Rockefeller Foundation temsilcileri Sara Farley ve Roy Steiner, yenileyici tarım uygulamalarının okul yemekleri programlarıyla birleştirilmesinin hem iklim değişikliğine karşı tarımsal dayanıklılığı artırabileceğini hem de çocukların beslenmesini ve yerel ekonomileri destekleyebileceğini söylüyor. Antalya’da düzenlenen COP31 kapsamında Euronews’e konuşan Farley ve Steiner, bu modelin yaygınlaşması için hükümetlerin, uluslararası kuruluşların ve çiftçilerin birlikte hareket etmesi gerektiğini vurguluyor.
Rockefeller Vakfı: Yenileyici Tarım, Afrika’da 8 Milyon Çocuğa Daha Okul Yemeği Sağlayabilir

İklim değişikliği, kuraklık ve aşırı hava olayları küresel gıda sistemleri üzerindeki baskıyı artırırken, okul yemekleri programları yalnızca çocukların beslenmesini sağlamanın ötesinde, daha dayanıklı ve sürdürülebilir tarım sistemlerinin kurulmasında da rol oynayabilir.
Rockefeller Foundation temsilcilerine göre, yenileyici tarım (rejeneratif tarım) uygulamalarının okul yemekleriyle ilişkilendirilmesi, çiftçilere düzenli bir pazar yaratırken çocukların daha besleyici gıdalara erişimini de kolaylaştırabilir.
Farley, yalnızca Afrika kıtasına ilişkin verilerin bile bu yaklaşımın potansiyelini ortaya koyduğunu belirtiyor. Farley'nin aktardığı hesaplamalara göre, iklim değişikliğine karşı kırılgan tarımsal üretim nedeniyle kıtada her yıl 1,8 milyon çocuğu beslemeye yetecek miktarda gıda kaybediliyor. Tarımsal üretimin iklim koşullarına daha dayanıklı hale getirilmesi durumunda ise Afrika'da 8 milyon çocuğa daha gıda sağlanabileceği öngörülüyor.
Farley, okul yemekleri için yapılan kamu alımlarının çiftçilere yenileyici yöntemlerle ürettikleri ürünler için güvenilir bir alıcı sağlayabileceğini söylüyor. Böylece üreticiler hem ekonomik hem de iklim kaynaklı risklere karşı daha dayanıklı hale gelebiliyor.
Çiftçilerin üretim yöntemlerini değiştirmesinin önündeki temel engellerden birinin ürünlerini satabilecekleri bir pazarın bulunmaması olduğunu belirten Farley, okul yemekleri programlarında iklime dayanıklı ürünlere, örneğin baklagillere yer verilmesinin üreticiler için teşvik oluşturabileceğini ifade ediyor.
Hükümetlere destek, yerel üretim ve finansman
Rockefeller Foundation, yenileyici okul yemekleri alanındaki çalışmalarını üç ana başlıkta yürütüyor. Farley'nin anlattığı ilk başlık, hükümetlere çocukların daha besleyici gıdalara erişimini sağlarken yerel üreticileri de destekleyecek okul yemekleri sistemleri kurmaları için teknik yardım sunmak.
Vakıf, bu amaçla School Meals Accelerator adlı girişim aracılığıyla hükümetlere destek veriyor. Girişim, çocuklara sunulan yemeklerin besin değerini artırmayı, gıdanın mümkün olduğunca yerel üreticilerden temin edilmesini ve daha dayanıklı tedarik zincirlerinin kurulmasını hedefliyor. Çalışma, Novo Nordisk Foundation, Global Partnership for Education ve Almanya hükümeti gibi ortakların desteğiyle yürütülüyor.
İkinci başlık ise vakfın “lighthouse” (deniz feneri) olarak adlandırdığı yerel uygulama alanları. Bu modelde çiftçiler, gıda alıcıları, üreticiler ve biyolojik gübre ya da tohum gibi tarımsal girdileri sağlayan aktörler aynı ekosistemde buluşturuluyor. Amaç, yenileyici tarım ile okul yemekleri arasındaki bağlantının ekonomik, toplumsal ve çevresel sonuçlarını sahada göstermek.
