Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev Nükleer Santral İnşaatını Hızlandırma Çağrısı Yaptı

Cumhurbaşkanı Tokayev, yıllık ulusa sesleniş konuşmasında Kazakistan’ın gelecek yılki önceliklerini açıkladı. Hükümete enerji ve inşaat projelerini hızlandırma çağrısı yaparken kamu politikalarındaki verimsizlikleri eleştirdi.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, çarşamba günü yaptığı yıllık ulusa sesleniş konuşmasında uzun vadeli bir ulusal uranyum rezervi oluşturulması ve iki nükleer santralin inşasında ilerlemenin hızlandırılması çağrısında bulundu.

Tokayev, “Balkaş Nükleer Santrali’nin inşasına gelecek yıl gibi erken bir tarihte başlamanın mümkün, hatta belki gerekli olduğunu düşünüyorum. Moyınkum Nükleer Santrali’nin inşasına da mümkün olan en kısa sürede başlanması amacıyla kapsamlı bir işbirliği anlaşması imzalanmalı,” dedi.

Elektrik üretiminde tüketimin üzerinde bir kapasiteye ulaşmanın, ekonominin dijitalleşmesi ve yapay zekânın kamusal yaşamın her alanına dahil edilmesi için gerekli olduğunu söyleyen Tokayev, nükleer enerjiyi bu hedefe ulaşmanın yollarından biri olarak gösterdi.

Tokayev, enerji yönetimindeki verimsizlik ve sektördeki yolsuzluk düzenekleri nedeniyle hükümeti de eleştirdi. Kazakistan’ın kışın yaşanan elektrik açığı sırasında komşu ülkelerden yüksek fiyatla elektrik satın aldığını, yazın ise aynı ülkelere çok daha düşük fiyatla elektrik sattığını söyledi.

“Birkaç on yıldır süren, oldukça basit bir ‘ticaret’ bu. Bana bunun enerji sektöründe olağan bir uygulama olduğu söyleniyor,” diyen Tokayev, bu tür uygulamaların bazı bölgelerde santral inşaatlarının ve santrallerin faaliyete alınmasının kasıtlı olarak engellenmesine de yol açtığını belirtti.

Tokayev konuşmasına, Soğuk Savaş döneminde bile görülmediğini söylediği ölçüde öngörülemez hâle gelen jeopolitik ortama dikkat çekerek başladı.

Deniz taşımacılığı güzergâhlarındaki kırılganlıkların artmasının kara ulaşım koridorlarını daha önemli kıldığını belirten Tokayev, “Kazakistan, Avrasya’nın önde gelen lojistik merkezlerinden biri olmak için bu tarihî fırsatı değerlendirmeli,” dedi.

Ağustosta yapımına başlanan Aral-Hazar Karayolu’na işaret eden Tokayev, projenin Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergâhı’nı bin kilometre kısaltmasının ve yük teslimat süresini üç güne indirmesinin beklendiğini söyledi.

Bahtı-Ayagöz demiryolu hattının ise gelecek yıl açılması planlanıyor. Hat, Çin ile üçüncü demiryolu sınır geçişini oluşturacak ve yük taşıma kapasitesini 20 milyon ton artıracak.

Tokayev, Kazakistan’ın yalnızca transit ülke olmanın ötesine geçerek uluslararası yük akışını organize eden bir ülkeye dönüşmesi gerektiğini söyledi. Yerli lojistik şirketlerinin geliştirilmesi, dağıtım merkezleri kurulması ve ulaştırma sektörünün dijitalleştirilmesi çağrısında bulundu. Hükümete ayrıca hava taşımacılığı ve karayolu altyapısına odaklanma talimatı verdi.

Uluslararası Para Fonu’nun tahminine göre Kazakistan’ın gayrisafi yurt içi hasılası bu yıl 350 milyar euroyu aşacak. Bu büyüklük ülkeyi dünyanın 47’nci büyük ekonomisi yaparken kişi başına düşen gelirin de 17 bin euroyu geçmesi bekleniyor.

Sanayi sektörünün ekonomideki payı yüzde 14’ü aştı. Tokayev, büyümeyi ekonomiyi çeşitlendirme çabalarına bağladı.

Küçük ve orta ölçekli işletmeler GSYH’nin yüzde 40’ını oluşturuyor. Bu işletmelerin sabit sermaye yatırımlarındaki payı ise yüzde 70’e yaklaştı.

Kazakistan’ın altın ve döviz rezervleri ile Ulusal Fon varlıklarının toplamı 110 milyar euroyu geçti. Tokayev, bu kaynakların altyapıyı yenilemek ve ülkenin farklı bölgelerindeki yaşam koşullarını iyileştirmek için kullanılması gerektiğini söyledi.

Yurt içi bankaların varlıkları 130 milyar euroyu aşarken tasarruf hesaplarındaki birikimler 94 milyar euroyla rekor düzeye ulaştı. Bu birikimlerin yaklaşık yüzde 78’i ulusal para birimi tenge cinsinden tutuluyor. Tokayev bunu tengeye verilen değerin arttığının bir işareti olarak değerlendirdi.

Gelecek yılı “Ülke Genelinde İnşa Yılı” ilan eden Tokayev, parlamentoya yollar, havalimanları, hastaneler ve kültür merkezleri dahil kamu altyapısının inşasına ve yenilenmesine öncelik verme çağrısı yaptı.

Bölgelerde yaklaşık 70 sağlık tesisi ile 50 eğitim, spor ve kültür tesisinin inşa edilmesi planlanıyor. Ulusal Fon’un 2029 sonuna kadar bu ve diğer altyapı projelerine yaklaşık 12,8 milyar euro ayırması bekleniyor. Bu tutarın yaklaşık 3 milyar eurosu gelecek dört aydaki sosyal projelere ayrılmış durumda.

Tokayev, ülkenin nüfus yapısına da dikkat çekti. Kazakistan’da yaklaşık yedi milyon çocuk bulunuyor; bu sayı nüfusun yüzde 34’üne karşılık geliyor. Özel eğitim ihtiyacı olan çocukların sayısı ise 237 bini aşıyor.

Tokayev ayrıca tarım sektörünün geçen yıl yaklaşık yüzde 6 büyüdüğünü, tarımsal sanayi üretiminin yaklaşık 30 milyar euroya ulaştığını söyledi.

Konuşma, Kazakistan’ın Cumhuriyet Günü’nün ardından ve ülkenin bağımsızlığının 35’inci yıl dönümü hazırlıkları sırasında yapıldı.