İsrail Seçimleri: Koalisyon Görüşmeleri Ne Durumda?

27 Ekim’deki İsrail genel seçimlerinde hiçbir blokun çoğunluğu sağlayamamasının ardından koalisyon görüşmeleri tam gaz sürüyor.

120 sandalyeli İsrail parlamentosu Knesset’te tek başına hükümet kurmak için 61 milletvekili gerekiyor.

1999’dan beri en yüksek katılımın sağlandığı seçimlerde Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki iktidar bloku 53, eski genelkurmay başkanı Gadi Eisenkot öncülüğündeki ‘muhalif’ bloksa 48 sandalyede kaldı.

İsrail’deki Arap partileriyse rekor niteliğinde bir sonuçla 19 sandalye kazandı.

Dört partiden oluşan muhalif Yahudi blok, İsrail’deki Filistinli vatandaşları temsil eden iki ana grupla koalisyon kurması halinde siyasi çıkmazdan kurtulabilir. Nitekim Arap partileri muhalefetle çalışmaya açık.

‘Değişim’ adlı muhalif blok halihazırda Netanyahu’yla işbirliği yapmayacağını açıkladı. Özellikle 7 Ekim’deki Hamas saldırılarına yol açan güvenlik zafiyetini ve başbakanın yargılanmakta olduğu yolsuzluk davalarını işaret ediyorlar.

Gelgelelim Netanyahu dahil birçok liderin ve partinin tüm Araplara karşı açıkça nefret dili kullandığı bir ortamda, Eisenkot öncülüğündeki muhalif blok Arap partilerine mesafeli yaklaşıyor.

İsrail nüfusunun yüzde 21’ini oluşturan Araplar nicedir siyasetten dışlanıyor. 7 Ekim’deki Hamas saldırısından sonra da iyice kenara itildiler.

Al Jazeera’nın haberine göre en az iki eski Filistinli milletvekili ve bir Knesset üyesi, İsrail’in Gazze’deki soykırımını ve Batı Şeria’daki işgalini eleştiren nitelikteki yorumları veya eylemleri nedeniyle kısa süreliğine tutuklandı.

Fakat analistlere göre partiler, iktidara giden olası yolları değerlendirirken tavizler vermek ve destekçilerine verdikleri sözlerden dönmek zorunda kalabilirler.

Ülke nüfusunun beşte birini oluştursalar da bugüne kadar yalnızca bir Arap partisi, Raam, 2021’de bir koalisyon hükümetine katılabildi. O hükümet de iki yıl sürdü.

Bu yıl Arap bloku rekor seviyede bir oy aldı. Fakat Netanyahu delil göstermeye ihtiyaç duymadan Arap partilerinin ‘dış güçler’in yardımıyla seçimde hile yaptığını iddia etti.

Başbakan ve partisi Likud, sandıklar açılmadan önce seçmenlere rüşvet verdiği iddia edilen üç siyasi aktivistin tutuklanması gibi birkaç vakayı gerekçe gösterdi. Söz konusu kişilerin Ra’am partisiyle bağlantılı olduklarından şüpheleniliyor ama parti iddiaları reddediyor.

Bir İsrail mahkemesi şüphelilerden birini pazar serbest bıraktı, bir diğerininse ev hapsinde kalmasına karar verildi.

Netanyahu ve Likud, muhalif blokun Arap partileriyle olası bir işbirliğine yanaşmasının ‘vatana ihanet niteliğinde’ ve ‘İsrail için tehlikeli’ olacağını söyledi.

Bazı İsrailliler de Netanyahu’yla hemfikir. Öyle ki pazar akşamı onlarca kişi Eisenkot’un evinin önünde olası bir koalisyon ihtimaline karşı protesto düzenledi.

Evet.

Ortak Liste ve Raam, hükümet kurmak için olmasa da Netanyahu’yu ve diğer aşırılıkçıları iktidardan indirmek amacıyla muhalefet blokuyla işbirliği yapacağını belirtti.

Raam İslamcı bir parti, Ortak Liste’yse solcuları ve Filistinli milliyetçileri barındıran üç fraksiyonlu bir ittifak.

Raam, İsrail işgali altındaki Batı Şeria ve Gazze’deki Filistinlilerin çektiği zorluklardan ziyade İsrail vatandaşı Arapların muzdarip olduğu şiddet olaylarına odaklandığı için diğer muhalif partilerce nispeten kabul görüyor.

Ortak Liste’yse İsrail’in Filistinlilere muamelesini daha çok eleştiriyor ve kendisini ‘ırkçı Siyonist uzlaşıya karşı gerçek bir demokratik alternatif’ diye niteliyor.

Raam lideri Mansur Abbas nicedir partisinin iç güvenlik bakanlığı portföyünü alması şartıyla olası bir Eisenkot hükümetine katılacağını söylüyor. Kaldı ki Abbas’ın yardımcısı Yahudi bir milletvekili.

Buna karşılık Ortak Liste lideri Yousef Jabareen, mecliste işbirliği yapsalar bile olası bir Eisenkot hükümetine asla katılmayacaklarını söyledi. Böylece Eisenkot 61 sandalyenin altında kalsa bile bir ‘azınlık hükümeti’ kurma imkanına kavuşabilecek.

Fakat Eisenkot blokunun ne yapacağı belirsiz. Daha önce Arap partileriyle ancak belirli koşullarda koalisyon kurabileceklerini söylemişlerdi: İsrail’in Yahudi devleti olduğunu kabul edecekler, zorunlu askerliği destekleyecekler, Haması’ı terör örgütü sayıp kınayacaklar.

Seçim sonuçları 4 Kasım Çarşamba resmen onaylanacak.

Ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, meclise seçilen 11 parti lideriyle görüşerek başbakan adayı önerilerini toplayacak. Cumhurbaşkanlığı konutundaki görüşmeler canlı yayınlanacak.

Herzog daha sonra koalisyon hükümeti kurma ihtimalini en yüksek bulduğu adayı seçecek. Bu isim muhtemelen iki ana blokun liderleri Netanyahu veya Eisenkot olacak.

Bugüne kadar hiçbir partinin tek başına çoğunluk sağlayamadığı İsrail’de koalisyon protokollerinin tamamlanması kritik önem taşıyor.

Hükümet kurmak için görevlendirilen isim, sert geçmesi beklenen koalisyon pazarlıkları için 28 günlük bir süreye sahip olacak. İhtiyaç halinde bu süreye 14 gün daha eklenebilecek.

Cumhurbaşkanının görevlendirdiği isim hükümeti kuramazsa, Herzog yeniden istişareyle mecliste başka bir isme hükümet kurması için görev verebilir.

Bu ismin 28 gün içinde koalisyon kurması gerekiyor. Eğer hala hükümet kurulamazsa, İsrail Meclisi’nden bir kişinin 61 milletvekilinin imzasını toplaması için 21 günlük süre başlıyor.

61 milletvekili sağlanırsa bu kişinin iki hafta içinde hükümeti kurması gerekiyor. Eğer sağlayamazsa Meclis lağvediliyor ve ülkenin yeniden üç ay içinde seçime gitmesi gerekiyor.

Bu senaryoda, ülkedeki mevcut başbakan geçici de olsa görevine devam ediyor. Yani Netanyahu çoğunluğa ulaşmamış da olsa muhalefet hükümeti kuramazsa en fazla altı ay daha geçici başbakanlıkta kalabilir.

Tarafların uzlaşması durumundaysa kurulan kabine, meclisten güvenoyu alarak resmen göreve başlayacak.