Kongre İle Trump'ın Güç Mücadelesinin Sınırları Ve İran'ın Tutumu

Faik Bulut Independent Türkçe için yazdı

Seçim sonrası ABD Başkanı Cumhuriyetçi Donald Trump ile Demokratların çoğunluk sağladığı Kongre (Temsilciler Meclisi ve Senato) arasındaki ilişkilerin nasıl gelişeceğine dair (zaman zaman gerilimli, ara sıra uzlaşmaya dayalı olarak) ABD'nin gelecekteki stratejik dış politikalarının (savaş, barış, jeopolitik, diplomatik, ekonomik, teknolojik, ticaret ve enerji koridorları vs.) dünyanın farklı bölgelerine (Avrupa, Güney Amerika, Kanada, Afrika, Rusya, Çin, Ortadoğu, Asya, Pasifik ve Uzak Doğu'ya) nasıl yansıyacağı hakkında yazmak istedim.

Bunun için de Dış İlişkiler Konseyi (CFR) bünyesinde görevli 9 uzmanın görüşlerine bir internet gazetesinde yer verdim. Meraklısı için linkini de vereyim: (7 Kasım 2026 • https://www.numedya24.tv/abd-ic-v-dis-politikasinda-secim-sonrasi-muhtemel-degisiklikler/)

Güncel bir konu olduğu için Trump ile Kongre'nin birbirlerine karşı neler yapabilecekleri, hangi taktikleri kullanacakları ve sahip oldukları yetkileri nasıl kullanacaklarına ilişkin değerlendirmeler sürmektedir.

Bahsi geçen makalemdeki belirlemeler nihai bir saptama olamayacağından bu hususta yaşanan sürece göre dar kapsamlı da olsa yeni bir analize gerek duymaktayız. Bu yüzden de öncelikle meselenin tarihsel arka planına ışık tutmaya çalışacağız.

Trump'ın yapabilecekleri ve siyasi tutumunu anlamak için BBC'nin 9 Şubat 2026'da yayınladığı bir analize bakmak lazım.

Stephen Miller yıllarca ABD Başkanı Donald Trump'ın siyasi yörüngesinde muhafazakâr bir ateşleyici oldu. Şimdi ise bir paratonere dönüştü.

Miller'ın Beyaz Saray'ın politika belirleme dümenindeki acımasız ve mücadeleci tarzı, Trump'ın sert göçmenlik gündemini hayata geçirmesini sağladı. Trump ayrıca ABD'nin Batı Yarım Küre'deki gücünü ve etkinliğini artırdı.

Trump yönetiminin 2026'ya ABD içinde ve dışında çok hızlı başlaması, en güçlü figürlerden biri olarak Miller'ın konumunu pekiştirdi.

Ancak soldaki pek çok kişi için o bir cani. Washington DC'de Miller'ın yüzünün yer aldığı posterler ‘Faşizm güzel değildir' başlığıyla kamusal alanlara asıldı. Demokratlar onun istifasını istedi. Mensubu olduğu Cumhuriyetçi Parti'nin bazı üyeleri bile Miller'ın siyasi muhakemesini ve etkinliğini açıkça sorguladı.

Son birkaç hafta içinde Miller kendisini alışık olmadığı bir ortamda buldu. Perde arkasındaki bir operatördü, aniden ülke çapında dikkatler ona çevrildi. Sözleri ve eylemleri mercek altına alındı. Sıklıkla zevk aldığı türden bir mücadeleden, en azından geçici olarak, geri çekilmek zorunda kaldı.

Onun şiarı, ‘Her zaman güçlü ol, asla geri adım atma!' idi.

Ocak 2026'da Minneapolis'te 2 federal göçmen polisinin Alex Pretti'yi vurarak öldürmesinden kısa süre sonra Miller, sosyal medya platformu X'te Minneapolisli hemşir##eyi ‘yerli terörist' ve ‘suikastçı' olmakla suçlayan çeşitli mesajlar yayımladı.

Cumhuriyet gazetesi köşe yazarı Nilgün Cerrahoğlu, 8 Kasım 2026 tarihli yorumunun eksenini şöyle bir kurguya oturtmuş görünüyor:

‘Jeopolitik manzara değişti' diyor eski İngiliz istihbarat (MI6) diplomatı ve Ortadoğu uzmanı Alastair Crooke özetle ve ekliyor:

‘Gerek Donald Trump gerekse Netanyahu (ABD ile İsrail de bir hafta arayla yapılan seçimlerden) ağır darbeyle çıktı. İkisi de hem siyaseten hem fiziken çok zayıflar. İkisi de sandığı kendileri için birer referanduma çevirdi. Netanyahu yenilmedi ama fena yara aldı. İnsanlar bunu hissediyor. Yakın zamanda kalbine pil konan Netanyahu'nun çöküşte olduğunu görüyorlar.

