Evrensel
Haber akışına dön

Milenyum Sonrası Kadın Edebiyatı: ‘Madun’ Konuşuyor, Kadınlar Anlatıyor

Milenyum Sonrası Kadın Edebiyatı: ‘Madun’ Konuşuyor, Kadınlar Anlatıyor

Şiddet. Herhalde aklımıza ilk bedene ya da mekana yönelik türlü saldırılar geliyor. Ancak kökenine ve çeşitli tanımlarına dair tartışmaları heybeye koyup yola devam ederken sınırlarını anlamanın her geçen gün imkansıza yaklaştığı bir olgu. Çünkü şiddet, mağdurun hangi dille, ne zaman, ne şekilde konuşacağına da acısını nasıl anlatacağına da bunun ne noktada makbul sayılacağına da karar veriyor. Bunlar dört başı mamur kararlar, ancak şiddeti yaratanın ne olduğunu kavradığımızda, dirençle ona karşı durduğumuzda bozuluyorlar. Türlü çeşitli gaspla yaratılan bu kuşatmaya karşı epistemik zaferlerle. Acının sahibinin kim olduğunu, failin nereye uzandığını görme becerisini yeniden ele almakla.

Milenyum sonrası edebiyatımız, işte bu türden zaferlere sahne oluyor. Kadın yazarlarımızın kadın karakterleri, sayfalarında büyütüp sahneye salmaları, onlara sözlerini yeniden vermeleri elbet tesadüf değil ancak niyetim bu örnekleri ana akım feminist ‘iyileşme’, ‘Yeniden sesini bulma’ olumlamalarına oturtmak değil. Aksine şiddete verdiğimiz tepkilerin bir kalıba sığmadığını kendi sesimizden dinlemeye alan açan örnekler. Büyüdükleri dönemi bugünle harmanlayarak anlatan sesler. Kimi zaman sözün kendini tamamen geri çektiği bir suskunlukta, kimi zaman hayatta kalmanın ironisini sözde taşıyarak, kimi zaman da dili ve normatif kavrayışı tamamen bozarak delilikte gösteriyorlar kendilerini. Bu yazıda bahsi geçecek kitap ve karakterler de onlar gibi pek çoğu da öyle rahatlatıcı bir son vadetmiyor yani. İyileşme falan. Sevgi Soysal’ın, Füruzan’ın yazdığı dönemin kadın olmakla toplumcu bir hesaplaşmayla serpilen karakterleri çoktan ’80 darbesiyle parçalanmış; ’90’ların havasında varoluşsal sancılarını dinlediğimiz karakterler gittikçe daralan kamusal alanları ve bir yandan fokur fokur kaynayan ülkeyi yansıtmakta başarısız kalmışken giriyoruz ülkece 2000’lere. Bu 25 senede edebiyatımızda köklenen bu yeni bakışın altında da Türkiye’de kadınların gündelik hayatını üç koldan daraltan tarihsel bir zemin yatıyor.

Kadınlar evlerine televizyonların girmesi ve sokakların bulvara dönmesinden daha güvencesiz işlerde çalıştırılmalarına ve her geçen gün daha da yoksullaşmalarına kadar ülkemizin neoliberal yolculuğunun en yakın tanıkları. Ancak neoliberal dönüşüm mevcut cinsiyet rollerini esasında hiç gevşetmemiş, tersine işlerin sınırını genişletmiştir. Makbul kadın olmak artık düzensiz ya da güvencesiz çalışırken güvende kalmayı sağlamayı, çocukların rızkını planlamayı da içerir hale gelir. Kadının zeki, çevik, ahlaklı ve becerikli olanı… Seray Şahiner’in kadınları gibi, eteği belinde. Son romanı “Vatan, Millet, Samatya” gibi, karakterleri de böyle büyük büyük kavramları hayatlarına nerede dokunuyorsa onunla konuşur, tiye alır çoğunlukla. Dili bozmak biçimsel de olsa anlamsal da olsa sihirli bir şeydir, bir mücadele alanı yaratır. İroni de hayatta kalmayı gündelik, dolayısıyla da kadınlar için kesintili bir ritimle yansıtmanın bir aracı. Mizah da ironi de kadını özgürleştirici bir şey olmaktan çok dönüşen Samatya’nın bağrında bir günü geçirmeye daha sıkı bağlar onu. Unutmak, konuşmak, kocalarıyla da iktidarla da alay etmek, birbirleriyle alay etmek, kızmak, dedikodu yapmak, namus denetlemek, kavga etmek, sınır çizmek, sınırda yaşamaktan ibaret bir günü. Kimsenin üstten bakan şefkatine de ihtiyacı olmayan, bizim buraların herhangi bir gününü anlatmak için.

