Kuzey Kutbu'nda Dev Felaket Alarmı: Bilim İnsanlarından Grönland Fiyortlarında Devasa Tsunami Tehdidi

Küresel ısınmanın Kuzey Kutbu'ndaki donmuş toprakları eritmesiyle birlikte Grönland devasa heyelan ve mega tsunami felaketlerinin eşiğine geldi. Bilim insanları, 400 milyon metreküplük dev kaya kütlelerinin fiyortlara kaymak üzere olduğunu ve 10 metreyi aşan dev dalgaların yerleşim yerlerini 6 dakika içinde yutabileceğini duyurdu.

Küresel iklim krizinin en hızlı etkilediği Kuzey Kutbu bölgelerinden Grönland, devasa kütlesel kaya kaymaları ve bunların tetikleyeceği yıkıcı tsunamilerle karşı karşıya. Danimarka, Grönland ve Norveç jeoloji enstitülerinden araştırmacıların ortaklaşa yürüttüğü ve Communications Earth & Environment dergisinde yayımlanan çalışma, Uummannaq Fiyort sisteminde her an harekete geçebilecek iki devasa unstable (dengesiz) yamaç saptadı.

2017 yılında Karrat Fiyortu'nda 58 milyon metreküplük kayanın denize kaymasıyla oluşan ve Nuugaatsiaq köyünü haritadan silerek 4 kişinin ölümüne yol açan mega tsunaminin ardından, bölgede çok daha büyük kütlelerin kopma noktasında olduğu belgelendi.

Jeolog Marie Keiding liderliğindeki uzman ekibi, Karrat Fiyortu'nda 2,65 milyon metrekarelik devasa bir alana yayılan ve haritalandırılmış en büyük aktif yamaçlardan biri olan bölgede yaklaşık 400 milyon metreküplük kayanın asılı durduğunu tespit etti.

İkinci tehlike alanı olan Kangerluarsuk Fiyortu'ndaki 30 milyon metreküplük yamaçta ise hareketliliğin 2015 yılından bu yana olağandışı bir hızla arttığı kaydedildi. Bilim insanları, zamanlaması kesin olarak öngörülemese de bu yamacın önümüzdeki birkaç yıl ya da onlarca yıl içinde tamamen koprop denize kaymasının kaçınılmaz olduğunu ifade ediyor.

Yapılan jeofizik simülasyonları, Kangerluarsuk’taki kaymanın gerçekleşmesi durumunda 25 kilometre uzaklıktaki Ukkusissat yerleşim alanının sadece 6 dakika içinde 3 ila 7 metre yüksekliğindeki tsunami dalgaları altında kalacağını gösterdi.

Karrat Fiyortu'ndaki 400 milyon metreküplük devasa yapının tek seferde çökmesi halinde ise oluşacak mega tsunaminin 100 kilometreden fazla mesafe kat ederek 10 metreyi aşan (telefon direkleri yüksekliğinde) dev dalgalarla tüm fiyort sistemindeki yaşam alanlarını yok edebileceği vurgulandı.

Fiyortlarda kaya kaymaları doğal bir süreç olarak kabul edilmekle birlikte, bilim insanları küresel ısınmaya bağlı olarak donmuş toprak tabakasının (permafrost) erimesinin bu felaketleri hızlandırdığına dikkat çekiyor. Dağların yapısını bir arada tutan doğal çimento işlevindeki donmuş toprakların çözülmesi, kütlelerin hızla tutunma kabiliyetini kaybetmesine neden oluyor.

Uzmanlar, Kutup ve yüksek dağlık alanlarda iklim krizine bağlı olarak benzer mega tsunami felaketlerinin sıklığının ve büyüklüğünün gelecekte daha da artacağını belirterek acil erken uyarı sistemlerinin kurulması çağrısında bulunuyor.