Trump eğer zayıf ise Netanyahu ondan da zayıf. Bu yüzden ‘savaş'a ihtiyaç duyuyor. Her gün bu nedenle Trump'ı arayıp İran'ı yeniden bombalamak için baskı koyuyor.'

Buna ‘iki topal ördeğin simbiyotik ekseni' diyorlar…

Netanyahu'ya boşuna ‘Satanyahu/Şeytanyahu' demiyorlar…

2018-2021 arasında İsrail askeri istihbaratının başında olan ve Tel Aviv merkezli Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü (INSS) isimli düşünce kurulunu yöneten Tamir Hayman, ‘İsrail savaşa hazırlanıyor' diyor.

Tamir Hayman ve Alastair Crooke gibi deneyimli eski istihbaratçılara göre, ‘savaş' yüksek bir olasılık. Bunu ters köşe yapabilecek tek alternatif, İsrail'de hükümet kurma görevinin ortak bir millî cephe yerine, Arap partilerin de desteğini temin eden eski genelkurmay başkanı Gadi Ayzenkot'a verilmesi.

Bu tahmin ve öngörüler kesin veriler değildir. Sadece ihtimalat hesaplarıdır.

Dolayısıyla yukarıda sunduğumuz tarihsel arka plana ışık tutmakta yarar var. Zira tarihî hadiseler aynı zamanda Amerikan dış politikasının bölgemize ilişkin son 47 yıllık tecrübesinin de bir özeti sayılırlar.

Kasım 1979'da İranlı öğrenciler Tahran'daki ABD büyükelçilik binasını basıp içerideki diplomatları 1 yıl boyunca rehin aldıklarında dönemin Başkanı J. Carter, 1980 yılında Cumhuriyetçilerin koyu muhafazakâr başkan adayı R. Reagan karşısında seçim bozgununa uğramıştı. O tarihten bugüne geçen 47 yıl boyunca iktidarı alan her başkan rehineler krizine benzer farklı boyutlu ve nitelikli krizlerle karşı karşıya gelmek durumunda kaldı. Bir kısmını sıralamak isteriz:

• 1980 İran-Irak Savaşı, 1986 İran-Kontra skandalı (İrangate), 1991 Irak'a karşı uluslararası koalisyon güçlerinin savaşı, Irak'ın işgali ve Saddam'ın devrilmesi (2003). • O tarihten beri aralıklarla süregelen Basra Körfezi ile Hürmüz Boğazı'nda yaşanan tanker savaşları, ticari gemilerin geçişlerinin yasaklanması, enerji hatlarının tahrip olması, Babülmendep gibi deniz güzergâhlarının kapatılması, Süveyş Kanalı'nın ticari kazancının azalması, Körfez ve İran'ın Körfez sahillerinin bombalanması vs. • Bütün bu krizlerin olumsuz sonuçlarının başta Amerika olmak üzere Avrupa ve Asya ülkelerine yansıması… • 1980'li yıllarda İran'ın ruhani ve siyasi lideri Ayetullah Humeyni ile ABD Başkanı J. Carter ve R. Reagan karşı karşıya idiler. Günümüzde ise Ayetullah Ali Hamaney'in oğlu Mucteba Hamaney, Velayet-i Fakih makamına getirilmesi hasebiyle ülkenin ruhani-siyasi lideri olarak azılı hasmı Trump'ı karşısına aldı. • İlki yeni seçildiğinde bombalardan isabet alırken, ikincisi kısmi seçimlerden darbe alarak çıkabildi. 47 yıl sonra sadece liderler değişmedi; küresel dengeler değişti, bölgeler değişti, haritalar değişti. • 1980 yılındaki "rehineler diplomasisi" İran İslam Cumhuriyeti'nin ABD'ye karşı kullandığı en önemli kozlardan birine dönüşürken, aynı dönemde Tahran yönetimiyle bağlantılı Şii oluşumların kaçırdığı onlarca Batılı rehine İran'ın en önemli pazarlık malzemesi hâline geldi. • Tutuklanan kimi Batılılar ilgili ülkelerle pazarlık sonucu serbest bırakıldı. • 1975'te başlayan Lübnan İç Savaşı sürecinde, 23 Ekim 1983 tarihinde Beyrut'ta uluslararası barış gücü olarak bulunan Amerikan ve Fransız askerlerine yönelik düzenlenen 2 büyük intihar saldırısında ABD 241 asker-bahriyeli, Fransa 58 paraşütçü asker ve 6 sivil ile 2 intihar bombacısını hayatını kaybetti. • Söz konusu saldırıyı o dönem pek bilinmeyen İslami Cihad adlı bir örgüt üstlenmişti. Ancak daha sonraki istihbarat raporları ve ABD mahkeme kararları, bu eylemin arkasında İran destekli Hizbullah yapısının ve militanlarının (İmad Muğniye ve Fuad Şükür gibi isimlerin) bulunduğunu netleştirdi. • Günümüzdeki Hürmüz Boğazı krizi, yukarıda bahsi geçen kriz ve gerilimlerin farklı tarzdaki bir mirası ve yansımasıydı.

