aylarına geçmiş yıllara kıyasla daha düşük stoklarla girmesi bulunuyor.

Reuters'a göre Avrupa'daki doğalgaz fiyatları, çatışmalar başlamadan önceki seviyelerin yaklaşık üç katına yükseldi.

Avrupa Birliği Enerji Düzenleyicileri İşbirliği Ajansı'nın (ACER) 27 Ekim'de yayımladığı veriler, Avrupa'nın kış öncesinde enerji arzı açısından zorlu bir tabloyla karşı karşıya olduğunu ortaya koydu.

Verilere göre, AB ülkelerindeki yer altı doğalgaz depolarının doluluk oranı 21 Ekim itibarıyla yaklaşık yüzde 75 seviyesinde kaldı. Bu oran, yılın aynı dönemine ilişkin tarihsel ortalamaların altında bulunuyor.

Avrupa, 2025-2026 kışını depolarında yalnızca yüzde 28 doluluk oranıyla tamamlamıştı. Bir önceki yılın aynı döneminde bu oran yüzde 34 düzeyindeydi.

Yaz ayları boyunca stokların yeterince hızlı doldurulamaması ve LNG ithalatındaki aksaklıklar, Avrupa'nın ısınma sezonuna sınırlı rezervlerle girmesine neden oldu.

ACER'in hesaplamalarına göre 2026 yılında doğalgaz depolarını yeniden doldurmanın tahmini maliyeti 27 milyar avroya kadar yükseldi. Depolara aktarılan gazın ortalama fiyatı ise son 10 yılın en yüksek ikinci seviyesine ulaştı.

Uzmanlara göre mevcut tablo, Avrupa'nın kısa vadede kesin bir doğalgaz kıtlığı yaşayacağı anlamına gelmiyor. Ancak sert geçen bir kış veya yeni bir tedarik kesintisi, enerji piyasasında ciddi sorunlara yol açabilir.

Doğalgaz fiyatlarındaki yükselişin başlıca nedenlerinden biri, İran'daki savaşın küresel LNG ticaretini etkilemesi.

Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin doğalgaz ihracatı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin en önemli geçiş noktalarından biri olarak öne çıkıyor.

Savaş öncesinde küresel LNG arzının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan taşınıyordu.

Ancak bölgedeki deniz trafiğine getirilen kısıtlamalar ve enerji tesislerinde meydana gelen hasar, uluslararası piyasadaki LNG miktarını azalttı.

Bu durum, Avrupa ve Asya ülkeleri arasında mevcut LNG sevkiyatlarını güvence altına almak için rekabeti artırdı.

Tedarikte yaşanan aksaklıklar nedeniyle alıcılar alternatif kaynaklara yönelirken fiyatlar da bölgedeki her yeni askeri gelişmeye karşı daha hassas hale geldi.

Enerji piyasasındaki sorunların en dikkat çekici örneklerinden biri, Katar'ın LNG teslimatlarında yaşanan kesintiler oldu.

Katar'ın devlet enerji şirketi QatarEnergy, İtalyan enerji şirketi Edison'a ve Güney Asya'daki bazı müşterilerine yönelik LNG teslimatlarının askıya alınma süresini aralık ayının sonuna kadar uzattı.

Reuters'a göre bu karar, İtalya'ya gönderilmesi planlanan üç ek LNG sevkiyatını da etkiliyor.

Edison'un Katar ile yıllık 6,4 milyar metreküplük uzun vadeli doğalgaz tedarik anlaşması bulunuyor. Bu miktar, İtalya'nın yıllık doğalgaz tüketiminin yaklaşık yüzde 10'una karşılık geliyor.

Sevkiyatların aksaması, Avrupa'nın alternatif doğalgaz kaynaklarına yönelik ihtiyacını daha da artırıyor.

Rusya'dan enerji ithalatını azaltmaya çalışan Avrupa Birliği, son yıllarda ABD'den yapılan LNG alımlarına giderek daha fazla bağımlı hale geldi.

ACER'in verilerine göre ABD kaynaklı LNG, AB'nin toplam doğalgaz arzının yaklaşık yüzde 30'unu oluşturuyor. Rus gazının payı ise yaklaşık yüzde 11 seviyesinde bulunuyor.

Öte yandan yaz aylarında Katar'dan AB'ye kayda değer miktarda LNG sevkiyatı gerçekleştirilemedi. Birliğin toplam LNG ithalatı da yüzde 14 azaldı.

Ancak Avrupa'nın ABD ve diğer tedarikçilerden daha fazla gaz satın alması, sorunun kısa sürede çözüleceği anlamına gelmiyor.

Küresel LNG piyasasında sevkiyatlar, en yüksek fiyatı teklif eden alıcılara yönlendirilebiliyor. Bu nedenle Avrupa ülkeleri, Asyalı alıcılarla rekabet etmek zorunda kalıyor.

Uzmanlar, fiziki bir doğalgaz kıtlığı yaşanmasa bile küresel arzın sınırlı kalmasının fiyatları uzun süre yüksek seviyelerde tutabileceğine dikkat çekiyor.