Bazen de dili bozup başka dillerde konuşmayı getirir aynı süreç. Fiziksel olarak var olduğun yerde bile dışlanmışlık, dışarıda olduğun sürece bile hapsolmuşluktan gelen bir dilsizlik. Dilin hakikati taşıyamadığı yerlerde ortaya çıkar. Dünyanın her yerinde yarasından, kabuğundan tanıyacağımız insanlar olduğunu hatırlatır. Örneğin, Aslı Erdoğan’ın Kabuk Adam’ı tam da bu denli bir tanışmayı anlatıyor. Karayipli “çirkin” adamla Türkiye’deki baskıdan kaçan orta sınıf bir Türkiyeli kadının basit bir dayanışmasına sahne olmuyor yalnızca roman. “Kabuk” iki yönlü işliyor: Devlet baskısı, ataerkil kuşatma ve suçlara tanıklıkla kolonyal geçmiş ve derin yoksulluk iç içe geçiyor. Anlaşılamama pahasına bir iletişim, ezilenlerin dilinden. Aslı Erdoğan asılsızca devletin birliği ve bütünlüğünü bozmakla yargılandı. Oysa normu kuranın tek bir dilden, pürüzsüz bir tarihten ve makul bir konuşma biçiminden yararlandığı düşünülünce kendi yaşamımıza dair ne söylersek normu bozmakla itham ediliyoruz. Dili, anlamı kendimizden kurmak ona zeval getiriyor, bizse bir şekilde anlatmaya devam ediyoruz.

Bu alanı açan bir diğer sebep de ’90’ları da ekleyerek son yılların siyasetine damgasını vuran çözümsüz krizler ve doğrudan devlet şiddeti. Mehtap Ceyran, Mevsim Yas kitabında Batman’ın o yıllarını mektuplar aracılığıyla anlatıyor mesela. İlk romanında, henüz 15 yaşındayken 10 sene hapis yatmasının hesabını sorarcasına konuşturuyor kurguyu, şiddetin boyutlarını da faili de ancak öyle anlatabiliyor. ’80’lerin sonundan 2006’ya kadar mektuplarla geliyoruz, Batman’ın olağanüstü hal yıllarını üç farklı karakterden dinliyoruz. Suskunluğu da anlatıyor bir cevap olarak. “Bu yaşa geldim kimseyle konuşmadım. Sadece kelimeler döküldü ağzımdan…. Kendi sesime yabancıyım.”

Özetle, madun konuşuyor. Öyle ya da böyle, dünden daha çok konuşuyor. Pek çok yazar, kendi yaşamından hareketle egemenin dilini de kültürünü de yüzyıllardır alaşağı ediyor. Bütün bu birikimle bugünü, bildiğimiz tüm yöntemlerle, akla hayale sığmayacak engellemelere rağmen konuşmaya devam ediyoruz. Şiddetin açtığı yaraları içerimizden aşınmaya devam ederken sarıyoruz. Kendi dilimizle, birbirimizle konuşmanın mücadeleyle göbek bağını hissederek. Ne diyor şarkıda, “Delilerden sen anlarsın konuş onlarla, nasıl muhtacım buna.”

Evrensel 31 yaşında!

31 yıldır emeğin sesi olan Evrensel, gücünü sadece okurlarından alıyor. Emeğin sesinin daha gür çıkması için sen de güç ver.

E-Gazete Her gün basılı gazeteyi dijital olarak oku...

Sesli Yazılar Köşe yazılarımızı sesli olarak dinle...

Reklamsız Deneyim Reklamlara takılmadan sadece habere odaklan.

Dijital Evrensel uygulamamız güncellendi

İndir, Oku, Dinle...

Şifresiz Giriş İmkanı E-posta adresinle şifresiz giriş yapabilirsin.

App Store'dan İndir

Google Play'den İndir

Okumaya devam et

Pusholder

Senin gündemin

Okuma seçenekleri

Push AIÖzet

PusholderKaynakta oku
evrensel.net