Mitingler Yetmez: Kolektif İrade Yoksa Zafer De Yok

Politika Servisi

Artan baskılar, derinleşen yoksulluk, fon skandalı ülkeyi her alanda kuşatırken muhalefet güçleri rejimi durdurmakta yetersiz kaldı. Türkiye’de siyaset uzunca süredir sandık ve “kurtarıcı” aktörler arasına sıkıştı. Yıllardır muhalefetin uzlaşmacı kesimleri tarafından “sandığı bekleyin” telkiniyle tribünlere çekilen halk siyasetin öznesi olmayı başaramadı. İktidarın konsolide etmekte usta olduğu bu siyaset yapma biçimi rejimin ömrünü uzattı.

Buna karşı 19 Mart operasyonlarıyla gelişen yoğun tepki ve protestolar ise mitinglere sıkıştı. Sendikalardan meslek odalarına, siyasi partilerden demokratik kitle örgütlerine, mahalle örgütlenmelerinden öğrenci ve kadın hareketlerine yayılması gereken demokratik işleyiş ve katılım sınırlı kaldı. Siyaset bilimci Kemal Büyükyüksel siyasette sıkışma halini BirGün’e değerlendirdi. “Önce muhalefetin gerçekten çok ağır koşullarda siyaset yaptığını kabul etmek lazım.

Ama işlerin buraya gelebileceğini de görmek mümkündü” diyen Büyükyüksel, “Bence muhalefetin önemli bir kısmı uzun süre biraz hülya içinde yaşadı. Eskiden sorun gerçekten sandıkta çoğunluğu elde edememekti. Erdoğan bütün otoriterleşmeye rağmen seçim kazanabiliyordu. Bundan dolayı da doğru adayı bulup yeterli desteğe ulaşınca iktidarı değiştirebiliriz diye düşünüldü. 2023’te belki bunun için çok önemli bir fırsat da vardı, kaçırıldı.

Şimdi ise çoğunluğu ve doğru liderleri bulmanın iktidarı değiştirmeye yetmeyebileceği anlaşıldı. Buna çok daha önceden hazırlanmak gerekiyordu” dedi.

“Çünkü sandığın anlamını koruyabilmesi için sandık dışında da bir siyasal gücünüz olması gerekiyor” ifadelerini kullanan Büyükyüksel’in şöyle devam etti: “Sendikalar, sivil toplumdaki kurumlar, toplumsal ilişkiler, toplumdan beslenen bir kolektif siyasal kapasite, bunları ihmal ederseniz sandıkta kazanacak çoğunluğunuz olsa bile sonuç alamayabilirsiniz.

Hatta liderleriniz de daha savunmasız kalır. Hele ki baskıcı koşullar altında yaşıyorsanız. Mesela iktidar Ekrem İmamoğlu’nu tutuklamaya nasıl cüret edebildi? Bunun maliyetini karşılayabileceğini neden düşündü? Çok ciddi tepkiler gösterildi ama sonuçta iktidar bu müdahaleyi sürdürebildi. Daha örgütlü, toplumun farklı kesimlerine yayılmış bir muhalefet yapısı olsaydı bu kadar kolay olmayabilirdi.

Bir de sandık dışı siyaset sanki ya miting düzenlemek ya da büyük bir kalkışma gerçekleştirmek gibi anlaşılıyor. Arada kocaman bir siyasal dünya var halbuki. Mitingler önemli olabilir ama sürekli insanları meydanlara toplayıp evlerine göndermek ne kadar işe yarıyor? Bazen biraz performatif bir faaliyete bile dönüşüyor, hatta insanların enerjisini tüketebiliyor. Ki protestonun kendisi bile mitingden çok daha geniş. Boykotlar, iş bırakmalar, farklı sivil direniş yöntemleri var.

Bundan öte, sivil dayanışma ağları, yurttaş platformları, sendikalar, meslek örgütleri, öğrenci kulüpleri ve daha birçok kolektif yapının desteklenip güçlendirilmesi de sandık dışı siyasetin bir parçası.

