İsrail Yarın Seçime Gidiyor: Sandık Görevlileri Silahla Gelebilecek

İsrail, 1988’den bu yana ilk kez yarın zamanında genel seçime gidiyor. Sandık görevlileri ve parti gözlemcileri seçim merkezlerine silahlı gelebilecek.

Netanyahu ve en büyük rakibi Gadi Eisenkot’un posteri.

Bu, Hamas’ın 7 Ekim 2023’te Aksa Tufanı saldırısı, İsrail’in Gazze’ye karşı saldırısı, Lübnan’ın güneyinin işgali ve İran’la savaş sonrası ilk seçim.

Resmi verilere göre seçmen sayısı 7,3 milyon. 100 bin personel görevlendirildi ve güvenliği sağlamak için seçim istasyonlarına 15 bin kamera yerleştirildi. 690 milyon şekel (yaklaşık 220 milyon dolar) bütçe ayrıldı. Oy verme işlemi yerel saatle 07:00’de başlayıp 22:00’de sona erecek.

Ülkenin tamamının tek seçim bölgesi kabul edildiği nispi temsil sistemi uygulanıyor. Seçmenler adaylara değil siyasi partilere oy veriyor.

Toplam 37 parti ve liste, yüzde 3,25’lik seçim barajını aşarak 120 sandalyeli meclise dört yıllığına milletvekili göndermek için yarışacak. Seçim barajını aşamayan partilerin oylarıysa hesaba katılmıyor.

İsraillilerin yanısıra sayıları yaklaşık 1,2 milyona ulaşan (toplam nüfus içindeki oranı yaklaşık yüzde 21) İsrail vatandaşlığına sahip Filistinliler de seçime katılma hakkına sahip.

Filistinlilere ve mülklerine sık sık saldırılar düzenleyen, işgal altındaki Batı Şeria ve Doğu Kudüs’te yaşayan 750 binin üzerindeki İsrailli de oy kullanıyor.

İsrail yasalarına göre yurt dışında yaşayan çoğu İsrailli oy kullanamıyor. O seçmenler ancak İsrail’e giderek oy kullanabiliyor. Yurt dışındaki İsrailli diplomatlar ve devlet temsilcileriyse bu yasaktan muaf.

İsrail ordusunun işgal altında tuttuğu Suriye, Lübnan ve Filistin’deki toplam 850 merkezde askerler ve komutanların oy kullanma işlemi 20 Ekim’de başlamıştı.

İsrail’deki kamuoyu yoklamaları, seçimin başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki aşırı sağcı koalisyon ile Siyonist muhalefet bloku arasında geçeceğine işaret ediyor.

Her iki blokun da 120 sandalyeli İsrail Meclisi’nde (Kesset) tek başına çoğunluk elde edemeyeceği düşünülüyor.

İsrail tarihinin en uzun süre görev yapan başbakanı Netanyahu. Kesintilerle 19 yıldır görevde.

Netanyahu liderliğindeki blokta aşırı sağcı maliye bakanı Bezalel Smotrich’in Dini Siyonizm Partisi, aşırı sağcı ulusal güvenlik bakanı Itamar Ben-Gvir’in Yahudi Gücü Partisi, Aryeh Deri liderliğindeki Ultra-Ortodoks (Haredi) Şas Partisi, Yitzhak Goldknopf liderliğindeki Ultra-Ortodoks Birleşik Tevrat Yahudiliği Partisi ve Ofer Winter liderliğindeki İsrail Halkı Partisi yer alıyor.

Eski genelkurmay başkanı ve Yaşar Partisi lideri Gadi Eisenkot’sa anketlerde Netanyahu’nun aşırı sağcı koalisyon karşısında Siyonist muhalefet bloğunun en muhtemel başbakan adayı olarak öne çıkıyor.

Anketler seçimlerden Yashar Partisi’nin birinci parti olarak çıkacağını, Eisenkot’un da başbakanlık için seçmenler arasında en çok tercih edilen isim olduğunu gösteriyor.

Muhalefet bloğunda, eski başbakanlar Naftali Bennett ve Yair Lapid liderliğindeki Beyahad (Birlikte) Partisi, Avigdor Liberman’ın İsrail Evimiz ve Yair Golan liderliğindeki Demokratlar Partisi de yer alıyor.

Gadi Eisenkot.

Genelkurmay Başkanlığı ve Savunma Bakanlığı görevlerinde bulunmuş Benny Gantz’sa liderliğini yaptığı Mavi-Beyaz (Kahol-Lavan) Partisi’ni seçimden çekti.

