Kapadokya Tek Değil: Erzurum’dan Van’a Türkiye’nin Peri Bacası Olan Bölgeleri

Kapadokya’da bugün bir peri bacasının çökmesi ve 3 kişinin hayatını kaybetmesi, bu jeolojik oluşumları yeniden gündemin ilk sırasına taşıdı. Peri bacaları denince akla ilk Nevşehir gelse de Türkiye’nin dört bir yanında benzer oluşumlar var. Bunların bir kısmı volkanik, bir kısmı ise tamamen farklı bir süreçle şekillenmiş.

Kapadokya’daki peri bacaları, yumuşak tüften bir gövde ile ignimbrit ya da bazalttan oluşan sert bir başlıktan meydana geliyor. Göreme Milli Parkı ve Kapadokya Kayalık Alanları, 1985'te hem doğal hem kültürel miras olarak UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girdi. Bölge, Türkiye’nin en çok ziyaret edilen turizm merkezlerinden biri.

Aksaray’ın Güzelyurt ilçesine bağlı Selime, Ihlara Vadisi’nin güney ucunda bulunuyor. Burada kayaya oyulmuş iki katlı Selime Katedrali yer alıyor ve yapı Kapadokya bölgesinin en büyük katedrali kabul ediliyor. Selime çevresinde irili ufaklı yüzlerce peri bacası var. Bölgedeki yetkililer, gelen turistlerin büyük kısmının bu peri bacalarından haberdar olmadığını söylüyor.

Narman Peri Bacaları, Erzurum şehir merkezine yaklaşık 90 kilometre uzaklıkta, Narman-Pasinler yolunun 7. kilometresinde bulunuyor. Kapadokya’dakilerden en büyük farkı, volkanik değil çökelme yoluyla, yani sedimanter bir süreçle oluşmuş olması. Kızıl renkli vadileri nedeniyle ABD’deki Colorado Kanyonu’na benzetiliyor. Üç vadiden oluşan ve 62 kilometre uzunluğa ulaşan alan doğal sit alanı ilan edildi. Narman, 2012'de UNESCO Türkiye Milli Komisyonu tarafından Dünya Geçici Miras Listesi’ne alındı.

Kula Peri Bacaları, ilçeye 16 kilometre uzaklıkta, Burgaz köyü yakınlarında bulunuyor. Kapadokya’dakilere göre daha sivri ve kule biçimindeler, içlerinde insan yerleşimi de yok. Alan, Türkiye’nin UNESCO etiketli ilk ve tek jeoparkı olan Kula-Salihli Jeoparkı’nın sınırları içinde yer alıyor ve tabiat anıtı olarak koruma altında.

Van’ın Başkale ilçesine bağlı Yavuzlar köyündeki Vanadokya’da yaklaşık 17 bin peri bacası bulunuyor. Bölge ilçe merkezine 33, Van merkezine ise yaklaşık 123 kilometre uzaklıkta. İran sınırına mesafesi yalnızca 3 kilometre. Peri bacaları, Yiğit Dağı’nın püskürttüğü volkanik kayaçların rüzgar ve yağmurla aşınması sonucu oluştu. Bilim insanları oluşumun 5 milyon ile 1,8 milyon yıl önce arasında gerçekleştiğini düşünüyor.

Vanadokya’da da Kapadokya’dakine benzer bir kaygı var. Peri bacalarının yakınında oturan köylüler, kaya düşmelerinin tehlike oluşturmaya başladığını belirterek devletten kendilerine daha güvenli bir yerde ev yapılmasını talep etti.