Yeni Şafak
Haber akışına dön

Karaborsa Kul Hakkıdır!

Karaborsa Kul Hakkıdır!

Dinimiz İslâm, bireyin ve toplumun huzurunu, hak ve adalet dengesini korumayı esas alan evrensel prensipler getirmiştir. Bu çerçevede bireyin ve toplumun aleyhine olan her türlü kötü, çirkin ve haksız davranış yasaklanmıştır. Toplumsal hayatın ahengini ve ekonomik istikrarı bozan uygulamaların başında ise piyasada yapay dalgalanmalara yol açan stokçuluk ve karaborsacılık gelir.

İslâm’da alın teri, emek ve helal kazanç övülürken haksız kazanç yolları kesin biçimde reddedilir. Bu anlayışın ticari hayattaki önemli karşılıklarından biri ihtikâr, yani insanların zorunlu olarak ihtiyaç duyduğu malları piyasadan çekerek fiyatların yükselmesini bekleme ve bundan haksız kazanç sağlama davranışıdır.

İHTİKÂR: TOPLUMUN İHTİYACINI KAZANCA DÖNÜŞTÜRMEK

İhtikâr; gıda, ilaç veya diğer zorunlu tüketim maddelerinin piyasaya arzını bilinçli biçimde kısıtlayarak kıtlık görüntüsü oluşturmak ve fiyatların yükselmesini beklemek şeklinde ortaya çıkar. Bu uygulama yalnızca ekonomik bir sorun değil, aynı zamanda ahlâkî bir problemdir. Çünkü ihtikârda bir kişinin kazancı, toplumun mağduriyeti üzerinden elde edilir.

Hz. Peygamber (sav) bu konuda açık bir uyarıda bulunur: “Günahkârdan başkası ihtikâr yapmaz.”

Karaborsacılık yalnızca gıda ürünleriyle de sınırlı değildir. Şekerden çaya, çimentodan kâğıda, kömürden gaza ve hayati öneme sahip ilaçlara kadar insanların günlük hayatında zorunlu olarak ihtiyaç duyduğu ürünlerde de ortaya çıkabilir. Malın piyasadan çekilmesi arzı azaltırken talep üzerindeki baskıyı artırır. Bunun sonucunda fiyatlar yükselir, özellikle dar gelirli kesimlerin alım gücü zayıflar.

İHTİYAÇ SAHİBİNİN ÇARESİZLİĞİ ÜZERİNDEN KAZANÇ

Karaborsacılığın en ağır sonuçlarından biri, temel ihtiyaçların karşılanmasını güçleştirmesidir. Örneğin temel gıda ürünlerinin depolarda tutulup piyasaya sürülmemesi, tüketicinin ürünü daha yüksek fiyatla almak zorunda kalmasına yol açabilir. Bu durum, bütçesi sınırlı aileler açısından doğrudan hayat pahalılığı anlamına gelir.

İlaç ve sağlık alanındaki tedarik sorunları ise çok daha hassas bir boyut taşır. Hayati öneme sahip ilaçların piyasaya arzının çeşitli nedenlerle kısıtlanması, hastaları ve hasta yakınlarını zor durumda bırakır. İnsanların sağlık ihtiyacını ve çaresizliğini kazanç kapısına dönüştürmek, İslâm’ın merhamet ve adalet anlayışıyla bağdaşmaz.

KARABORSACILIĞIN DİJİTAL YÜZÜ

Teknolojinin gelişmesiyle birlikte ihtikârın yöntemleri de değişmiştir. Geçmişte depoları doldurarak veya ürünleri piyasadan çekerek yapılan uygulamalar, bugün dijital platformlarda farklı biçimlerde görülebilmektedir. Konser biletleri, büyük spor karşılaşmalarının biletleri veya sınırlı sayıda piyasaya sunulan teknolojik ürünlerin toplu şekilde satın alınarak gerçek alıcıların erişiminin engellenmesi ve daha sonra çok daha yüksek fiyatlarla satışa çıkarılması, piyasanın adil işleyişini zedeleyen uygulamalardır. Buradaki temel mesele yalnızca fiyatın yüksek olması değildir. Bir ürünün veya hizmetin arzını yapay biçimde kısıtlayarak insanların mecburiyetinden yararlanmak, ticari ahlâk açısından ciddi bir problemdir.

