Rabat’ta Bir Festival

Rabat’a ikinci gelişim… Bu kez Festivalin Uluslararası Jürisinin üyesi olduğum için kentte yeni keşifler yapamaya fırsat olmadı. Eski kentte (El Medine) kısa bir gezinti, kanalın karşısında ayrı bir kent olan Salé’de Biket İlhan ve Suna Yıldızoğlu ile bir akşam yemeği ve ardından kayıkla otellere dönüş… Rabat’ın dünyanın en yeşil kenti seçildiğini söylüyor Jüri rehberimiz; şaşırmadım. Bu kadar yeşil ve temiz bir kent görmedim çünkü. Kent geniş bir alana yayılmış, evler en çok 4-5 katlı. Çok katlı bina yok denecek kadar az ve neredeyse tüm evler beyaz… İnsanlar son derece nazik ve yardımsever... Kimse sizi kazıklamaya çalışmıyor; suç oranı son derece düşük… Nedenini şöyle açıklıyor Rabatlılar: ‘Burası Kralın kenti’… Kentin temizliği dillere destan. Ama sınıflar arasındaki ayrımın ciddi boyutlarda olduğu gözlerden kaçmıyor. Orta sınıf yok olmaya yüz tutmuş; bizde olduğu gibi. Zenginler çok zengin, yoksullar gene yoksul…

Siyasete gelince, sosyal demokrat bir kadın başbakanı var Fas’ın. Meclisin atadığı bakanlar arasında farklı partilerden temsilciler yer alıyor, ama dört bakanı (İçişleri, Dışişleri, Adalet ve Savunma) doğrudan Kral atıyormuş. Rabat halkı Kral Muhammed VI’yı çok seviyor; en önemli nedeni Peygamber ailesinde geliyor olmasıymış. Tabi bir de, Arap Baharı sonrası Meclisi kurup, iktidarını -kısmen de olsa- Meclisle paylaşması var… Ülke 1956 yılına kadar İspanyol ve Fransızların yönetiminde kalmış; kuzeyde İspanyollar (halen iki kentin, Sebte/Ceuta ve Melilla’nın kontrolü onlarda), güneyde Fransızlar… Bugün, okullarda Arapça ve Fransızcanın yanı sıra İngilizce de okutuluyor ve gençler arasında İngilizce daha yaygın. Fas’ın en önemli etnik sorunu, ülkenin kuzeyindeki Araplarla, güneydeki Berberiler arasındaki gerilim. Resmi kurumların tabelalarında berberilerin kullandığı kadim bir alfabe, Arapça ve Fransızcanın yanında yer alıyor. Berberi dili ‘Amazigh’ resmi kurumlarda kullanılmasa da nüfusun %25’inde yaygın; ama televizyonda yok. Beyazperdede ise bu dili kullanan filmler ufuktaymış.

Sinema endüstrisi pek çok ülkede olduğu gibi Fas’ta da zor günler geçiriyor. İzleyici sayısında ciddi bir azalma var. Ülkedeki salon sayısı 87. Ama ülkemizde çok konuşulup, bir türlü hayata geçirilemeyen Ulusal Sinema Merkezi’ni (CCM) kurmuşlar. Yıllık yapım, ortalama 25 uzun metrajlı film. Bu filmlerin çoğu CCM’den destek (gişe hasılatından geri verilecek avans) alabiliyor. Fas sinema endüstrisinin önemli bir gelir kaynağı Fas’ta çekilen filmler. Yılda 8 ile 15 arsında değişen sayıda yabancı film çekiliyormuş. Fakat bu sayı azalmaya başlamış. Bürokrasinin ağırlığı ve fiyatların yüksekliği yüzünden.

Fas’ta çok sayıda film festivali var. Marakeş (Amerikan yıldızlarını ağırlayan zengin bir festival), Tetuan, Rabat, Kazablanka, Agadir, Dakhla, Oujda, Meknes ve Salé kentlerinde uluslararası, Tanca’da ulusal düzeyde.. En prestijli festivallerden biri olan ‘Rabat Yaratıcı Sinema (Yazar Sineması diyenler de var) Festivali 31 yaşına ulaşmış. Dile kolay… Festivalin Sanat Direktörü Malak Dahmouni bu yıl –İtalyan yönetmen Mimmo Calopresti, Fransız festival (Visions Social) yöneticisi Pascal Lombardo, Suriyeli şair ve yönetmen Hala Mohammad, Faslı yapımcı-yönetmen-senarist Mohamed Bouzaggou ve bendenizden oluşan- Uluslararası Jürinin önüne 12 film koydu… Sonuçlara gelmeden, festivalin diğer bölümlerini de sıralamak isterim: Uluslararası Belgesel Yarışması, Uluslararası Kısa Film Yarışması, ‘Hommage’lar… Bu yılın Onur ödülleri Faslı yönetmen Saad Chraibi, Ürdünlü oyuncu Abir Issa ve Jüri başkanı Calopresti’nin oldu.

