Kongo'da Yeni Cephe: Kabila Neyi Hedefliyor?

Sare Şanlı Independent Türkçe için yazdı

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde insanlar savaşın, zorla yerinden edilmenin ve salgının kıskacında hayatta kalmaya çalışırken, ülkenin maden zenginliği bir kez daha iktidar hesaplaşmalarının nedeni oluyor. Bu hesaplaşmanın en son ve belki de en tehlikeli aşaması Goma'da ortaya çıktı. Eski Cumhurbaşkanı Joseph Kabila, M23 ve AFC ile birlikte yeni bir siyasi-askerî cephe kurduğunu duyurdu.

Silahlı grupların çatışmaları, hızla yayılan Ebola salgını ve insani kriz birbirini beslerken, Kongo halkı bir kez daha kendi geleceği üzerinde söz sahibi olamadığı bir savaşın içine sıkışmış durumda.

Bugün Kongo'nun doğusunda yüzden fazla silahlı grup var. Bu grupların en güçlüsü M23. 2012'de Tutsilerin haklarını korumak iddiasıyla ortaya çıkan örgütün asıl derdi zamanla toprak ve maden kontrolüne dönüştü. 2022'de çok daha organize biçimde yeniden silahlanan M23, 2025'te Goma ve Bukavu gibi önemli şehirleri ele geçirdi. KDC'nin eski seçim komisyonu başkanı Corneille Nangaa'nın Aralık 2023'te kurduğu Kongo Nehri İttifakı (AFC) ile ittifak kurdu. Silahlı kanadını M23'ün oluşturduğu bu yapı kısa sürede yalnızca askerî bir ittifak olmaktan çıktı ve Kinşasa'ya alternatif bir siyasi-idari yapı olma iddiası geliştirdi.

12 Ekim'de ise bu yapılanma ülkenin eski Cumhurbaşkanı Joseph Kabila tarafından Ulusun Yeniden Kuruluşu Cephesi (FRN) altında yeni bir ittifaka dönüştü.

Ülkeyi 18 yıl yöneten Joseph Kabila, Mobutu'yu Ruanda ve Uganda'nın askerî desteğiyle devirip 1997'de iktidara gelen Laurent-Désiré Kabila'nın oğlu. Ancak bir yıl sonra Kabila, kendisini iktidara taşıyan Ruandalı subayları ordudan tasfiye etmeye başlayınca Kigali ile Kinşasa arasındaki gerilim, bölgesel müdahalelerle birlikte Kongo'yu İkinci Kongo Savaşı'na sürükledi. Ocak 2001'de Laurent Kabila, koruması tarafından öldürülünce 29 yaşındaki Joseph devletin başına geçti. Yani oğul Kabila, dış güçlerle kurulup sonra bozulan bir ittifakın gölgesinde yetişti.

Bugün Ruanda destekli M23 ile saf tutması tarihî bir ironi.

Joseph Kabila, 30 Eylül 2025'te Kinşasa'daki askerî mahkeme tarafından vatana ihanet ve isyancı harekete bağlı ağır suçlardan gıyaben ölüme mahkûm edilmişti. ABD de kendisine yaptırım uyguladı. BM Uzmanlar Grubu haziranda AFC/M23'ün yeniden yapılanacağını ve Kabila'nın başrol oynayacağını not etmişti. Nitekim Kabila Mayıs 2025'te Goma'da görüntülenmişti. Yani FRN'nin ilanı pek de sürpriz değil. Uzun süredir fiilen yaşanan ilişki resmiyet kazandı, gizli ortaklık açık liderliğe dönüştü.

Goma'da ilan edilen FRN, AFC'nin yerini alan ve M23'ün askerî liderliğini yeni siyasi-askerî çatı altında bir araya getiren bir yapılanma. Lakin silahlar ve sahadaki komuta aynı ellerde duruyor. Değişen tek şey tepeye oturan "Kongolu" yüz.

Kabila zaten uzun süredir Tshisekedi yönetimine karşıydı. Şimdi ise elinde yalnızca siyasi bir muhalefet iddiası yok. FRN, ilanından 3 gün sonra AFC'nin Doha'daki tüm taahhütlerini devraldığını açıkladı. Kabila, M23/AFC'nin sahadaki gücüyle birlikte hareket ederek müzakerelerde kendine yer açmaya, masaya oturmaya çalışıyor.