TİCARET BAŞKASININ HAKKINI ÇİĞNEMEK DEĞİLDİR

İslâm, ticareti yasaklamaz; aksine helal kazancı ve emeği teşvik eder. Ancak ticari özgürlüğün sınırı, başkasının hakkının başladığı yerde çizilir.

Piyasaya hâkim olmak amacıyla malları depolamak, insanları zor durumda bırakmak ve ardından yüksek fiyat uygulamak bu sınırın aşılmasıdır. Hz. Peygamber (sav) şöyle buyurmuştur: “(Stokçuluk etmeyip) malını satışa arz eden kimse rızıklanmıştır. Karaborsacılık eden ise mel‘undur.”

Bir başka rivayette ise ihtikârın toplumsal sonuçlarının ağırlığı şöyle ifade edilir: “Her kim yiyecek maddelerini piyasaya arz etmeyip kırk gece saklarsa, o, Allah’tan, Allah da ondan uzak olur.”

Bu uyarılar, ticaretin yalnızca “Ne kadar kazandım?” sorusuyla değerlendirilemeyeceğini gösterir. İslâm’ın ticaret anlayışında “Bu kazanç helal mi, bu kazançta başkasının hakkı var mı?” soruları da en az kâr kadar önemlidir.

HELAL KAZANÇ İÇİN TİCARET BİLGİSİ ŞART

İslâm’da ticaretle uğraşan kişinin, yaptığı işin dinî ve ahlâkî ölçülerini bilmesi büyük önem taşır. Hz. Ömer’in bu konudaki sözü dikkat çekicidir: “Bizim çarşılarımızda, ticaret ilmini bilenlerden başka hiç kimse ticaret yapamaz. Çünkü ticaret ilmini, onun helalını, haramını ve diğer hükümlerini bilmeden ticaret yapan kimse mutlaka haksız kazanç yer.”

Bu anlayış, geçmişteki Ahi teşkilatlarında da karşılığını bulmuştur. Esnaf yalnızca mesleğinin teknik boyutunu değil, ticaretin ahlâkî ilkelerini de öğrenmiştir. Çünkü ticaret, sadece mal alıp satmak değil; aynı zamanda güven, emanet, doğruluk ve kul hakkı sorumluluğu taşımaktır.

DÜRÜSTLÜK TİCARETİN TEMEL SERMAYESİDİR

Hz. Peygamber’in ticaret ahlâkına ilişkin tavsiyeleri, dürüstlüğü merkeze alır. Rivayette helal ve temiz kazanç; yalan söylememek, emanete ihanet etmemek, verilen sözden dönmemek, malı överken gerçeği çarpıtmamak ve borç ilişkilerinde karşı tarafı zor durumda bırakmamak gibi ilkelerle tarif edilir. Bu nedenle ticari hayatta dindarlık yalnızca görünür sembollerle ölçülemez. Bir satıcının besmele çekmesi, salavat getirmesi veya müşteriye dinî ifadeler kullanması, ticaretindeki hileyi ortadan kaldırmaz. Dinî değerleri müşterinin güvenini kazanmak için bir pazarlama aracına dönüştürmek yerine, ticaretin kendisini bu değerlere uygun hâle getirmek gerekir.

KAZANCIN BEREKETİ ADALETTEN GEÇER

İslâm’ın ticaret ahlâkı, kazancın çokluğundan önce helalliğini ve bereketini önemser. Bir başkasının zorunlu ihtiyacını fırsata çevirerek elde edilen kazanç, rakamsal olarak büyüse bile ahlâkî açıdan değer kazanmaz. Bu nedenle stokçuluk, karaborsacılık ve haksız fiyat uygulamaları yalnızca ekonomik düzeni bozan davranışlar değildir. Aynı zamanda insanların hakkına, toplumun huzuruna ve adalet duygusuna zarar verir. Ticaretin bereketi, başkasının mağduriyetinden değil; dürüstlükten, güvenilirlikten, emeğin karşılığından ve helal kazançtan doğar. Ne mutlu kazancını hak, hukuk ve adalet ölçüleri içinde elde eden; ticaretini yalnızca kâr değil, aynı zamanda bir emanet ve kul hakkı sorumluluğu olarak görenlere.

Okumaya devam et

Pusholder

Senin gündemin

Okuma seçenekleri

Push AIÖzet

PusholderKaynakta oku
yenisafak.com