Arap dünyasının Time dergisi ayarındaki Londra merkezli El Mecelle'nin tecrübeli yayın yönetmeni ve diplomasi uzmanı İbrahim Hamidi'nin 7 Kasım 2026 tarihli analizinden esinlenerek yazımın ana hatlarını belirlemeye çalışacağım.

İbrahim Hamidi, Trump ile Kongre arasındaki güç mücadelesinde önemli bir noktayı irdeliyor:

Ruhani lider Muçteba Hamaney, Hürmüz Boğazı'nın deniz ulaşımına açılmasını maksatlı bir şekilde ertelemek suretiyle ABD Başkanına daha fazla ekonomik baskı gerçekleştirmeyi hedeflemişti.

Seçim öncesindeki bu taktik, belli oranda tutmuş görünüyor; zira Cumhuriyetçi Parti ile Trump, Kongre'deki çoğunluğu yitirdiler. Üstünlük Demokratların eline geçmiş oldu.

Sonuçta hem Trump hem de yardımcısı J. D. Vance, Cumhuriyetçilerin seçim bozgununun baş sebebinin İran'a yönelik savaş olduğunu itiraf ettiler.

Bu noktadaki sorular şunlardır: 1• Trump'ın seçim sonucunda ülke içindeki gücünün hezimete uğraması, dış politikadaki jeopolitik gücünü zayıflatabilir mi? 2• Bu hususta eski Başkan J. Carter'ın Reagan karşısındaki hezimeti ile Trump'ın bugünkü bozgunu aynı mı? Değilse aradaki fark nedir?

Bizce temel fark Carter'ın sadece başkanlık makamını yani koltuğunu kurtarmak için mücadele etmesiydi. Oysa Trump, partisinin hezimetinden sonra geriye kalanı koruyup kurtararak tarihe bir not düşmek için kavga ediyor.

Carter seçmenlerin yeniden kendisini seçip iktidara taşımasını beklerken, Trump mevcut hezimet gerçeğini kabullenmek suretiyle elde kalan olanaklara ve yetkilerine dayanarak yenilgiyi tersine çevirecek bir yol-yönteme başvurmanın peşine düşüyor.

Evet! Trump Kongre seçimlerini kaybetti. Ancak yasaya göre hâlâ Amerikan ordusunun başkomutanıdır. Demokratlar, istedikleri kadar savaş harcamaları üstünden kendisine baskı yapıp bazı sorumluları Kongre'de üyeleri önünde hesap vermeye çağırıp sorgulamaya tâbi kılarak yasal gündemi boşa çıkarsınlar, yeterince başarılı olamayabilirler.

Böylesi durumlarda Trump'ın kimi adamları, daha önce aldıkları kararları tahkikat komisyonları önünde savunmakla meşgul edilirken, diğer bir kısmı bizzat Trump tarafından gözden çıkarılabilir.

Her hâlükârda dış politika alanı Başkan Trump'ın farklı manevralar yaparak kendini kanıtlaması ve dayatması için yeterince geniştir. Zira kendisi, bu alanda geçerli geniş yetkilerle donatılmıştır.

Washington'a giden yolları tıkansa bile oradan uzak alanlardaki politik taktikleri kullanarak başkenti yeniden fethetme girişiminde bulunabilir. Trump, Amerikan başkanlıklarında şimdiye kadar eşi benzeri görülmemiş yöntemlere de başvurabilir.