Bir dönem ülkeyi yönetmiş bir cumhurbaşkanı silahlı örgütün başına geçiyor ve onu “ulusal kurtuluş hareketi” olarak sunuyor. "Kongo'yu Tshisekedi'nin yolsuz ve zayıf yönetiminden kurtarmaya" geldiğini söylüyor. Oysa kaybettiği gücü geri almak için her yolu deniyor. Kabila'nın yakın çevresinden bazı isimler silahlı yolu reddederek uzaklaşıyor. Safındakiler dahi ikna olmuş değil.

Yıllardır doğuyu yakıp yıkan, sistematik tecavüzden madenlerde zorla çalıştırmaya ve keyfî infazlara kadar her tür insanlık suçunu işleyen yapılarla ittifak kuran Kabila acaba hangi Kongoluyu temsil ediyor? BM raporları M23/AFC'nin ihlallerini sayısız kez belgeledi, Ruanda'nın desteği de belgelendi. Ruanda ve silahlı örgüt bağlantısı bu kadar ortada olan bir liderin barış ve çözüm iddiaları öne sürmesi inanılır gibi değil.

Kongo devletinin zaten fiilen yaşanan parçalanması kurumsallaşıyor. M23/AFC, Kinşasa'nın zayıf kaldığı topraklarda vergi topluyor, sağlık ve güvenlik hizmeti sunduğunu söylüyor, insan hareketlerine müdahale ediyor. Tam anlamıyla devlet değil ama devlet işlevlerini üstlenmeye çalışan bir "proto-devlet" modeli bu. Kabila'nın başa geçmesiyle doğuda fiilî bir "devlet içinde devlet"in siyasi liderliği netleşiyor. Mesele yalnızca Kabila'nın kişisel hırsı değil, Kongo'nun toprak bütünlüğünün fiilen aşınması ve bunun bir siyasi figür eliyle meşrulaştırılmaya çalışılması.

2025'te Washington'da imzalanan anlaşma ve Katar öncülüğündeki Doha süreci büyük ölçüde kâğıt üstünde kaldı. Şimdi masada yalnızca M23'ün talepleri yok, siyasi geleceğini yeniden kurmaya çalışan Kabila da var.

Yeni anlaşmalar gündeme gelebilir. Ama silahlı grupların toprak kontrolü, maden gelirleri ve dış askerî destek yerinde dururken imzaların neyi değiştireceği belli değil.

M23'ün elindeki bölgelerde yaşayan insanlar için bir örgütün vergi toplaması ya da sağlık hizmeti sunması, onun meşruiyetini kabul ettikleri anlamına gelmiyor. Olay, devletin korumasından yoksun bırakılmış insanların hayatta kalma mücadelesi. Öte yandan Tshisekedi yönetiminin egemenlik söylemi de devletin sivilleri koruma sorumluluğunu yerine getirdiği anlamına gelmiyor.

Ruanda'nın bölgesel hesapları, M23'ün toprak ve kaynak iştahı, Kabila'nın siyasi dönüş arayışı, uluslararası aktörlerin madenlere erişim isteği... Bütün bu hesapların ortasında, Doğu Kongo halkının hayatı var.

Madenler çıkarılıyor, silahlı gruplar güç topluyor, liderler siyasi geleceklerini güvenceye almaya çalışıyor. Kongo'nun doğusunda ise insanlar evlerini, sağlıklarını ve sevdiklerini kaybetmeye devam ediyor. Yeni ittifakların ve yeni barış girişimlerinin gerçek değeri, bu insanların hayatında neyi değiştirebildikleriyle ölçülecek.

Kaynaklar:

Uganda Broadcasting Corporation. (Ekim 2026). Ex-DR Congo leader Kabila takes over eastern rebellion, but next move unclear. Democracy in Africa. (Ekim 2026). The return of Joseph Kabila: What it does – and doesn't – mean for Congo's war. United Nations Security Council. (Haziran 2026). Final report of the Group of Experts on the Democratic Republic of the Congo (S/2026/466). European Country of Origin Information Network. Agence Congolaise de Presse (ACP). (Ekim 2026). RDC: plusieurs proches de Kabila se désolidarisent et rejettent le recours aux armes.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.