Kuş Gribi İlk Kez Bir Türü Yok Edebilir

Bilim insanlarına göre en az 40 tür, kuş gribi nedeniyle tehdit altında. Salgın, memeli türlerden güney fil fokunu (güney deniz fili) da yok edebilir.

Bir Güney fil foku.

Hastalıktan en çok Güney Georgia Adası’ndaki güney fil fokları etkilendi. 2025’e kadar 53 binden fazla dişi fil foku kuş gribi nedeniyle öldü. Türün dünya genelindeki üreme popülasyonunun yarısından fazlası bu adada. Bazı Güney Atlantik kolonilerinde yeni doğan yavruların yüzde 90’ından fazlası, yetişkin dişilerinse neredeyse yarısı öldü.

Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) kayıpların ardından güney deniz filinin koruma statüsünü ‘en az endişe verici’den iki kategori düşürerek ‘hassas’a yükseltti.

The Guardian’a göre bu, bir türün H5N1 virüsü nedeniyle yok olma riskinin açıkça gündeme getirildiği ilk olay.

Dünya Kuşları Koruma Kurumu (BirdLife International), kuş gribinin etkilerini daha iyi değerlendirebilmek için dört türü yeniden incelemeye aldı. Bunlar büyük skua (büyük korsan martı), kuzey sümsük kuşu, Peru pelikanı ve Humboldt pengueni.

Dünyanın büyük skua popülasyonunun yarısından fazlası İskoçya’da. Türün izlenen kolonilerinde sayı 2021-2023’te yüzde 76 azaldı.

Büyük korsan martı.

Kuzey sümsük kuşlarının bazı üreme kolonilerinde de ciddi düşüş kaydedildi. Üreme, İskoçya’daki Bass Rock kolonisinde 2021-2024’te yüzde 43, Galler’deki Grassholm Adası’ndaysa 2015-2024 arasında yüzde 47 azaldı.

Kuzey sümsük kuşları.

Şili kıyılarında da 2023’te yaklaşık 3 bin Humboldt pengueni ölü bulundu.

Humboldt pengueni.

Yine de toplu hayvan ölümleri her zaman bir türün yok olacağı anlamına gelmiyor. Türlerin nüfusundaki değişimi belirlemek için salgın öncesindeki sayılarının da bilinmesi gerekiyor.

Ayrıca iklim değişikliği, balıkçılık faaliyetleri ve yaşam alanlarının kaybı gibi başka etkenler de hayvan popülasyonunu tehdit ediyor.

Uzmanlar özellikle sayıları azalmış ve küçük adalarda yaşayan türlerin risk altında olduğuna dikkat çekiyor. Bu türlerde az sayıda hayvanın ölmesi bile yok oluş sürecini hızlandırabiliyor.

Bir türün koruma statüsü zahmetli ve bilimsel süreç. ‘Kırmızı liste’yle bugüne kadar yaklaşık 176 bin türün nesli analiz edildi. Tür sayısının 2030’a kadar 260 bine ulaştırılması hedefleniyor. Bunların 142 bin yeniden değerlendirmeyi içerecek.

Çoğu türün durumu karşı karşıya kalabileceği tehdit ne olursa olsun 10 yılda bir yeniden değerlendiriliyor. ‘Kırmızı liste’yse yılda 2-3 kez güncelleniyor.

Kuşlardaysa istisna var. BirdLife International her yıl yüzlerce kuşu inceleyerek dünyadaki 11 bini türün durumunu değerlendirmede yetkili. Özetle kuşların nesline dair bilgimiz diğer tüm hayvanlardan daha iyi.