Amerikan başkanlık sisteminin siyaset ve taktiklerinden çıkarılan tespitler şöyle sıralanabilir:

• Amerika, seçim sandığında mağlup olanların başka alanlarda başarılar kazanmalarıyla ünlenmiş bir ülkedir. • Genelde içeride kaybedenler, dışarıda çıkardıkları savaşlar sayesinde ayakta kalıp kazanabiliyorlar. • Kaybeden başkanlar genellikle iktidarlarının son demlerinde dışarıda başarılar kazanmak suretiyle yitirdiklerini telafi edebiliyorlar. • Bu yüzden olsa gerek Trump henüz başarı kazanamadığı savaş politikasının geldiği bu aşamada, kendisinden önceki başkanların yapamadığı bir şeyi başarma kabiliyetinde olan bir başkan algısı yaratmak maksadıyla bile olsa bu yola tevessül etmekten kaçınmayacaktır. • Yaşlı Başkan'ın aldığı seçim darbesi, onu mutlak bir başarı kazanma konusunda ısrarlı kılacak; dar kapsamlı bir fiyaskoyu, kendisini kudretli kılacak kapsamlı bir başarıya dönüştürmeye gayret edecektir.

Meselenin bir başka boyutu ise şöyle: Mesela 1982 yılında İsrail işgal ettiği Lübnan ile başkent Beyrut'ta kol gezerken, İran ile Hizbullah'ın nüfuzu giderek yükselmekteydi. O sırada İran ile iş tutan bazı (Şii) militanlar kimi Batılıları kaçırıp rehin almaktaydı. Bugün de İsrail, İran'ın kapısına dayanmış; Kazma Dağı'nın derinliklerindeki nükleer tesislerin peşine düşmüştür. Netanyahu (veya onun yerine geçecek) hükümeti Tahran'a saldırmaya teşvik edebilir.

Seçim bozgununu telafi etmeye ihtiyaç duyan Trump, Tahran yönetiminin dikkatinden kaçmış değildir. Şu soruların yanıtı Tahran açısından önemlidir: Trump'ın bu zayıflığı ve zaafı, kendisine yeterli bir zaman kazandırabilecek midir? Yoksa tersi bir durum mu söz konusu olacak; mağlubiyetten yara almış olan Trump daha pervasız, gözü kara ve maceracı bir çizgi mi izleyecektir?

İran henüz bu soruya yeterli bir cevap bulamamış olacak ki Netanyahu ile Trump arasındaki denklem hakkında yeterli bilgiye sahip değilmiş gibi görünüyor.

Acaba Cumhuriyetçilerin seçimdeki hezimeti acaba Netanyahu'nun savaşa girmek ve daha fazla taviz koparmak için Amerikan yönetimine dayattığı şartlarda fazla ısrarlı mı olacaktır? Trump'a kalırsa saldırı/savaş için beklemek bozgun hâlinin uzaması demektir. Bu da aşağılanmaya maruz kalmak anlamına gelir.

Durum buyken ve Netanyahu da yeni bir hükümet kuramadığı sürece savaşa başlamadan beklemek Trump için kendisine yönelik aşağılanma zincirinin ilk halkasına yapışıp kalmak demektir. Tahran açısından ise düşmanın zayıflatılması, onun açısından soru ve endişelerine yönelik tatmin edici bir cevap olmayacaktır.

Gerilemeyi düşmanın zayıflığını kanıtlamak olarak anlayan taraf, karşı saldırının kapsamını genişletecektir. Gelgelelim başkalarına verdiği zarar ve ziyan, maruz kalmakta olduğu veya kalacağı kuşatma ve savaş hâlinden İran'ı kurtaramayacaktır.

ABD açısından ise böyle bir tutum, gerginliğin ve savaşın tırmandırılmasının kaçınılmaz olduğu anlamına gelmeyebilir. Zira savaşın yükünü etinde kemiğinde, günlük hayatında şiddetle hisseden Amerikalı seçmen, sorunun çözümü için Beyaz Saray yönetimini askerî ve siyasi yollara başvurmaya zorlamaktadır.

Bu ise istenenin tam tersine Trump'ı yeniden ateşle oynama ve daha fazla savaşçı bir yol izleme noktasına taşıyabilir.

İran'ın ruhani lideri Mucteba Hamaney, Trump'ın köşesinde oturup aldığı hezimetin içini yiyip bitirmesini beklememelidir. Muhtemelen tersi olacaktır ve Trump bir şekilde kudretini, zorbalığını ve saldırganlığını var gücüyle kanıtlama yoluna gidecektir.