Ultra-Ortodoks Yahudileri temsil eden Ahi Partisi de Netanyahu’nun Haham Yosef David Abargel’e (parti lideri) bakan yardımcılığı ve Tevrat okulunda okuyan Haredilerin askere alınmaması sözü vermesi üzerine seçime katılmama kararı aldı.

Seçmenler arasında yaklaşık yüzde 20 sayılan İsrail vatandaşı Filistinliler, Ortak Liste ve Birleşik Arap Listesi’nce (Raam Partisi) temsil ediliyor. Hadaş, Taal ve Beled partilerinin bir araya gelerek oluşturduğu Ortak Liste’nin liderliğini Yusuf Cabirin üstleniyor.

Beled lideri Sami Ebu Şehade’yse İsrail Yüksek Mahkemesi’nin hakkındaki seçim yasağı kararını görüşmesinden hemen önce seçim yarışından çekilmek zorunda kaldı.

Mansur Abbas liderliğindeki Raam Partisi, Mart 2021’deki seçimlerin ardından koalisyon pazarlıklarındaki kilit konumuyla hatırlanıyor. Bennett-Lapid Değişim Hükümeti’ni dört milletvekiliyle destekleyerek kurulmasını sağlayan Raam, ülke tarihinde bir koalisyona dahil olan ilk Arap partisi olmuştu.

Yarın yapılacak seçimler sonuçlarının Raam ve Ortak Liste’yi benzer şekilde kilit bir konuma yerleştirmesi bekleniyor. Arap partileri, aşırı sağcı ve ırkçı figürlerin kilit roller üstlendiği Netanyahu hükümetini devirmek için çalışacaklarını vurgulayarak hükümete katılmaya kapıyı açık bırakıyor. Buna karşın Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloku, Arap partileri ile hükümet pazarlığı yapmayacağını vurguluyor.

İsrail Yüksek Mahkemesi, bugün sandık görevlileri ve parti gözlemcilerinin seçim merkezlerine silahlı gelmesinin yasaklanması için yapılan başvuruyu reddetti.

O başvuru Arap Azınlık Hakları Hukuk Merkezi (Adalah) ile Ortak Liste’den gelmişti. Netanyahu liderliğindeki Likud Partisi ve aşırı sağcı Dini Siyonizm Partisi, Filistinlilerin yoğun yaşadığı bölgelerdeki sandıklara yaklaşık 2 bin ‘gözlemci’ göndereceğini açıklamıştı.

İsrail’de sandıkların kapanmasıyla birlikte gözler, 120 sandalyeli parlamentoya girmeye hak kazanan partilerin koalisyon senaryolarına ve pazarlıklarına çevrilecek.

Barajı aşan partilerin oy oranlarına göre sandalye dağılımı netleştikten sonra resmi süreç işlemeye başlayacak.

Resmi sonuçların açıklanmasının ardından Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, meclise giren parti temsilcileriyle görüşerek başbakan adayı önerilerini toplayacak.

Bugüne kadar hiçbir partinin tek başına çoğunluk sağlayamadığı İsrail’de koalisyon protokollerinin tamamlanması kritik önem taşıyor.

Cumhurbaşkanı, hükümeti kurma görevini en çok oyu alan partiye vermek zorunda olmamakla birlikte, 61 milletvekilinin desteğini alma ihtimali en yüksek lideri görevlendirecek.

Hükümet kurmak için görevlendirilen isim, sert geçmesi beklenen koalisyon pazarlıkları için 28 günlük bir süreye sahip olacak. İhtiyaç halinde bu süreye 14 gün daha eklenebilecek.

Cumhurbaşkanının görevlendirdiği isim hükümeti kuramazsa, Herzog yeniden istişare yaparak meclis içinde başka bir isme hükümet kurması için görev verebilir. Bu ismin 28 gün içinde koalisyon kurması gerekiyor. Eğer hala hükümet kurulamazsa, İsrail Meclisi’nin içinden bir kişinin 61 milletvekilinin imzasını toplaması için 21 günlük süre başlıyor. Eğer 61 milletvekili sağlanırsa bu kişinin iki hafta içinde hükümeti kurması gerekiyor. Eğer sağlayamazsa Meclis lağvediliyor ve ülkenin yeniden üç ay içinde seçime gitmesi gerekiyor.

Bu senaryoda, ülkedeki mevcut başbakan geçici de olsa görevine devam ediyor. Yani Netanyahu seçimleri kazanamasa da muhalefetin hükümeti kurmakta başarısız olması halinde en fazla altı ay daha geçici başbakanlıkta kalabilir.

Tarafların uzlaşması durumundaysa kurulan kabine, meclisten güvenoyu alarak resmen göreve başlayacak.