Panthéon: Fikirleriyle Yaşayan Ve Yaşatan Büyükler

Paris'in Latin Mahallesi'nde yükselen Panthéon, başlangıçta Kral XV. Louis tarafından kentin koruyucu azizesi Geneviève'e adanmış bir kilise olarak tasarlanmıştı. Ancak yapı tamamlanmak üzereyken patlak veren Fransız İhtilali binanın kaderini kökten değiştirdi ve burası Fransız ulusunun büyük isimlerine adanan bir anıt mezara dönüştü. Adı nedeniyle Roma'daki antik Panthéon'u çağrıştırsa da, kubbesi ve sütunlu mimarisiyle Londra'daki St. Paul Katedrali'ni fazlasıyla andırıyor.

Kriptin serin karanlığında Hugo'nun mezarının yanı sıra Jean-Jacques Rousseau'nun ve Émile Zola'nın kabirlerini de ziyaret ettim. Ama beni en çok durduran isim Voltaire oldu. 1694'te Paris'te François-Marie Arouet adıyla dünyaya gelen Voltaire, keskin kalemi yüzünden hayatı boyunca başı derde girmiş bir yazardı. Genç yaşta Bastille'de hapsedildi, ardından İngiltere'ye sürgüne gönderildi. Orada gördüğü düşünce ve ifade özgürlüğü, Fransa'ya dönüşünde kaleminin yönünü belirledi. Candide ile her şeyin en iyisi olduğunu savunan felsefi iyimserliği eleştirdi, Felsefi Mektuplar ile krallığın ve kilisenin otoritesine meydan okudu. Asıl büyük mücadelesini ise 1762'de, Calas Olayı'nda verdi. Protestan olduğu için oğlunu öldürmekle suçlanıp idam edilen tüccar Jean Calas'ın aklanması için yıllarca uğraştı ve bu süreçte kaleme aldığı Hoşgörü Üzerine İnceleme ile dinî hoşgörünün en güçlü savunularından birini yazdı. Hayatı boyunca kiliseyle kavga etmiş olan Voltaire, 1778'de öldüğünde Paris'te toprağa verilemedi ve cenazesi gizlice Champagne bölgesine götürülerek gömüldü. Oysa Devrim'in ardından, 1791'de naaşı görkemli bir törenle Panthéon'a nakledildi. Bugün kriptte, mezarı tam karşısındaki Rousseau'nun mezarına bakıyor. Mezarındaki yazıt, onu şöyle özetliyor: insan zihnini genişletti ve ona özgür olması gerektiğini öğretti.

Panthéon yalnızca edebiyat ve felsefe devlerine değil, bilimin ve insanlığın büyük kahramanlarına da ev sahipliği yapıyor. Kubbenin tam altında, Fransız fizikçi Léon Foucault'nun (1819–1868) 1851'de burada gösterdiği sarkacın kopyası salınıyor. Salınım düzleminin zamanla yön değiştirmesi, Dünya'nın kendi ekseninde döndüğünü gözlerimizin önüne seriyor. Bu atmosferde yatan bir başka isim de Louis Braille. 1809'da Fransa'da doğan Braille, üç yaşındayken babasının atölyesinde yaşadığı bir kaza sonucu görme yetisini kaybetti. Pes etmedi, eğitim gördüğü enstitüde öğretmen oldu ve henüz gencecik yaşında, kabartma noktalardan oluşan, kendi adıyla anılan alfabeyi geliştirdi. Görme engelliler için okumanın ve yazmanın kapısını aralayan bu mucit 1852'de yaşamını yitirdi. Naaşı yüz yıl sonra, 1952'de Panthéon'a taşındı; elleri ise doğduğu köy Coupvray'de kaldı.

Panthéon'un derin sessizliğinden çıkıp Paris'in caddelerine karışırken, kriptte gördüğüm şey zihnimde netleşiyor. Burada yatanlar farklı çağlardan, farklı alanlardan ama aynı ısrardan geliyor. Biri hoşgörü için yazdı, biri dünyanın döndüğünü kanıtladı, biri karanlığa dokunulabilir bir alfabe armağan etti. Voltaire'in Candide'inin son satırında yazdığı o sade öğüt, bu sessiz salonda hepsine birden söylenmiş gibi duruyor:

"Bahçemizi ekmeliyiz."

Bu büyük isimler kendi bahçelerini ekti. Voltaire'in "Bırakın okusunlar, bırakın dans etsinler; bu iki eğlence dünyaya asla zarar vermeyecek" derken kastettiği de buydu belki: okumak ve dans etmek, yani hem zihni hem bedeni besleyen küçük, sahici ekimler. Bugün ziyaretçiler olarak bize düşen, onların bıraktığı tohumları yeşertmek; okumak, dans etmek, kendi bahçemizi ekmek.

Ziyaret Bilgileri

Adres: Place du Panthéon, 75005 Paris (Latin Mahallesi) Ulaşım: Metro 10 (Cardinal Lemoine) veya RER B (Luxembourg) Saatler: 1 Ekim - 31 Mart arası 10:00-18:00, son giriş 17:15. Nisan-Eylül arası 10:00-18:30. Giriş ücreti: Yetişkin 13 € (Haziran-Eylül arası 15-16 €). 18 yaş altı ve 18-25 yaş arası AB vatandaşları ücretsiz. Kasım-Mart arasında her ayın ilk pazarı herkese ücretsiz. Not: Büyük çanta ve valiz kabul edilmiyor, emanet dolabı yok.