Öğretmenler Günü 5 Ekim Mi 24 Kasım Mı?

Öğretmenlik, insanlık tarihinin en önemli ve ölümsüz mesleğidir. Dünyada hiçbir meslek manevi olarak öğretmenlik kadar tatmin edici değildir. İnsanlık tarihinde olduğu gibi Türk tarihinde de öğretmenliğin başlangıcı çok eskidir, Öğretme çabalarının kökleri tarihin derinliklerine kadar uzanır. Öğretmenliğin bir uzmanlık mesleği olması ise çok yenidir.

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) öncülüğünde tüm dünyada yankı bulan 5 Ekim Dünya Öğretmenler Günü ile Türkiye'de Mustafa Kemal Atatürk'ün Başöğretmenlik unvanını kabul ettiği 24 Kasım arasındaki fark her yıl merak edilmektedir. Peki, Öğretmenler Günü 5 Ekim mi 24 Kasım mı? Dünya Öğretmenler Günü neden 5 Ekim tarihinde kutlanıyor?

Dünya genelinde evrensel olarak kabul edilen ve uluslararası camianın ortaklaşa kutladığı tarih 5 Ekim Dünya Öğretmenler Günü'dür.

Türkiye'ye özgü, ulusal tarihimizle ve Cumhuriyetimizin eğitim devrimiyle doğrudan bağlantılı olan kutlama tarihi ise 24 Kasım Öğretmenler Günü'dür. Dolayısıyla ekim ayında evrensel bir dayanışma günü idrak edilirken, kasım ayında Türkiye'ye özel ulusal bir onur günü kutlanmaktadır.

(UNESCO tarafından 1994 yılında 5 Ekim’in tüm dünyada Öğretmenler Günü olarak kutlanması önerilmiş, yüzlerce ülke kabul ettiği halde Türkiye kabul etmemiştir.

Çünki, Millî Eğitim Bakanı Mustafa Necati Bey’in hazırladığı “Millet Mektepleri Talimatnamesi” (Yönetmeliği) 11 Kasım 1928’de Bakanlar Kurulu’nda onaylanmış ve 7284 sayılı bu Bakanlar Kurulu kararı 24 Kasım 1928’de Resmî Gazete’de yayımlanıp yürürlüğe girmiştir.

Atatürk’ün başöğretmen olarak anılması 1928 yılına dayanır. Buna kimsenin de bir itirazı yoktur.

24 Kasım 1928 tarihinde açılan Millet Mektepleri’nde yaşlı, genç, çocuk, kadın demeden herkese yeni harflerle okuma yazma öğretilmiştir.

Mustafa Kemal’in, resmî olarak 24 Kasım 1928’de bu ünvanı alışının anısı nedeniyle Türkiye’de 24 Kasım tarihi Öğretmenler Günü olarak resmîleştirilmiştir.

Atatürk’ün 100. doğum günü olan 1981 yılından bu yana da 24 Kasım günleri Öğretmenler Günü olarak kutlanmaktadır.)

5 Ekim tarihinin tüm dünyada öğretmenlere adanmasının temelinde uluslararası boyutta imzalanan tarihi bir belge yatmaktadır. Tarihler 5 Ekim 1966'yı gösterdiğinde, Fransa'nın başkenti Paris'te düzenlenen özel bir hükümetler arası konferansta, UNESCO ve Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından hazırlanan "Öğretmenlerin Statüsüne İlişkin Tavsiye Kararı" oy birliği ile kabul edilmiştir.

Bu tarihi karar, öğretmenlerin çalışma koşullarını, uluslararası standartlardaki haklarını, sorumluluklarını ve mesleki eğitimlerini güvence altına alan en kapsamlı küresel belgedir. Bu önemli adımın unutulmaması ve öğretmenlik mesleğinin değerinin her yıl vurgulanması amacıyla UNESCO, 1994 yılında aldığı bir kararla 5 Ekim gününü resmi olarak "Dünya Öğretmenler Günü" ilan etmiştir.

(Neredeyse tüm Anadolu’nun okulsuz ve öğretmensiz olduğu gerçeği göz önüne alınarak, dönemin cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün himayesinde, Millî Eğitim Bakanı Hasan Âli Yücel tarafından İsmail Hakkı Tonguç’un çabalarıyla köylerden ilkokul mezunu zeki çocukların bu okullarda yetiştirildikten sonra yeniden köylere gidip öğretmen olarak çalışmaları düşüncesiyle kurulan ve tamamen Türkiye’ye özgü bir eğitim projesi olan Köy Enstitüleri’nin kuruluş yıldönümü olan 17 Nisan’da öğretmenler gününü kutlama geleneği oluşturmuşlardır.)