Macaristan’da Tisza hareketi binlerce küçük yerel topluluk kurdu mesela. Sırbistan’da öğrenci hareketi üniversitelerden mahallelere yayıldı, yurttaş meclislerinin gelişmesini sağladı. İkisinde de gündelik hayatın içinden daha sürekli bir örgütlenme gelişti.

Vatandaş seyirci rolünden çıkarıldı. Türkiye’de Gezi forumları gibi deneyimlerimiz vardı ama kalıcılaşamadılar. Bugün iktidarın birkaç kişiyi hedef alıp muhalefetin önemli bölümünü felç edebilmesini de bu eksiklikten bağımsız görmemeli. Smart repression denen seçici baskı yöntemleri böyle işliyor zaten. Birkaç kritik aktöre bağımlı bir muhalefet yapısı, birkaç müdahaleyle darmadağın olabiliyor.

Ama güç topluma daha fazla yayılmış olsaydı, birkaç kişiye müdahale ederek bu kadar kolay sonuç almak da zorlaşabilirdi. Bence siyasetin biraz daha gündelik hayatın içinden örülmesi gerekiyor. Bunu unutabiliyoruz bazen. Bir de muhalefetin vatandaşla, vatandaşın siyasetle, hatta siyasetçilerin kendi yaptıkları işle kurdukları ilişkinin değişmesi lazım. Türkiye’de siyasetçiler insanları çoğunlukla seçmen, taraftar veya gerektiğinde harekete geçirilecek kitleler olarak görüyor.

Vatandaş da siyasete çok ilgili olsa bile kendini o siyasetin doğrudan öznesi olarak görmekte zorlanıyor. İki taraf sanki birbirinden ayrı dünyalarda yaşıyorlar. Halbuki ortada bir toplumsal enerji, bir şeyler yapma arzusu yok değil. Ama çok dağınık. Bir olay yaşandığında insanlar harekete geçiyor, sonra o hareketlilik sönüyor.

Siyasete düşük eşikli katılım yollarını açmalı vatandaş için.

Sırbistan’da öğrencilerin köylere gidip insanlarla yüz yüze konuşması çok değerli mesela. Gittiler insanları dinlediler, kendi taleplerini anlattılar, yeni ilişkiler kurdular, iktidarın devlet kanallarından sunduğu gerçekliği kırmak için insanlara temas ettiler. Birlikte bir şeyler yapmaya başlamak için herkesin aynı siyasi görüşte olmasına da gerek yok. Zaten insanların siyasal bilinci ve birlikte hareket etme alışkanlığı da böyle gelişiyor genelde.

Ama önemli olan bu faaliyetlerin devamının gelmesi. Diyelim ki bir mahallede yirmi kişi düzenli buluşmaya başladı. Bir süre sonra kendi kararlarını alabilir, mahallelerinin sorunlarıyla ilgilenebilir, başka topluluklarla ortak işler yapabilirler. Bunların örgütlü ve sürekli yapılara dönüşebilmesi kritik. Yoksa yine kendiliğinden ortaya çıkıp bir süre sonra dağılan girişimlerle sınırlı kalırız.

Mesela barınma sorunuyla ilgilenen bir topluluk farklı kiracı dayanışmalarıyla, mahalle meclisleriyle, hukukçularla, meslek örgütleriyle bağ kurup birlikte çalışabilir. Ağların kurulması önemli bunun için. Farklı şehirlerdeki toplulukların birbirlerinden haberdar olup ortak faaliyetler düzenlemesini sağlamak gerekiyor. Dijital araçlardan da bunun için yararlanılabilir. Tek başına küçük bir topluluğun yapabilecekleri sınırlı. Bir de yüzlerce topluluğun bağ kurabildiğini düşünün.

Türkiye’de bunların kendiliğinden gelişmesini beklemek gerçekçi olmayabilir koşullardan dolayı. O yüzden daha örgütlü siyasi yapıların biraz koçbaşı olması gerekiyor.