Mehmet Şimşek Yıl Sonu Cari Açık Beklentisini Açıkladı: Ovp'nin Altında

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), 2026 yılının eylül ayına ilişkin ödemeler dengesi verilerini açıkladı. Buna göre cari işlemler hesabı eylülde 2 milyar 720 milyon dolar fazla verdi. Böylece Türkiye, ağustos ayının ardından eylülde de cari fazla kaydetti. Ancak ağustosta 4 milyar 50 milyon dolar olan fazla, eylülde geriledi.

Eylül verileriyle birlikte yıllıklandırılmış cari açık da 39,2 milyar dolara düştü. Bir önceki ay bu tutar yaklaşık 42,1 milyar dolar seviyesindeydi. Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında ise 7 milyar 342 milyon dolarlık fazla oluştu.

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, açıklanan verileri değerlendirerek ihracat ve turizm gelirlerindeki artışın cari dengeye katkısına dikkat çekti. Şimşek, "Eylülde cari fazla 2,7 milyar dolar olurken yıllıklandırılmış cari açık 39,2 milyar dolara geriledi. Mal ihracatındaki olumlu seyir ve turizmin katkısıyla yıllıklandırılmış mal ve hizmet ihracatımız 410 milyar doları aştı" ifadelerini kullandı.

TCMB verilerine göre eylül ayında ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı 3 milyar 642 milyon dolar oldu. Buna karşılık hizmetler dengesi kaynaklı net girişler 9 milyar 14 milyon dolara ulaştı. Bu tutarın 6 milyar 573 milyon doları seyahat, 3 milyar 88 milyon doları ise taşımacılık hizmetlerinden elde edilen net gelirlerden oluştu.

Yıllıklandırılmış verilere bakıldığında dış ticaret dengesi 76,8 milyar dolar açık verirken, hizmetler dengesi 66,1 milyar dolar fazla kaydetti. Birincil gelir dengesi 26,3 milyar dolar, ikincil gelir dengesi ise 2,1 milyar dolar açık verdi.

Bu tablo, mal ticaretindeki açığın önemli bölümünün turizm ve diğer hizmet gelirleriyle karşılandığını gösterdi. Özellikle seyahat gelirleri, eylül ayında cari işlemler hesabının fazla vermesinde belirleyici kalemlerden biri oldu.

TÜİK ve Ticaret Bakanlığı tarafından açıklanan dış ticaret istatistiklerine göre Türkiye'nin ihracatı eylül ayında geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 15,3 artarak 25 milyar 967 milyon dolara yükseldi. İthalat ise yüzde 5,6 artışla 31 milyar 130 milyon dolar oldu. Böylece dış ticaret açığı yıllık bazda yüzde 25,8 azalarak 5 milyar 163 milyon dolara geriledi.

Ocak-eylül döneminde ihracat yüzde 5,2 artışla 210 milyar 952 milyon dolara, ithalat ise yüzde 5,3 yükselişle 281 milyar 919 milyon dolara ulaştı. Aynı dönemde dış ticaret açığı yüzde 5,7 artarak 70 milyar 967 milyon dolar olarak kaydedildi.

Eylül ayında ihracattaki artışın ithalattaki yükselişi aşması, dış ticaret açığının yıllık bazda daralmasına katkı sağladı. Bununla birlikte dokuz aylık toplamda dış ticaret açığının artmış olması, aylık iyileşmenin henüz yılın geneline aynı ölçüde yansımadığını ortaya koydu.

Mehmet Şimşek, Rusya-Ukrayna Savaşı sonrasında enerji fiyatlarında yaşanan yükselişin Türkiye'nin cari açığını belirgin biçimde artırdığını hatırlattı. Son dönemde de yakın tarihin en büyük enerji arz şoklarından birinin yaşandığını belirten Şimşek, buna rağmen cari açığın milli gelire oranının yatay seyretmesini ekonominin dayanıklılığının göstergesi olarak değerlendirdi.

Şimşek, 2025 yılında yüzde 1,9 olan cari işlemler açığının milli gelire oranının, 2026 yılında savaşın etkilerine rağmen sınırlı artışla Orta Vadeli Program (OVP) tahmininin altında ve üçüncü çeyrek gerçekleşme tahmini olan yüzde 2,2 seviyesinde olmasını beklediklerini bildirdi.

Bakan Şimşek, bu görünümün tesadüf olmadığını belirterek,

"Makro finansal istikrarı önceleyen politikalarımızın somut bir sonucudur"

dedi.

Cari işlemler dengesi, bir ülkenin mal ve hizmet ticaretinin yanı sıra gelir ve transfer işlemlerinin yurt dışıyla olan toplam ilişkisini gösteriyor. İhracat, turizm ve taşımacılık gibi kalemlerden elde edilen döviz gelirleri ithalat ve diğer dış ödeme kalemlerini aştığında cari fazla oluşuyor. Harcamaların gelirleri aşması durumunda ise cari açık ortaya çıkıyor.

Cari açığın gerilemesi, ülkenin yurt dışından karşılaması gereken döviz ihtiyacının azalması anlamına geliyor. Bu durum, diğer koşullar da elverişli olduğunda dış finansman ihtiyacını ve döviz kuru üzerindeki baskıyı hafifletebilir. Aynı zamanda ekonominin dış şoklara karşı dayanıklılığını artırabilir. Ancak cari fazlanın tek başına döviz kurunda düşüş veya rezervlerde artış sağlayacağı anlamına gelmediği de unutulmamalı. Finans hesabındaki sermaye hareketleri, dış borç ödemeleri ve rezerv işlemleri de döviz piyasasının seyrinde etkili oluyor.

Eylül ayı verilerinde cari işlemler hesabı fazla vermesine rağmen finans hesabındaki hareketler de dikkat çekti. Portföy yatırımlarında 7 milyar 733 milyon dolarlık net çıkış kaydedildi. Resmi rezervlerde ise 10 milyar 13 milyon dolarlık net azalış gerçekleşti. Bu veriler, aylık cari fazlanın ülkenin toplam döviz giriş ve çıkışlarını tek başına açıklamadığını ortaya koyuyor.

Şimşek, önümüzdeki dönemde ihracatın yalnızca miktarını değil, niteliğini ve rekabet gücünü de artırmayı hedeflediklerini belirtti. Ürün ve pazar çeşitliliğinin artırılması, yüksek katma değerli ve teknoloji yoğun üretimin desteklenmesi, yeşil ve dijital dönüşüme uyumun hızlandırılması ile hizmet ihracatının çeşitlendirilmesinin öncelikler arasında olduğunu kaydetti.

Bakan Şimşek, bu politikalarla Türkiye'nin ihracat kapasitesini ve dış pazarlardaki rekabet gücünü geliştirmeyi sürdüreceklerini ifade etti.