Enerji piyasalarındaki belirsizliği artıran bir diğer gelişme ise ABD ve İsrail'in İran'a yönelik yeni saldırılar düzenleyebileceğine ilişkin haberler oldu.

Wall Street Journal'ın 28 Ekim tarihli haberine göre Washington yönetimi, Körfez'deki Arap ülkelerini 3 Kasım'da yapılacak ABD ara seçimlerinin ardından İran'a karşı kısa süreli ancak yoğun bir askeri harekât düzenlenmesi ihtimaline hazırlanmaları konusunda uyardı.

Haberde, ABD Başkanı Donald Trump'ın henüz nihai kararını vermediği, ancak İran'ın altyapısına ve nükleer tesislerine yönelik saldırı seçeneklerinin değerlendirildiği ileri sürüldü.

ABC News de 22 Ekim'de iki İsrailli yetkiliye dayandırdığı haberinde, ABD ve İsrail'in İran'a karşı ortak askeri operasyonları yeniden başlatma olasılığı üzerinde çalıştığını aktardı.

Beyaz Saray daha önce ABD'nin ara seçimlerden önce İran'a saldırmayacağını açıklamış, ancak seçim sonrasına ilişkin olasılıkları dışlamamıştı.

Bununla birlikte olası bir tırmanışın, Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen enerji sevkiyatlarını daha da olumsuz etkilemesinden endişe ediliyor.

Doğalgaz fiyatlarındaki sert yükseliş, Avrupa'daki hanehalkı ve sanayi kuruluşları üzerinde yeni bir maliyet baskısı oluşturuyor.

Toptan doğalgaz fiyatlarındaki artış her ülkede tüketici faturalarına aynı hızda yansımıyor. Ancak fiyatların uzun süre yüksek kalması, enerji şirketlerinin tedarik maliyetlerini artırarak hanelerin ödediği doğalgaz ve elektrik faturalarını yükseltebiliyor.

Doğalgazın elektrik üretiminde de kullanılması, fiyat artışlarının etkisini genişletiyor.

Özellikle yüksek enerji tüketimine sahip sanayi kuruluşları gelişmelerden doğrudan etkileniyor.

Reuters'a göre gübre, kimya ve çelik sektörlerinde faaliyet gösteren bazı şirketler, artan enerji maliyetleri nedeniyle üretimlerini azaltmaya başladı.

Enerji fiyatlarındaki yükselişin taşımacılık, gıda ve diğer temel tüketim ürünlerinin maliyetlerini de artırması, Avrupa'da yeni bir enflasyon dalgası yaşanabileceği endişesini güçlendiriyor.

Uzmanlar, Avrupa'daki yüksek doğalgaz fiyatlarının yalnızca yaklaşan kış aylarıyla sınırlı kalmayabileceği konusunda uyarıyor.

Reuters'ın 12 Ekim tarihli analizine göre İran'daki savaş sona erse ve kış mevsimi beklenenden ılıman geçse bile Avrupa'nın en az bir yıl daha yüksek doğalgaz fiyatlarıyla karşı karşıya kalması olası görülüyor.

Bunun başlıca nedeni, kış aylarında tüketilecek doğalgazın ardından depoların yeniden doldurulması gerekliliği.

Avrupa ülkeleri, sınırlı LNG arzı ve Asya ile artan rekabet nedeniyle 2027 yılında da yüksek tedarik maliyetleriyle karşılaşabilir.

Ayrıca Avrupa Birliği'nin Ocak 2027'den itibaren Rus LNG ithalatını yasaklamayı planlaması, enerji tedarikinde yeni düzenlemeleri zorunlu kılacak.

Ancak fiyatların önümüzdeki dönemde nasıl seyredeceği, İran'daki savaşın gidişatına, Ortadoğu'dan enerji sevkiyatlarının yeniden başlamasına ve kış aylarındaki hava koşullarına bağlı olacak.

Avrupa'da doğalgaz fiyatlarının megavatsaat başına 100 avroyu aşması, 2022'de yaşanan enerji krizini yeniden gündeme getirdi.

Rusya-Ukrayna savaşının ardından Avrupa'da doğalgaz fiyatları tarihi seviyelere yükselmiş, enerji maliyetleri hem sanayi üretimini hem de milyonlarca hanenin bütçesini olumsuz etkilemişti.

Mevcut fiyatlar henüz 2022'deki rekor seviyelere ulaşmasa da düşük stoklar, küresel LNG arzındaki sıkıntılar ve Ortadoğu'daki çatışmalar Avrupa'nın enerji güvenliği açısından önemli riskler oluşturuyor.

Uzmanlara göre önümüzdeki aylarda belirleyici unsur, enerji sevkiyatlarındaki kesintilerin ne kadar süreceği ve Avrupa'nın kış boyunca ihtiyaç duyduğu doğalgazı hangi maliyetle temin edebileceği olacak.