Farley, vakfın Kenya, Ruanda, Gana, Endonezya, Filipinler, Brezilya, Kolombiya ve ABD'nin de aralarında bulunduğu ülkelerde toplam 16 yerel uygulama alanını desteklediğini belirtiyor. Bu örneklerin başka ülkelerdeki politika yapıcılara da yol göstermesi ve yenileyici okul yemekleri modelinin daha geniş ölçekte benimsenmesi amaçlanıyor.
Üçüncü başlık ise finansman modelleri, kamu politikaları ve savunuculuk çalışmaları. Bu kapsamda çiftçileri, şirketleri ve okulları aynı anda destekleyebilecek finansman mekanizmaları geliştirilmesi; hükümetler ile uluslararası kuruluşlar arasında işbirliğinin güçlendirilmesi hedefleniyor.
109 ülke evrensel okul yemeği hedefini destekliyor
Vakıf temsilcileri, uluslararası girişimlerde kaydedilen ilerlemenin önemli göstergelerinden birinin School Meals Coalition olduğunu belirtiyor.
Steiner, Gıda Sistemleri Zirvesi'nin ardından kurulan koalisyonun başlangıçta 40 ülkenin desteğini aldığını, bugün ise 109 ülkenin tüm çocukların okul yemeğine erişmesini hedefleyen girişime katıldığını söylüyor.
Steiner'a göre okul yemekleri, çocukların beslenmesine katkı sunmanın yanı sıra yerel ekonomileri güçlendirebiliyor ve okula devam oranlarını artırabiliyor. Özellikle kız çocuklarının eğitimde kalmasını destekleyen programlar, aynı zamanda yenileyici tarım uygulamalarının yaygınlaşmasına da katkı sağlayabiliyor.
Farley ise hükümetlerle yürütülen çalışmalar sayesinde yaklaşık 30 milyon çocuğun okul yemeklerinde iyileşme sağlandığını belirtiyor. Bu çocukların bir bölümüne daha besleyici veya yenileyici tarım yöntemleriyle üretilmiş gıdalar sunulurken, bazıları ilk kez okulda yemek yiyebiliyor. Farley, söz konusu sayının hükümetlerden gelecek nihai verilerle gelecek yılın ilk çeyreğinde doğrulanacağını kaydediyor.
Yalnızca son bir yılda 4 binden fazla çiftçiye ulaşıldığını söyleyen Farley, yenileyici tarıma geçişin her bölgede farklı ihtiyaçlar doğurduğuna dikkat çekiyor. Filipinler'deki kırsal üretim koşulları ile Endonezya veya Brezilya'nın Bahia bölgesindeki koşulların aynı olmadığını belirten Farley, farklı uygulama alanlarının bu dönüşümün nasıl gerçekleştirilebileceğine ilişkin örnekler sunduğunu ifade ediyor.
COP31'de gıda sistemleri ve iklim gündemi bir araya geliyor
Farley ve Steiner, COP31'in gıda sistemleri ile iklim politikaları arasındaki bağlantının daha görünür hale gelmesi açısından önemli bir aşama olduğunu düşünüyor.
İki temsilci, iklim müzakerelerinde gıda konusunun ilk kez COP26'da gündeme taşındığını hatırlatıyor. O dönemde bu alanda çalışan kuruluşların sayısının sınırlı olduğunu belirten Farley, bugün gıda ve tarım konularının iklim, sağlık, biyolojik çeşitlilik ve farklı ülke pavyonlarında düzenlenen etkinliklerin ortak başlıklarından biri haline geldiğini söylüyor.
Farley, gıda sistemlerinin küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık üçte birinden sorumlu olduğunu, biyolojik çeşitlilik kaybı ve tatlı su kullanımı üzerinde de önemli bir baskı oluşturduğunu belirtiyor. Bu nedenle gıda üretiminde dönüşüm sağlanmadan iklim hedeflerine ulaşmanın mümkün olmadığını vurguluyor.
COP31 kapsamında önemli bir gelişmenin de Birleşmiş Milletler'in Roma merkezli üç kuruluşu olan Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu (IFAD), Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve Dünya Gıda Programı'nın (WFP) yenileyici okul yemekleri konusunda ortak bir gündem etrafında buluşması olduğunu aktarıyor.