Köy Enstitüleri’nin 1946’da kapatılması ile eksik kalan aydınlanma devrimine duyulan özlem ve beklentinin dışa vurumu olarak görülmüştür.

Gerek 5 Ekim, gerekse 17 Nisan Öğretmenler Günü olarak anılsa da; Atatürk’ün 100. doğum günü olan 1981 yılından bu yana yasal olarak 24 Kasımlar Öğretmenler Günümüzdür.

Osmanlı döneminde öğretmenlik ayrı bir meslek olarak görülmediği için medrese öğrenimi görmüş olmak, öğretmen olmaya yeterli sayılmıştır.

1839’da Tanzimat’la başlayan Batılılaşma hareketi çeşitli alanlarda düşünülen köklü değişim ancak eğitim yoluyla sağlanabileceği için eğitimde yeniliğe gerek görülmüş ancak dinsel kaynaklardan beslenen mevcut sistem bu işi gerçekleştirmekten uzak durmuştur.

Batı ülkelerinde öğretmen yetiştirilmesine 18. yüzyılın başında başlandığı halde Osmanlı’da yaklaşık bir asır sonra, 16 Mart 1848’de Rüştiyelere öğretmen yetiştirmek üzere İstanbul’da üç yıl süreli “Darül Muallimin-i Rüşdi” adını taşıyan sonradan Öğretmen Okulu dediğimiz okullar kurulmuş, öğretmen yetiştirme girişimi Öğretmen Okulu ile başlanmıştır. Bu okula ilk yıllar iyi Arapça bilen medrese öğrencileri alınmış sadece Anlatım ve Öğretim Birliği dersi meslek dersi olarak konmuştur.

Zaman içinde meslek dersleri çeşitlense de, okul ve öğrenci sayıları çok sınırlı düzeyde tutulmuştur. Öğretmen okullarının ilk kuruluş tarihi olarak kabul edilen 16 Mart, aynı zamanda öğretmen okullarının kuruluş yıldönümü olarak kutlanmıştır.

Osmanlı Devleti’nde kızlar için ilk İptidaiye (İlkokul) ve Rüştiye (Ortaokul) mektebi adlı kız okulu 1858 yılında açılmış,1870 yılında da ilk ve orta öğretim kız okullarına öğretmen yetiştirmek için Darülmuallimat adlı bir eğitim kurumu açılmıştır.

Bu ilk kız öğretmen okulu, öğretim süresi iki yıl olarak geliştirilerek, bünyesinde ilk, orta ve liselere öğretmen yetiştiren kısımları da içine alan “Dârülmuallimîn-i Âliye” adlı kuruma dönüşmüş, 1891 yılında bu kurumun içinde yer alan ‘Âli’ kısmı bugünkü lise düzeyindeki okullar olan idâdilere öğretmen yetiştiren ve eğitim süresi dört yıl olan bir yüksek okul haline getirilmiştir. Okulun programında ulûmı diniyye, kırâatı Türkiyye, Arabî, Farisî, lisanı Osmanî ve imlâ, inşâyı Türkî, kavâid ve imlâ, imlâ ve inşâ, resim, sülüs, rık’a, dikiş, makina, nakış, coğrafya, tarihi Osmanî, hesap dersleri yer almıştır.

Yüksek Öğretmen Okulları’nın asıl çekirdeği olan bu kurum, Cumhuriyete kadar sık sık yapı değiştirmiş ve 1915 yılında şekillenen yapısıyla Cumhuriyete devrolmuştur.

1891’de Ayşe Sıdıka Hanım’ın çabaları ile ders programına “Eğitim Yöntemi” dersi

eklenmiş ve bu dersi okutma görevini de kendisi üstlenmiştir.

Maarif Nezâreti’nin Dârülmuallimât’a öğrenci alımı için açtığı ilk sınava katılan 32 öğrencinin hepsi de başarılı bulunmuş ve bunlardan 20’si 1872-73 ders yılında mezun olmuş ve 1873 yılında ilk defa Kız Rüştiyelerinde nakış dışındaki derslere de hanım öğretmenler girmeye başlamıştır. Bu hanımlar, Türk eğitim tarihinde resmî okuldan yetişerek görev alan ilk öğretmenler ve devletin ilk kadın memurlarıdır.

“Dünyanın her tarafında öğretmenler insan topluluğunun en fedakar ve en muhterem unsurlarıdır” diyen Atatürk’ün Millet Mektepleri başöğretmenliğini kabul ettikleri tarih olan 24 Kasım, 1981’den beri Öğretmenler Günü olarak kutlanmaktadır.

Bugün farkındalık günü olup öğretmenlerin unutulmadıklarını gösteren bir gün olduğu konusunda nutuklar atılmasına, yöneticilerin eğitim ve öğretimin öneminden söz etmelerine karşın, uygulamada istenilen noktada olmadığımız da ortadadır