Paraguay'da Fon Skandalı Devlet Başkanını Devirdi: Santiago Pena İstifa Etti

Güney Amerika ülkesi Paraguay'da büyük bir bankanın mali çöküşü, devlet başkanının istifasıyla sonuçlandı. Kamu kaynaklarının ve emeklilik fonlarının usulsüz biçimde kullanıldığı iddialarıyla gündeme gelen Ueno Bank krizi, Devlet Başkanı Santiago Pena'nın siyasi kariyerine ağır bir darbe vurdu.

Paraguay Merkez Bankasının ülkenin en büyük özel finans kuruluşlarından Ueno Bank'a müdahale etmesinin ardından milyonlarca müşterinin hesaplarına erişememesi protestolara yol açtı. Bankanın devlet kurumlarından aldığı yüz milyonlarca dolarlık kaynak ve Pena'nın geçmişte banka grubuyla olan ticari ilişkileri, muhalefetin azil girişiminin merkezine yerleşti.

İktidar partisinin de azil sürecine destek vermesi üzerine siyasi desteğini kaybeden Pena, 5 Kasım Perşembe günü yayımladığı video mesajıyla görevinden ayrıldığını duyurdu.

Paraguay halkına seslenen Santiago Pena, istifa kararını ülkenin istikrarını ve demokratik kurumlarını korumak amacıyla aldığını söyledi. Görevinden ayrılma kararını hayatının en zor anlarından birinde verdiğini belirten Pena, vatandaşlardan özür diledi.

"Şayet bir an olsun halkımı hayal kırıklığına uğrattıysam halkımızdan özür dilemek istiyorum. Bana duyduğunuz güveni istismar etmek gibi bir niyetim asla olmadı."

Pena, ülkenin toplumsal barışını ve demokratik kurumlarını korumanın önceliği olduğunu vurgulayarak istifa kararını bu sorumlulukla aldığını ifade etti.

Paraguay halkının geçmişte de büyük krizlerle karşılaştığını hatırlatan Pena, ülkenin mevcut sorunları aşacak güce sahip olduğunu söyledi.

Siyasi krizin merkezinde, Paraguay'ın hızla büyüyen dijital bankalarından Ueno Bank bulunuyor. Yaklaşık 6,1 milyon nüfusa sahip ülkede 2,9 milyon müşteriye ulaşan banka, son yıllarda ülkenin en büyük özel finans kuruluşlarından biri haline gelmişti.

Ancak Paraguay Merkez Bankası, yaptığı incelemelerde Ueno Bank'ın sermaye yeterlilik oranının yasal asgari seviyenin yarısının altına düştüğünü belirledi.

Merkez Bankası yönetimi, 2 Kasım'da aldığı ve 3 Kasım'da duyurduğu kararla banka hakkında çözümleme sürecini başlattı.

Kararın ardından bankacılık hizmetlerinde yaşanan kesintiler nedeniyle çok sayıda müşteri hesaplarındaki paraya erişemedi. Banka şubelerinde ve kent merkezlerinde başlayan protestolar kısa sürede hükümete yönelik tepkilere dönüştü.

Mali incelemelerde, bankanın sahipleriyle bağlantılı şirketlere kullandırılan bazı kredilerin yeterince açıklanmadığı ve muhasebe kayıtlarında ciddi sorunlar bulunduğu tespit edildi.

Ueno Bank krizinin en tartışmalı boyutunu, kamu kurumlarına ve emeklilere ait kaynakların bankada değerlendirilmesi oluşturdu. Paraguay Sosyal Güvenlik Enstitüsünün (IPS) yaklaşık 355 milyon dolarlık emeklilik fonunu Ueno Bank'ta tuttuğu ortaya çıktı.

Söz konusu tutarın, kurumun toplam yatırım portföyünün yaklaşık yüzde 9'una karşılık geldiği belirtildi.

Bankada ayrıca farklı kamu kurumlarına ait kaynakların bulunduğu, kamu mevduatı ve yatırımlarının toplam büyüklüğünün 800 milyon doları aştığı bildirildi.

Muhalefet, emeklilerin birikimlerinin siyasi bağlantılar aracılığıyla özel bir finans kuruluşuna yönlendirildiğini savunarak hem hükümetin hem de düzenleyici kurumların kararlarının araştırılmasını istedi.

