NASA, Efsane Teleskop Hubble’ı Kurtarmak İçin Arayış İçinde

NASA, 2030'lu yıllarda Dünya atmosferine girerek yok olması beklenen Hubble Uzay Teleskobu'nun ömrünü uzatmak için ticari uzay şirketlerinden çözüm önerileri toplamaya başladı. Kurum, teleskobun yörüngesini yükseltmek, bakımını yapmak veya kontrollü şekilde Dünya'ya geri döndürmek için özel sektörün mevcut ve yakın gelecekteki yeteneklerini değerlendirecek.

NASA, yayımladığı Bilgi Talebi (RFI) kapsamında şirketlerden Hubble'ın yörüngesini yükseltme, teleskoba bakım yapma veya kontrollü atmosfere girişini sağlama konusunda tekliflerini sunmalarını istedi. Başvurular 30 Kasım saat 15.00'e (ABD Doğu Saati) kadar kabul edilecek.

Kurumun şartlarına göre kurtarma veya bakım görevinin 2032 yılına kadar gerçekleştirilmesi ve teleskoba zarar vermemesi gerekiyor. NASA, yüklenicilerden fırlatma aracını, servis uzay aracını, görev operasyonlarını ve gerekirse mürettebatı sağlamalarını bekliyor.

NASA henüz bir kurtarma görevi satın alma taahhüdünde bulunmuş değil. Bunun yerine şirketlerin Hubble'a ulaşma, teleskobu yakalama ve yörüngesini yükseltme kapasitesini, olası maliyetleri ve görevi gerçekleştirme takvimini değerlendirmek istiyor.

1980'lerin sonunda fırlatılan Hubble, 36 yıldır Dünya yörüngesinde gözlemlerini sürdürüyor. Ancak kendi itki sistemine sahip olmayan teleskop, Dünya'nın yerçekimi nedeniyle giderek alçalan bir yörüngede hareket ediyor.

NASA, Hubble'ın yörüngesini en son 2002 yılında Uzay Mekiği Columbia'nın servis görevi sırasında yükseltti. 2009'daki son mekik servis uçuşunda yörünge yükseltmesi yapılmadı. Uzay Mekiği programının 2011'de sona ermesiyle teleskobun yörüngesini yükseltme imkanı da ortadan kalktı.

Hubble, 2002'de Dünya'nın yaklaşık 583 kilometre üzerinde bulunurken bugün yaklaşık 470 kilometre yükseklikte faaliyet gösteriyor. Müdahale edilmemesi durumunda 2033 veya 2034 yılında atmosfere girerek yanması bekleniyor. Bu tahminler Güneş aktivitesine bağlı olarak değişebilir.

NASA'nın hedefi, teleskobu en az 600 kilometre yüksekliğe çıkarmak. Böyle bir yörünge yükseltmesinin Hubble'a en az 25 yıl daha faaliyet süresi kazandırabileceği değerlendiriliyor.

36 yıldır Dünya yörüngesinde olsa da NASA'nın yeni nesil uzay teleskopları, Hubble'ın doğrudan yerini alamıyor. James Webb Uzay Teleskobu ve gelecekteki Roman Uzay Teleskobu, ağırlıklı olarak kızılötesi gözlemler gerçekleştiriyor. Hubble ise görünür ve morötesi ışıkta gözlem yapıyor.

Hubble'ın bu yeteneklerini geliştirecek Habitable Worlds Observatory'nin 2040'lı yıllarda fırlatılması bekleniyor. Bu nedenle NASA, yeni nesil teleskop devreye girene kadar Hubble'ın bilimsel çalışmalarını sürdürmesini istiyor.

NASA, Hubble'ın yörüngesini yükseltmek için 2022 yılında da özel sektörden öneriler toplamıştı. O dönemde milyarder astronot Jared Isaacman, SpaceX'in Dragon kapsülüyle mürettebatlı bir servis görevi düzenlemeyi ve teleskobun yörüngesini en az 50 kilometre yükseltmeyi önermişti. Isaacman, görevin maliyetinin büyük bölümünü karşılamayı da teklif etmişti.

Mühendisler ayrıca Dragon kapsülünün Hubble'a yeni jiroskoplar içeren bir kurtarma modülü bağlamasını değerlendirdi. Bu çözümün, teleskobun yönlendirme sistemindeki sorunları gidermesi amaçlanıyordu.

NASA, 2022'de diğer şirketlerden de öneriler aldı. Bunlar arasında Astroscale ve Momentus tarafından geliştirilen robotik yörünge yükseltme planı da bulunuyordu. Ancak kurum, 2024 yılında teklifleri değerlendirdikten sonra kurtarma görevini gerçekleştirmeme kararı aldı. NASA'nın astrofizik bölümünün o dönemki yöneticisi Mark Clampin, Isaacman ve SpaceX'in planlarını henüz somutlaşmamış konseptler olarak nitelendirmişti.

O zamandan bu yana ise uzayda uydu yakalama ve servis hizmetleri sunan şirketlerin yetenekleri önemli ölçüde gelişti. Northrop Grumman, ABD Savunma Bakanlığına bağlı DARPA ile ortaklaşa geliştirdiği gelişmiş robotik servis uydusunu bu yıl fırlattı. Astroscale ve Starfish Space gibi şirketler de ABD Uzay Kuvvetleri ve NASA için uydu servis ve yakıt ikmali gösterim görevleri üzerinde çalışıyor.

NASA'nın Swift uzay teleskobunu kurtarma girişimi de ticari çözümlerin potansiyelini ortaya koydu. Kurum, geçen yıl Katalyst Space Technologies adlı girişime 30 milyon dolarlık bir sözleşme verdi. Şirketten yalnızca dokuz ay içinde Swift'e ulaşacak, teleskobu yakalayacak ve daha yüksek bir yörüngeye taşıyacak bir araç geliştirmesi istendi.

Katalyst, kurtarma uydusunu zamanında geliştirip fırlattı ve Swift'e yaklaşık 10 kilometre kadar yaklaştı. Ancak güç ve yönlendirme sistemlerinde yaşanan sorunlar nedeniyle görev kontrol ekipleri daha fazla yaklaşmama kararı aldı. Swift görevi, uydu servis çalışmalarının milyarlarca dolara mal olmak zorunda olmadığını gösterdi.