Neden Hep En Kötüsünü Düşünmeye Devam Ediyoruz? Freud’un Fikirleriyle Nörobilim Arasında Bağlantı

Oslo Üniversitesi’nden araştırmacılar, olumsuz beklentilerin neden kalıcılaşabildiğini anlamak için Sigmund Freud’dan bu yana geliştirilen psikanaliz kuramlarıyla modern nörobilim arasında bağlantılar kuruyor.

Erik Stänicke, Bendik Sparre Hovet ve Line Indrevoll Stänicke’nin Entropy dergisinde yayımlanan makalesi, psikanalizin yansıtma ve aktarım gibi kavramlarını “öngörücü işlemleme” yaklaşımıyla karşılaştırıyor. Yazarlar, bu iki geleneğin zihnin işleyişini farklı düzeylerde açıklayarak birbirini tamamlayabileceğini savunuyor.

Bu yaklaşıma göre beyin, dışarıdan gelen bilgileri pasif biçimde kaydetmiyor. Geçmiş deneyimlerden hareketle beklentiler oluşturuyor, duyulardan gelen bilgileri bunlarla karşılaştırıyor. Böylece yaşananlar kadar, yaşanması beklenenler de algıyı şekillendiriyor.

Stänicke’nin üniversitenin açıklamasında aktardığı değerlendirmeye göre, sürekli eleştirileceğini veya reddedileceğini bekleyen bir kişi, mevcut durum bunu gerektirmese bile karşılaşmalarını bu beklenti üzerinden yorumlayabiliyor. Daha önce öğrenilmiş bir ilişki biçimi, farklı insanlarla kurulan ilişkilerde yeniden ortaya çıkabiliyor.

Araştırmacıların üzerinde durduğu nokta, tanıdık olanın her zaman iyi hissettirmemesi.

Yerleşik beklentiler kişiye sıkıntı verse de dünyayı daha öngörülebilir kılabiliyor. Ekibe göre bu durum, işlevini yitirmiş düşünce ve ilişki kalıplarının neden kolay değişmediğini anlamaya yardımcı olabilir.

Üstelik bu beklentiler yalnızca bilinçli düşüncelerden oluşmuyor. Başkalarının mutlaka düşmanca davranmayacağını bilmek, ilişkiler sırasında otomatikleşmiş tepkilerin hemen değişmesini sağlamayabiliyor. Stänicke, psikoterapide kurulan ilişkinin bu nedenle önem taşıdığını belirtiyor: Alışılmış beklentilerden farklı deneyimler yaşamak, zamanla daha esnek tepkiler geliştirmeye katkıda bulunabilir.

Yazarlar, psikanalizde kişinin iç dünyasından hareketle anlatılan süreçlerle nörobilimde mekanizmalar üzerinden açıklanan süreçler arasında benzerlik öneriyor.

Ancak yansıtma ile öngörünün aynı kavram olmadığını ve aralarında kurulan paralelliklerin sınırları bulunduğunu da ele alıyor.

12 Mart 2026’da yayımlanan makale, yeni bir beyin görüntüleme deneyi veya tedavilerin başarısını karşılaştıran klinik araştırma sunmuyor. Bu nedenle Freud’un kuramlarının doğrulandığını ya da olumsuz düşüncelerin tek nedeninin bulunduğunu göstermiyor. Çalışma, geçmiş deneyimlerin bugünkü beklentilere nasıl dönüştüğünü anlamak için tartışmaya açık bir açıklama çerçevesi öneriyor.