İşsizin Ödeneği Dibe Demirledi

İşsizlik Fonu’nun işsizleri koruma işlevi giderek zayıflarken kaynakları, işverenlere teşvik ve destek adı altında aktarılıyor. İşsizlerin büyük bölümü işsizlik ödeneğine erişemiyor. Ödeneğe erişebilenlerin aldığı tutar da temel ihtiyaçları bile karşılamaya yetmiyor.

TÜİK verilerine göre resmi işsiz sayısı 2 milyon 740 bin kişiye ulaşırken İŞKUR verilerine göre Eylül’de yeni bağlanan ve devam edenlerle birlikte 484 bin 949 kişi işsizlik ödeneği aldı. Ay boyunca toplam 7,7 milyar lira ödeme yapılırken, kişi başına düşen ortalama işsizlik ödeneği 15 bin 865 TL’de kaldı.

İşsizlik Sigortası Fonu, işçinin brüt ücretinden yapılan yüzde 1’lik kesinti, işverenin işçi adına ödediği yüzde 2’lik katkı ve yüzde 1’den yüzde 0,5’e indirilen devlet katkısıyla büyüyor. Eylül itibarıyla Fon’un toplam varlığı 883,2 milyar liraya ulaştı.

2026’nın Ocak-Eylül döneminde Fon’un toplam geliri 518,7 milyar liraya ulaşırken toplam gideri 264 milyar lira oldu. Aynı dönemde işsizlik ödeneği için 82,6 milyar lira harcandı.

İşverenlerle aktarılan kalemler, Fon’un giderinin çok daha büyük bölümünü oluşturdu. İşverenlere teşvik ve destek ödemeleri kaleminden 92,8 milyar liralık kaynak aktarıldı. Fon’un işveren ağırlıklı kullanımını gösteren bir diğer kalem olan İşbaşı Eğitim Programları için ise 29,4 milyar TL harcandı. Böylece işverene aktarılan tutar Ocak-Eylül döneminde 122,2 milyar TL’ye çıktı.

Böylece dokuz ayda fon giderlerinin yaklaşık yüzde 46’sı işverenlerle ilişkili kalemlere yönelirken işsizlere yapılan doğrudan ödeme, giderin yüzde 31’ini oluşturdu.

Yasaya göre 2026’da en düşük (taban) işsizlik ödeneği 13 bin 212 TL brüt, en yüksek (tavan) ise 26 bin 424 TL brüt olarak belirlendi.

Hak kazanabilmek için kendi isteği dışında işsiz kalan sigortalının işten ayrılışının ardından 30 gün içinde İŞKUR’a başvurması, iş sözleşmesinin sona ermesinden önceki son dört ay çalışmış olması ve son üç yıl içinde en az 600 gün prim ödemiş olması gerekiyor. Bu katı kriterler, Fon’un kapsamını daraltırken milyonlarca işsizi de kapının dışında bırakıyor.

İşsizlik ödeneğinden yararlanabilen sınırlı sayıdaki işçi de insanca yaşamaya yetecek düzeyde bir ödeme alamıyor. İşsizlik maaşı, sigortalının çalıştığı son dört ay içindeki aylık kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde 40’ı olarak hesaplanıyor. Ayrıca aylık brüt asgari ücretin yüzde 80’ini geçemiyor. 2026’da uygulanan brüt asgari ücret 33 bin 30 lira düzeyinde bulunuyor.

Eylül itibarıyla yeni hak kazanan ve devam edenlerle birlikte 484 bin 949 kişiye toplam 7,7 milyar lira ödeme yapıldı. Ödeme başına ortalama işsizlik ödeneği tutarı yaklaşık 15 bin 865 TL’de kaldı. Fiilen uygulanan ortlama işsizlik ödeneği brüt asgari ücretin yüzde 48’i düzeyinde bulunuyor. Tavan işsizlik ödeneğinin ise 10 bin 559 lira altında kalıyor.