Farley'ye göre, tarımsal üretimin iklim değişikliğine karşı dayanıklı hale getirilmesi ile çocukların okullarda yeterli ve besleyici gıdaya erişmesi uzun süre birbirinden ayrı gündemler olarak ele alındı. Üç uluslararası kuruluşun aynı hedef doğrultusunda bir araya gelmesi ise bu iki alanın giderek daha fazla kesiştiğini gösteriyor.
En büyük engel kurumlar arası koordinasyon
Yenileyici okul yemekleri programlarının daha geniş ölçekte uygulanmasının önündeki engellerden biri, hükümetler içindeki farklı kurumların ortak bir politika geliştirmekte zorlanması.
Farley, okullarda hangi gıdaların satın alınacağına ilişkin kararların genellikle eğitim bakanlıkları tarafından verildiğini, ancak tarımsal verimlilik, toprak sağlığı ve çiftçilerin karşılaştığı sorunların tarım bakanlıklarının; iklim hedefleri ve uyum politikalarının ise çevre veya iklim bakanlıklarının sorumluluğunda bulunduğunu belirtiyor.
Bu üç alanın aynı çerçevede buluşturulmasının temel zorluklardan biri olduğunu söyleyen Farley, Brezilya'nın bu konuda örnek oluşturduğunu ifade ediyor. Ülkede yaklaşık 30 kamu kurumu yenileyici okul yemekleri çalışmaları kapsamında bir araya geldi.
Brezilya'nın kamu alım politikası, okullarda kullanılmak üzere satın alınan gıdaların yüzde 45'inin küçük ölçekli çiftçilerden temin edilmesini öngörüyor. Ayrıca agroekolojik yöntemlerle üretilen gıdalar için okullara daha yüksek ödeme yapma imkânı tanınıyor. Farley'ye göre bu uygulamalar, yerel üreticileri desteklerken iklim direncini artıran tarım yöntemlerinin de yaygınlaşmasına katkıda bulunuyor.
Steiner ise yenileyici okul yemeklerinin yalnızca sosyal koruma harcaması olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguluyor. Bu programların aynı zamanda ekonomik kalkınmaya yapılan bir yatırım olduğunu belirten Steiner, okul yemeklerine yatırılan her 1 doların ülkelere 9 ila 35 dolar arasında ekonomik getiri sağlayabildiğini aktarıyor.
Steiner, bu getirinin eğitim, sağlık ve uzun vadeli ekonomik kalkınma gibi farklı alanlara yayıldığına dikkat çekiyor. Okul yemeklerinin maliyetinin genellikle eğitim bütçeleri içinde değerlendirilmesine karşın, ekonomik faydalarının ülke geneline yayıldığını söylüyor.
Farley ve Steiner, yenileyici okul yemeklerinin farklı ülkelerde ve gelir gruplarında uygulanabilmesi için güçlü siyasi irade ve kurumlar arası işbirliğinin yanı sıra uzun vadeli finansman modellerine ihtiyaç olduğunu belirtiyor.
Brezilya, Güney Kore ve Ermenistan gibi ülkelerin deneyimlerinin başka ülkelere de örnek olabileceğini söyleyen Farley, bu modelin tek bir yatırım aracılığıyla üç hedefe birden katkı sağlayabileceğini ifade ediyor: Çocukların beslenmesini ve gelecekteki potansiyelini desteklemek, iklim değişikliğine karşı daha dayanıklı tarım sistemleri kurmak ve yerel ekonomilerde istihdam ile refahı artırmak.
Steiner ise okul yemeklerine yapılan yatırımın yalnızca bugünün çocuklarının beslenmesiyle sınırlı olmadığını, aynı zamanda geleceğin iş gücüne ve yerel ekonomilere katkı sunduğunu vurguluyor.
Farley'ye göre COP31'de öne çıkan çözümlerden biri de bu nedenle yenileyici okul yemekleri. Model, iklim hedeflerini çocukların günlük yaşamıyla ve çiftçilerin geçim kaynaklarıyla doğrudan ilişkilendiren uygulanabilir bir yaklaşım sunuyor.