Gelelim filmlere… Yılın hasadı pek parlak görünmüyor. Pek çok ülke için geçerli bu saptama; Fas sineması için de… Dahmouni, en iyi Fas filmlerinden birini almamış yarışmaya, ilk gösterimlerini başka festivallerde yaptıkları için. Festival direktörleri arasındaki bu yarış bana anlamlı gelmiyor doğrusu… Yarışmadaki 12 film içinde 2 film öne çıkıyordu. Kanadalı yönetmen Jennifer Alleyn’in ‘Kairos’ adlı filmi bizim jüriden üç ödül birden aldı (En İyi Film, Yönetmen ve Senaryo). Yaratıcı sinemanın yetkin bir örneği vardı karşımızda. Nitekim, Sinema Yazarları Jürisinin ödülü de aynı filmin oldu. Bu filmi İstanbul’da ‘6. Uluslararası Film ve Müzik Festivali’nde göstereceğimizi şimdiden muştulayabilirim. Almanya’da yaşayan Suriye-Lübnan kökenli Alman yönetmen Ameer Fakher Eldin’in filmi ‘Yunan’ ise ‘Jüri Özel Ödülü’nün sahibi oldu.

Bu iki film ortak bir temada buluşuyordu: yabancı bir ülkede yaşayan göçmenlerin yalnızlığı… Göçmen sorununu işleyen bir başka film de Biket İlhan’ın ‘Tatlı Maya’sıydı. Ayrımcılığı eleştiren yaklaşımı ile festivalin önemli filmlerinden biriydi, ama ödül listesinde yer alamadı ne yazık ki... Gösterim sonrası İlhan’ın yanına gelip filmi çok sevdiklerini söyleyen seyirciler vardı. Jüri, özellikle Ayça Bingöl’ün oyunculuğu üzerinde durdu. Ama sonuçta Japon oyuncu Taichi Kimura ‘Fujiko’ adlı filmdeki rolüyle ödülün sahibi oldu. ‘Tatlı Maya’ bu hafta Eskişehir Festivali’nde gösterilecek; önümüzdeki Cuma da sinemalarda… Yarışmada Erkek Oyuncu dalındaki ödül ise, İtalyan yapımı ‘Armoni’nin başrol oyuncusu Valerio Mastandrea’nın oldu. Diğer filmler içinde, bazı ögeleri açısından başarılı ama bütünlüğü sağlayamayan, özellikle senaryoları aksayanlar çoğunluktaydı. Fransız yapımı ‘Jupiter’in tüm oyuncu kadrosu övgüyü hak ediyordu. İsviçre filmi ’Hello Betty’ de kadın özgürlüğü ile pazarlama dünyasının inceliklerini buluşturan eğlenceli bir filmdi.

Festivaldeki bir diğer Türk filmi, Uluslararası Kısa Film Yarışmasına seçilen 42 filmden biri olan Beril Tan’ın ‘Alis’iydi. Bu filmi de,‘Tatlı Maya’ gibi, 24 Kasım’da başlayacak ‘Akdeniz Sinemaları Buluşması’nda izleyebilecek İzmirli sinemaseverler… Kısa Filmler içinde, İran filmi ‘Umutsuzluğun Meyveleri’ Kısa Belgesel, Portekiz filmi ‘Çünkü Bugün Cumartesi’ Kısa Canlandırma, Lübnan filmi ‘Ya Bu Gece Burayı Bombalarlarsa’ Kısa Kurmaca dallarında ödüllendirildi. Belgesel Jürisi ise, İran filmi ‘Siz Mustafa mısınız?’ı Jüri Ödülüne değer bulurken, En İyi Belgesel ödülünü Lübnan-Fransa ortak-yapımı ‘Sevgilim Souraya’ya verdi. Haftaya festival yolculuğumuza devam ederiz…