Kültepe'de Ezber Bozan Tarih! İki Bin Yıllık Sır Gün Yüzüne Çıktı: İlk Kez Böylesi Bulundu

Kayseri’deki Kültepe-Kaniş Örenyeri’nde 1948’den bu yana sürdürülen kazılarda, Helenistik Dönem’e ait mozaik döşemeli bir yapı ilk kez ortaya çıkarıldı. İki bin yılı aşkın geçmişe sahip kalıntıyla birlikte belirlenen dört ayrı kültür tabakası, antik yerleşimin bugüne kadar daha az bilinen tarihine ışık tutacak. Keşif, Türkiye ile Güney Kore arasındaki ortak arkeolojik çalışmalar kapsamında gerçekleştirildi.

Kayseri’de bulunan Kültepe-Kaniş Örenyeri’nde yürütülen arkeolojik kazılarda, Helenistik Dönem’den kalma mozaik döşemeli bir yapıya ulaşıldı. Kültepe’nin 78 yıllık kazı tarihinde bu nitelikteki ilk bulgu olarak kayıtlara geçen keşif, bölgenin tarihî gelişimine ilişkin yeni bilgiler sunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ankara Üniversitesi ve Güney Kore Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü ortaklığında gerçekleştirilen çalışmalara Prof. Dr. Fikri Kulakoğlu başkanlık ediyor.

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, keşfi sosyal medya hesabından duyurarak çalışmada emeği geçen ekibi tebrik etti. Kültepe’de ortaya çıkarılan mozaik yapının ve aynı alanda belirlenen dört Helenistik kültür tabakasının, Anadolu’nun geçmişine ilişkin önemli veriler sunduğunu belirten Ersoy, Türkiye ile Güney Kore arasındaki iş birliğinin önemini vurguladı.

Bakan Ersoy açıklamasında, “Bakanlığımız, Ankara Üniversitesi ve Güney Kore Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü iş birliğiyle gerçekleştirdiğimiz bu keşif, Türkiye ile dost ve kardeş ülke Güney Kore arasındaki bilimsel ve kültürel iş birliğinin kıymetli bir sonucu.

Kazı Başkanımız Prof. Dr. Fikri Kulakoğlu’nu ve Türk-Güney Kore ortak araştırma ekibini tebrik ediyor, Güney Koreli paydaşlarımıza katkıları için teşekkür ediyorum.

Anadolu’nun zengin mirasını bilimsel çalışmalarla gün yüzüne çıkarmaya devam ediyoruz.” ifadelerini kullandı.

Kültepe’deki ortak araştırmalar, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Ankara Üniversitesi ve Güney Kore’deki Ulusal Kültürel Miras Araştırma Enstitüsü arasında imzalanan mutabakat kapsamında 2025 yılında başladı. Warşama Sarayı’nın doğusunda yürütülen kazılarda bu yıl ikinci çalışma sezonuna geçildi.

Araştırmalar sırasında üst üste sıralanan dört Helenistik kültür tabakası ile mozaik döşemeli yapının kalıntıları belirlendi. MÖ 323 ile 30 yılları arasına tarihlenen yapının günümüze ulaşan mozaik bölümü, doğu-batı doğrultusunda 163 santimetre, kuzey-güney doğrultusunda ise 165 santimetre ölçüldü. Çevrede bulunan diğer döşeme parçaları, mozaiğin ilk yapıldığında daha geniş bir alanı kapladığına işaret ediyor.

Kazı ekibi, yapının yanı sıra mozaiğin hangi tekniklerle hazırlandığına ilişkin bulgulara da ulaştı. Zeminin düzleştirilmesinin ardından kırma taş ve ince topraktan oluşan bir temel oluşturulduğu, bunun üzerine küçük dere çakıllarından meydana gelen bir katman yerleştirildiği belirlendi.

Döşemede seramik parçaları, kireç ve farklı malzemelerin kullanıldığı da tespit edildi. Elde edilen veriler, Helenistik Dönem’de Kültepe’de uygulanan inşaat ve zemin döşeme yöntemlerinin daha ayrıntılı araştırılmasına imkân sağlayacak.

Kazılarda ilk kez aynı alanda tespit edilen dört Helenistik kültür tabakası, yerleşimin zaman içinde nasıl değiştiğinin anlaşılması bakımından önem taşıyor. Tabakalardan çıkarılan buluntuların mimari kalıntılarla birlikte değerlendirilmesiyle Kültepe’nin bu döneme ilişkin kronolojisinin daha ayrıntılı biçimde belirlenmesi amaçlanıyor.

Araştırmaların bugüne kadar büyük ölçüde Tunç Çağı’na odaklanması nedeniyle Helenistik Dönem hakkında daha sınırlı bilgi bulunuyordu. Yeni keşifler, yerleşimin bu dönemde hangi amaçlarla kullanıldığına ve mekânsal yapısının nasıl değiştiğine ilişkin yeni veriler sağlayacak.

MÖ 3. binyıldan Roma Dönemi’ne kadar yerleşimin sürdüğü Kültepe-Kaniş, Anadolu’nun önemli siyasi, ekonomik ve kültürel merkezlerinden biri olarak biliniyor. Hitit İmparatorluğu’nun yükselişinden önce Kaniş (Neşa) Krallığı’nın başkenti olan bölge, Hitit kültürünün geliştiği başlıca merkezler arasında kabul ediliyor.

Örenyerinin Yukarı Şehir bölümünde saraylar ve tapınaklar bulunurken Aşağı Şehir’de, ticaret faaliyetlerinin yürütüldüğü karum ile yerleşim alanları yer alıyor. Özellikle Eski Asurlu ve Anadolulu tüccarların yaşamına ilişkin buluntularıyla tanınan Kültepe’de yaklaşık 23 bin 500 çivi yazılı kil tablet gün yüzüne çıkarıldı. Bu tabletler UNESCO Dünya Belleği Kütüğü’nde bulunuyor.

Kültepe, 2014 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne alındı. Bugüne kadar geniş yerleşim alanının yaklaşık yüzde 5’inde kazı yapılabildi.

Türkiye ve Güney Kore’nin ortak projesinde, Helenistik Dönem’e ait tabakalardaki çalışmaların ardından daha alt seviyelerde araştırmalar yürütülmesi planlanıyor. Bu aşamada Kaniş Krallığı’ndan Hitit Dönemi’ne uzanan süreçle ilişkili arkeolojik kalıntıların sistematik biçimde incelenmesi hedefleniyor.

Ortak kazıların ve farklı bilim dallarını bir araya getiren araştırmaların sürdürülmesiyle Kültepe’nin çeşitli dönemlerine ilişkin bilimsel verilerin artırılması amaçlanıyor. Projenin, iki ülke arasındaki kültürel miras araştırmalarına yönelik akademik iş birliğine de katkı sağlaması bekleniyor.