Kelimelerin De İşgali Olur…

“Her zaman sanki sorun Filistinlilermiş gibi ‘Filistin sorunu’ diyoruz. Bu, doğru değil sorun işgal.”

Bu sözler MİT Başkanı İbrahim Kalın’a ait… TRT World Forum 2026’da Gazze panelinin öncesinde dile getirmiş. Devlet aklıyla felsefeyi aynı cümlede taşıyabilen bir ismin meseleyi bir kelimeden yakalaması tesadüf değil.

Bu köşede sık sık tekrarlarız: Adı koyan çerçeveyi koyar; çerçeveyi koyan da algılamayı yönetir… “Filistin sorunu” dediğiniz anda mağdur ‘sorunlu’ olur, fail ise kadrajdan çıkar. Bedava bir Algılama Yönetimi dersi!..

Geçen yıl Nevâl es-Saadavi’nin “Orta Doğu” itirazını aktarmıştık: “Kime göre ‘orta’?”!.. Dekolonizasyon dediğimiz şey tam da bu soruyla başlıyor. Haritadan önce sözlükte…

Dünyada bu uyanışın örnekleri hiç de az değil.

Bir: Burkina Faso, Avrupalı sömürgecileri “kâşif” ya da “fatih” diye anlatan ders kitaplarını elden geçiriyor; yeni rehberde onları “işgalciler” diye anıyor.

İki: Hollanda kraliyet ailesinin sömürgecilikten büyük kazanç sağladığı bir araştırmayla ortaya kondu. Hollanda özür diledi ama tazminatı reddetti, yerine “toplumsal girişimler” için bir fon kurdu. Kral III. Charles ise Karayipler’de sömürge yönetiminin “en karanlık günlerini” kabul edecek, ama özür dilemeyecek. Borcu ‘bağış’ diye sunmak da bir adlandırma marifeti değil mi?..

Üç: ABD merkezli bir yardım kuruluşu, Gazze’deki sınıflarda konuşmaları kaydedip “nefret söylemi”ni yapay zekâyla ayıklamayı planlıyor. Peki ‘nefret’in tarifini kim yapacak? Savaşın ortasındaki çocuklar mı, fon verenler mi?

Yani mesele yalnızca toprak değil; dil, hafıza, çocukların ağzından çıkan kelime… Yalnızca bu hasat sezonunda Batı Şeria’da 50 binden fazla zeytin ağacının sökülmesi ya da tahrip edilmesi de aynı hikâyenin parçası. Nesilden nesle geçen ağacı sökmek, hafızayı kökünden sökmektir… Gazze Sağlık Bakanlığı’na göre can kaybı 75 bine yaklaşmış.

Bu acının karşısında kelime seçmek lüks gibi görünebilir. Değildir! Zulmü ‘sorun’ diye adlandıran, sorumlusunu

hep başka yerde arar…

Kalın’ın şu uyarısı da bu yüzden kulağa küpe olmalı: “Çünkü Filistin topraklarında yaşanan ölümler ve zulümler arttıkça benimsenen tutum da o denli sert veya radikal hale gelecektir. Bu, insan doğası.”

Bize gelince… Kavramları sorgusuz ithal ettikçe dünyaya başkasının gözüyle bakmaya devam ederiz. 2007’de yazmıştık: “Kalıbımız yerli, beynimizin ecnebi olması yeterli.” Zihin sömürgeyken toprağın bağımsızlığı da eksik kalır.

Umut yok mu? Var… Kalın’ın tespitiyle “Uzun bir aradan sonra Filistin meselesi küresel kitlesine kavuştu.” Avrupa’da, Amerika’da, Filistin davasıyla hiç anılmayan kesimlerde filizlenen, kimsenin dayatmadığı bir vicdan bu…

O hâlde işe kendi dilimizden başlayalım. ‘Filistin sorunu’ demeyi bırakalım; adını koyalım: İşgal…

Biline…

Beymen, Beymen Tersane – Galleries of Luxury’de açılan “Timeless Treasures - The Eternal Journey of the Bag” (Zamansız Hazineler – Çantanın Ebedi Yolculuğu) sergisi ile dünyanın önde gelen 55 lüks markasının 80 çanta tasarımını, Anadolu’nun kültürel mirasıyla küresel lüksün sanatsal vizyonunu aynı salonda buluşturmuş.

