Küresel Ekonominin Yüzde 20’si Risk Altında

İklim değişikliği, küresel ekonomide üretimden tarıma, su kaynaklarından altyapıya kadar geniş bir alanda maliyet yaratıyor. Antalya’da düzenlenen COP31 ile birlikte bu maliyetin kim tarafından, nasıl karşılanacağı ve hangi yatırımlarla sınırlandırılacağı yeniden gündemde. İklim Masası için Prof. Dr. Ayşe Uyduranoğlu tarafından hazırlanan dosya, farklı yıllarda yapılmış araştırmaların ekonomik risk tahminlerini bir araya getiriyor.

Dosyada aktarılan Nicholas Stern ve ekibinin çalışmasına göre iklim değişikliğine karşı önlem alınmaması, küresel ekonominin yıllık yüzde 5’ine denk gelen kayıplara yol açabilir. Daha kapsamlı risklerin dikkate alındığı değerlendirmelerde bu oran yüzde 20’ye kadar çıkabiliyor. Bu rakamlar bugün gerçekleşmiş kayıplar değil; belirli varsayımlar altında ortaya konmuş uzun vadeli ekonomik risk senaryoları.

Dosyada yer verilen 2024 tarihli başka bir araştırma, geçmiş karbon emisyonlarının önümüzdeki 26 yılda dünya ekonomilerinin yüzde 19’una denk gelen gelir kaybına neden olabileceği sonucuna ulaşıyor. Emisyonların azaltılmadığı uzun dönem senaryosunda yüzyıl sonuna ilişkin kayıp tahmini yüzde 60’a kadar yükseliyor. Farklı araştırmaların yöntemleri ve zaman ufukları farklı olduğundan bu yüzdeler toplanarak tek bir zarar hesabına dönüştürülemez.

Londra Ekonomi Okulu bünyesindeki Grantham Araştırma Merkezi’nin 2022’de yayımladığı ve dosyada özetlenen derlemeye göre 1,5 derecelik ısınmada kuraklık riski taşıyan bölgelerde tarımsal ve ekolojik kuraklığın sıklığı artıyor; düşük tarımsal üretimden 32-36 milyon kişinin etkilenebileceği hesaplanıyor. Isınma 2 dereceye ulaştığında aynı etki için verilen tahmin 330-396 milyon kişiye çıkıyor. Bunlar belirli senaryolar için yapılmış tahminler.

Aynı derlemede, 1,5 derecelik sıcaklık artışı senaryosunda yaklaşık 496 milyon kişinin, 2 derecelik senaryoda ise 586 milyon kişinin su stresinden etkilenebileceği belirtiliyor. Sıcaklıktaki yarım derecelik fark, tarımsal üretim ve suya erişim açısından önemli bir risk değişimine işaret ediyor.

Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın dosyada aktarılan Emisyon Açığı Raporu, 1,5 derece eşiğinin aşılmasının kaçınılmaz hale geldiğini, ancak emisyonların hızlı azaltılmasıyla bu patikaya daha sonra geri dönmenin mümkün olabileceğini belirtiyor. Bunun için 2025 seviyelerine kıyasla 2030’da yüzde 18, 2035’te yüzde 45 ve 2040’ta yüzde 69 azaltım gerekiyor. Mevcut ulusal hedefler ise bu seviyelere ulaşmak için yeterli görünmüyor.

Prof. Dr. Ayşe Uyduranoğlu, iklim hedeflerine ulaşmak için ayrılan kaynakların çevresel faydası en yüksek projelere yönlendirilmesi gerektiğini vurguluyor. Uyduranoğlu’nun değerlendirmesine göre Yeşil Taksonomiler, projelerin iklime gerçek katkısını değerlendirmek ve finans kuruluşlarının kaynaklarını daha etkin kullanmasını sağlamak açısından kritik bir araç. Türkiye’nin COP31 gündemine taşıdığı İklim Uygulama Köprüsü de bu finansman ihtiyacıyla bağlantılı bir girişim.

İklim kaynaklı üretim kayıpları ve su stresi, yalnızca çevre politikalarının değil, bankaların, yatırımcıların, sanayi şirketlerinin ve tarım sektörünün de uzun vadeli risk gündeminde yer alıyor. Dosyada yer alan araştırmaların ortak mesajı, önlem maliyetlerinin ertelenmesinin ekonomik kayıp riskini ortadan kaldırmadığı. Bununla birlikte, küresel senaryolar doğrudan Türkiye için hesaplanmış zarar oranları olarak yorumlanmamalı.