Kaynağı ‘Sermayeye Ulaştırma’ Projesi: Bütçeden Müteahhide Servet

AKP iktidarlarında kamu ihaleleri, “İktidara yakın çevreleri zenginleştirme aracına dönüştürüldüğü” gerekçesiyle dikkatleri üzerine çekti. İktidara yakın müteahhitlerin hemen her dev ihalede isimlerinden söz ettirmesi, tartışmaları daha da alevlendirdi. Dev ihalelerde, büyük oranda aynı sermaye grupları ile masaya oturuldu.

Kamuoyunda, “Müteahhitlere kaynak aktarımının en hızlı ve kestirme yöntemlerinden biri” olarak nitelendirilen ulaştırma ihaleleri de AKP döneminde yoğun tartışmalara konu oldu. Sayıştay’ın karayolu ihalelerine yönelik denetim bulguları, müteahhit firmalara sağlanan avantajları gözler önüne serdi. Karayolları ihalelerinin yanı sıra büyük ölçekli demiryolu projeleri de “İktidar çevresindeki müteahhitlere kazanç sağlandığı” iddiasıyla tartışmaların odağına oturdu.

Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nca hazırlanan ve sabit sermaye yatırımlarının ulaştırma alanında dağılımını ortaya koyan veriler de tartışmalara ayna tuttu. 2025 yılında yüzde 33 olan ulaştırma projelerindeki kamu yatırımlarının oranının, 2026 yılının sonunda yüzde 31,7’ye gerileyeceği tahmin edildi.

Kamunun yüzde 31,7 olan ulaştırma projelerindeki yatırım oranının, özel sektörde yüzde 36’yı aşacağı öngörüldü. Sermayenin ulaştırma yatırımlarındaki payına yönelik 2026 yılı öngörüsü, yüzde 36,5 olarak paylaşıldı.

Muhalefetin, “Kaynak transferinin kestirme yolu” olarak nitelendirdiği kamunun müteahhitlik giderleri içindeki ulaştırma projelerinin payı da dikkati çekti. Ocak-Eylül 2026 döneminde, “Müteahhitlik Giderleri” başlığı altında gerçekleştirilen ve ulaştırma projelerini kapsayan harcamanın toplam tutarı kayıtlara, 182 milyar 239 milyon 374 bin TL olarak geçti.

Özel sektöre yaptırılan ulaştırma projelerin müteahhitlerine yapılan 182,2 milyar TL’lik ödemenin bazı projelere göre dağılımı ise şöyle kaydedildi:

• Karayolu yapımı: 122 milyar 528 milyon TL

• Demiryolu hat ve istasyon yapımı: 52 milyar 169 milyon TL

• Tünel yapımı: 242 milyon TL

• Havalimanı yapımı: 2 milyar 927 milyon TL

• Metro ve hafif raylı sistemler yapımı: 4 milyar 371 milyon TL