Sergiyi ilginç kılan, çantaları birer moda

ürünü olarak değil,

kültürler ve değerler arasında yol alan taşıyıcılar olarak ele almış olması.

İnsanın yola çıkışıyla doğmuş olan çanta, göçebe hayatta heybe, torba ve dağarcık şeklinde bir ailenin bütün varlığını, azığını ve kutsal saydığı eşyaları taşımak için bir araçtı. Yani bir statü göstergesi değildi o zamanlar, işlevsel görevi vardı…

Bugünün lüks çantası ise sahibinin nasıl algılanmak istediğini ya da hangi

kişilikte konumlanmak istediğini anlatıyor.

Öte yandan, küresel lüksün bugün yeniden keşfettiği değerlerin çoğunun, Anadolu’da yüzyıllardır yaşadığı iddia edilebilir denebilir. Sessiz lüksün, el emeğiyle, hikâyesi olan nesneyle ve kalıcılıkla buluşması gibi kavramların bu topraklarda çok eski karşılıkları var. Motifler bir dilek ve anlam taşıyıcısı, ‘lüks’ ise gösterişten uzak tevazu göstergesi olarak kullanılırmış Anadolu’da.

55 küresel markanın Anadolu mirasından ilham alması, aslında eski bir alışveriş kültürünün bugünkü hâli gibi…

Asıl soru şu: Tasarım, ilham aldığı geleneğin hikâyesini anlatıyor mu, ‘lüks’ Anadolu mirasını yaşatmaya hizmet ediyor mu?

Serginin adındaki “zamansız” kelimesine de dikkat etmek gerekiyor… Moda kültür ile ilgilidir ve zaman içinde değişir… Ancak tasarım ve inovasyon (maalesef Türkçesini tek kelime olarak bulamadım)

eğer değerlerle buluşursa ölümsüz olabiliyor…

Cemil Meriç ne demiş? “Aydın olmak için önce

insan olmak lâzım. İnsan mukaddesi olandır...”

“Ancak mukaddesi olan eserler ölümsüzdür”ü de biz ekleyelim mi?..

Son bir yıl içinde iki alanda kavramlar ciddi erozyona uğradı ve durum ekosistemle toplumsal hayata hasar vermeye başladı. Biri, finans dünyasında yaşanan kriminal vakalar yüzünden diğeri de halkın çıkarını korumak için bazı kurumların yönetimine yapılan atamalarla ilgili, yani kayyumlar…

Bir yandan hisse senedi almak veya fonlara para yatırmak, borsa vb. nerdeyse tamamen uzak durulması gereken şeyler; kayyumlar da devletin daha doğrusu hükûmetin emir komutasında hareket eden “enstrümanlar”…

Bu algının mutlaka düzeltilmesi lazım. Bunun için de bir yandan kurunun yanında yanan yaşlara, -ki bunlardan mebzul miktarda bulunduğu iddia ediliyor- iade-i itibar sağlanmalı ve yatırımcılığın finans kapital alanında, tabiî gerekli önlemler alınarak ne kadar sağlıklı bir girişim olduğu ortaya konulmalıdır. Öte yandan kayyum müessesinin ciddi ve geçici bir kurtarma operasyonu olduğu vurgulanmalı ve devletin kuruluşlara çökmek gibi bir amacının olmadığı, yapıyı kurtarmak için orada bulunduğu iletişim boyutunda anlatılmalıdır…İlk konuda bildiğimiz kadarıyla Türkiye Yatırımcı İlişkileri Derneği birtakım adımlar atmayı düşünüyor. Kayyumlara da sahip çıkacak bir STK elbet vardır…