Muhalefetin hazırladığı azil dosyasında Santiago Pena'ya yönelik çıkar çatışması, kamu kaynaklarının kötüye kullanılması ve kurumsal denetimlerin engellenmesi iddiaları yer aldı. Pena'nın 2023 yılında devlet başkanlığı görevine başlamasının ardından Ueno Bank'ın bağlı bulunduğu şirketler grubundaki hisselerini bir süre daha elinde tuttuğu ileri sürüldü.

Muhalefet milletvekilleri, devlet başkanının özel finans kuruluşuyla geçmişteki ticari bağlarına rağmen bankanın kamu kaynaklarına erişimini kolaylaştıran uygulamalara müdahale etmediğini savundu.

Azil dosyasında ayrıca Carlos Carvallo'nun Paraguay Merkez Bankası Başkanlığına atanması da eleştirildi. Carvallo'nun daha önce Ueno grubuyla bağlantılı finans kuruluşlarında görev yapmış olması, denetim süreçlerindeki bağımsızlık tartışmalarını büyüttü.

Pena ise hakkındaki suçlamaları reddederek kamu yararını gözettiğini savundu.

Pena'nın istifa kararında belirleyici gelişmelerden biri, iktidardaki Colorado Partisinin desteğini kaybetmesi oldu. Colorado Partisi Genel Başkanı ve eski Devlet Başkanı Horacio Cartes, Pena hakkında başlatılan azil girişimini destekleyeceklerini açıkladı.

Cartes, kamu kaynaklarının, özel sektör varlıklarının ve emeklilik fonlarının usulsüz biçimde kullanılmasına karşı olduklarını belirterek partinin devlet kurumlarının yeniden işlerlik kazanması için gerekli siyasi adımları destekleyeceğini ifade etti.

Partinin bu tutumu, muhalefetin başlattığı azil girişiminin Kongrede yeterli desteğe ulaşmasının önünü açtı.

Santiago Pena'nın istifasını açıklamasına rağmen Paraguay Temsilciler Meclisi, devlet başkanı hakkındaki azil sürecini görüşmeye devam etti. Olağanüstü oturumda yapılan oylamada hazır bulunan 78 milletvekilinin tamamı azil suçlamalarının Senatoya gönderilmesi yönünde oy kullandı.

Böylece Pena hakkında azil süreci Temsilciler Meclisinde oybirliğiyle kabul edildi.

Paraguay Anayasası'na göre Temsilciler Meclisinin kararı sonrasında dosyanın Senatoda değerlendirilmesi gerekiyor. Senato, istifanın kabulü ve azil sürecinin devamı konusunda karar verecek.

Öte yandan Devlet Başkan Yardımcısı Pedro Alliana hakkında da azil girişiminde bulunuldu. Ancak Temsilciler Meclisi, Alliana'ya yönelik önergeyi 30'a karşı 48 oyla reddetti.

Ueno Bank'ın mali krizinin ardından yalnızca devlet başkanı değil, finansal sistemin denetiminden sorumlu üst düzey yöneticiler de siyasi baskının hedefi haline geldi. Paraguay Merkez Bankası Başkanı Carlos Carvallo, bankaya müdahale edilmesinin ardından görevinden ayrıldı.

Soruşturma kapsamında Ueno Bank yöneticileri ve bağlantılı kişiler hakkında adli işlemler başlatılırken, bazı üst düzey yöneticiler gözaltına alındı.

Bankanın tasfiye sürecinde mevduat sahiplerinin zararlarının karşılanması için devlet güvencesi mekanizmalarının devreye sokulacağı açıklandı.

Santiago Pena'nın istifasının ardından Paraguay'da anayasal halefiyet süreci gündeme geldi. Devlet Başkan Yardımcısı Pedro Alliana'nın, istifa işlemlerinin tamamlanmasıyla devlet başkanlığı görevini devralması öngörülüyor.

Paraguay'da yaşanan gelişmeler, bankacılık sisteminde başlayan mali krizin kamu kaynaklarının yönetimi ve siyasi sorumluluk tartışmalarıyla birleşerek nasıl bir hükümet krizine dönüşebildiğini ortaya koydu.

Fon skandalı yüzünden Ueno Bank'ın çöküşü milyonlarca vatandaşın birikimlerine erişimi kesintiye uğrarken, ülkenin devlet başkanı da görevinden ayrılmak zorunda kaldı.