James Dyson Ödülü 2026'nın Kazananları Açıklandı: Hayat Kurtarabilecek İki İcat Ödül Aldı

James Dyson Ödülü 2026'da deprem sonrası binalardaki gizli hasarı tespit eden sensör ve sporcularda beyin sarsıntısını tarayan akıllı başlık uluslararası birincilik elde etti.

Yeni nesil tasarım mühendislerini desteklemek ve gerçek dünyadaki sorunlara çözüm üreten yenilikçi fikirleri teşvik etmek amacıyla düzenlenen uluslararası tasarım yarışması James Dyson Ödülü 2026'nın uluslararası kazananları açıklandı. Deprem ve sporcu sağlığıyla ilgili iki önemli proje ödül kazandı.

2005 yılından bu yana düzenlenen James Dyson Ödülü, bugüne kadar dünya genelinde 400'den fazla öğrenci icadını toplam 1,5 milyon sterlinlik ödülle destekledi. 2026 yılında ise 28 ülke ve bölgeden genç mühendisler yarışmaya toplam 2.294 proje ile başvurdu. Bu sayı, yarışmanın bugüne kadarki en yüksek başvuru sayısı olarak kayıtlara geçti.

Dyson'ın kurucusu James Dyson, bu yıl kazanan projelerinin ciddi güvenlik ve sağlık sorunlarına basit ancak etkili çözümler sunduğunu belirterek her iki icadın da hayat kurtarma potansiyeline dikkat çekti. Dyson, yarışmanın temel amacının genç mühendisleri alışılmışın dışında düşünmeye ve gerçek dünyadaki sorunlara çözüm geliştirmeye teşvik etmek olduğunu vurguladı.

Sentinel (Filipinler): Depremlerin ardından betonarme binalarda oluşabilecek ve gözle görülmesi zor olan yapısal hasarları tespit etmeye yardımcı olan sensör sistemi.

Rumble Rims (ABD): Sporcularda beyin sarsıntısına işaret edebilecek göz hareketlerini kızılötesi kameralarla analiz eden taşınabilir tarama sistemi.

Dünyanın farklı bölgelerinde her yıl 5 veya üzeri büyüklükte yaklaşık 1.700 deprem meydana geliyor. Büyük depremler, binalar ve içlerindeki insanlar üzerinde yıkıcı sonuçlara yol açarken önemli ekonomik kayıplara da neden olabiliyor. 1970 ile 2023 yılları arasında depremler gibi jeofizik afetlerin tahmini ekonomik maliyeti 1,59 trilyon dolara ulaştı.

Filipinler'deki De La Salle Üniversitesi mezunu yapı mühendisi Aldrei Ong tarafından geliştirilen Sentinel, depremlerin ardından binalarda meydana gelen yapısal hasarların tespit edilmesini kolaylaştırmayı amaçlayan projesi ile Sürdürülebilirlik kategorisinin kazananı seçildi.

Büyük depremler sonrasında betonarme yapılarda gözle fark edilmesi zor çatlaklar ve iç hasarlar oluşabiliyor. Bu hasarların tespiti için genellikle uzman incelemesi ve çeşitli testler gerekiyor. Çok sayıda binanın aynı anda kontrol edilmesi gerektiğinde ise süreç hem zaman alıyor hem de maliyetli hale geliyor.

Sentinel, bu soruna inşaatlarda zaten kullanılan basit bir bileşeni dönüştürerek çözüm sunuyor. Sistem, donatı çeliğini beton içerisinde doğru konumda tutmak için kullanılan beton mesafe bloklarını, yapısal hasarı algılayabilen sensörlere dönüştürüyor.

Özel iletken malzemeler içeren beton bloklar, üzerlerinde çatlak veya hasar oluştuğunda elektrik direncindeki değişimi algılıyor. Bloklara yerleştirilen elektrotlar bu değişimleri ölçerken elektronik modül, elde edilen verileri kablosuz bağlantıyla çevrim içi bir gösterge paneline aktarıyor. Böylece mühendisler binaların yapısal durumunu uzaktan ve zaman içerisinde takip edebiliyor.

Sentinel'in öne çıkan özelliklerinden biri de düşük üretim maliyeti. Her bir sensör bloğunun tahmini üretim maliyeti 10 Filipin pesosu, yani yaklaşık 7,50 TL. Mevcut inşaat bileşenlerinin yerine kullanılabilmesi sayesinde sisteme ayrıca bir yapısal eleman eklenmesi gerekmiyor.

Aldrei Ong, Sentinel'i geliştirmek için bir yılı aşkın süre boyunca 125'ten fazla beton numunesi üzerinde çalıştı. Sistem, gerçek koşullarda test edilmesi amacıyla Filipinler'de bir binaya da yerleştirildi. Ong, bundan sonraki süreçte teknolojiyi geliştirmeyi ve mevcut binalarda kullanılabilecek yeni versiyonlar üzerinde çalışmayı planlıyor.

James Dyson Ödülü 2026'nın tıp kategorisindeki uluslararası kazananı ise Harvard Üniversitesi öğrencileri Cleo Pontone, Radhika Saran ve Sophia DeVito tarafından geliştirilen Rumble Rims oldu.

Rumble Rims, özellikle spor karşılaşmalarında meydana gelen ancak fark edilmeyen beyin sarsıntılarının tespit edilmesini kolaylaştırmayı hedefliyor. Beyin sarsıntısının erken fark edilmemesi, sporcunun müsabakaya devam etmesi durumunda daha ciddi beyin hasarı riskini beraberinde getirebiliyor.

Geliştirilen sistem, kızılötesi göz takip teknolojisine sahip bir başlıktan oluşuyor. Sporcu, 2-3 dakika süren test sırasında belirli bir hedefi gözleriyle takip ediyor. Başlık üzerindeki kızılötesi kameralar, gözlerin hareketlerini ve odaklanma davranışlarını analiz ederek nörolojik işlev bozukluğuna işaret edebilecek veriler elde ediyor.

Ölçüm sonuçları mobil ekrana aktarılıyor. Böylece saha kenarındaki görevliler, sporcunun oyundan çıkarılması veya profesyonel tıbbi değerlendirmeye yönlendirilmesi konusunda daha nesnel verilerden yararlanabiliyor.

Rumble Rims yalnızca maç sırasında değil, sonrasındaki iyileşme sürecinde de kullanılabiliyor. Sistemin gösterge paneli üzerinden testler tekrarlanarak sporcunun göz hareketlerindeki değişimler takip edilebiliyor. Bu veriler, sporcuların ve sağlık uzmanlarının spora dönüş sürecini değerlendirmesine yardımcı olmayı amaçlıyor.

Yorum Yaz Paylaş Tweetle