Belki bunu yapmakla ileride İran ile mutabakata varmanın gerekçesini de oluşturabilir. Belki de rehine alanlarla uçak kaçıranların silahlarının geri tepmeli olarak sahiplerini yaralamalarına yol açabilir.

Kısacası ağır darbe almış 2 yaralı lider (Trump ile Mucteba) bulunmaktadır karşımızda.

Tıpkı Amerikan kamuoyu ve siyasi çevrelerinde olduğu gibi İran medyası ve seçkin zümreleri arasında da Trump'ın başında olduğu ABD'ye karşı alınacak tedbirler hususunda farklı görüşler bulunmaktadır.

Mesela İran'ın dış politikasının kilit planlayıcılarından ve yeni ruhani lider Mucteba'nın danışmanı M. Cevad Laricani, 30 Ekim 2026'daki bir televizyon konuşmasında şöyle demiştir:

Nükleer bomba üretmek İran için çocuk oyuncağı. İran bu alanda İsrail, Pakistan ve Hindistan'dan daha üstün. İran nükleer bomba üretmek için ABD Başkanı Donald Trump'tan izin almayacak!

Bu türden açıklamalar bölgesel gerilim altında yaşanan iç ve dış tartışmaları da artırmıştır. Gazeteci Hanan Aziz'in bu konudaki değerlendirmesinin özeti ise şöyledir:

Tartışmalar yalnızca Laricani'nin açıklamalarıyla sınırlı kalmıyor. İran'da bugünlerde nükleer bomba üretmenin gerekliliğine ilişkin yeni bir açıklama ve tutum dalgası yaşanırken, ‘nükleer doktrin'in değiştirilmesine yönelik somut adımlar atılması çağrıları da artıyor. Üstelik bu gelişmeler, ülkeye yönelik savaşın yeniden başlaması ihtimalinin yükseldiği bir döneme denk geliyor.

Söz konusu açıklama dalgasına milletvekilleri, cuma hutbesi veren din adamları ve sertlik yanlısı medya kuruluşları da katılıyor.

Nükleer bomba üretimini destekleyenler, bu silaha sahip bir ülkeye düşmanlarının saldırmaya cesaret edemeyeceğini, çünkü bunun bedelinin Kuzey Kore örneğinde olduğu gibi son derece ağır olacağını savunuyorlar.

Karşı taraftakiler ise yalnızca nükleer bombaya sahip olmanın caydırıcılık sağlamayacağına dikkat çekerek şu tip değerlendirmelerde bulunuyorlar:

Tahran Cuma İmamı Muhammed Cevad Hac Ali Ekberi'nin, 30 Ekim'de yaptığı açıklamada, ‘Nükleer bombaya sahip olma meselesi, aceleyle alınmış ve üzerinde düşünülmemiş bir politika değil; İran halkının bilincinden, tarihsel deneyimlerinden ve ABD'nin verdiği sözleri yerine getirmemesinden kaynaklanmaktadır' dedi.

Reformistler, Tahran Cuma İmamı'nın açıklamalarını eleştirdi. Bu isimler arasında Reform Cephesi Sözcüsü Cevad İmam da yer aldı ve ‘nükleer doktrinin' değiştirilmesinin ve nükleer bomba üretmenin gerekliliğine ilişkin tartışmaların sloganvari söylemlerle alınabilecek basit kararlar olmadığını belirterek, bu meselenin İran'ın güvenliği, ekonomisi, ulusal çıkarları ve geleceğiyle doğrudan bağlantılı olduğunu söyledi.

Reformist Şark gazetesi 31 Ekim'de Keyumers Eşteryan imzasıyla yayımladığı başyazıda, bu bilimsel meselenin siyasallaştırılarak siyasi kanatlar arasında bir çatışmaya dönüştürülmemesi ve konuyla ilgili araştırmacıların ve bilim insanlarının görüşlerine başvurulması konusunda uyarıda bulundu.

Özetle, tekin olmayan şahsiyetler (Trump ve Netanyahu gibi) ile kimin öne çıkacağı henüz bilinmeyen İranlı karar odaklarının ne yapabileceklerine dair ciddi sorunlarla karşı karşıyayız. Her şey bir yana ABD-İsrail-İran üçlüsü arasındaki gelişmelerin geleceği hakkında değerlendirme yaparken bölgesel güçlerle (Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan, Mısır, Körfez Bloku) yabancı devletlerin (Çin, AB, ASEAN, Rusya vs.) yapabileceklerini de gözden kaçırmamak gerekiyor.

*Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir.