Rusya'nın 27 Bölgesinde HIV Salgını: Hastanelerde Bulaşma Vakaları 15 Yılın Zirvesinde

Rusya'nın 27 bölgesinde HIV enfeksiyonu yayılıyor. Bu tespit, Tüketici Haklarının Korunması ve İnsan Sağlığı Alanında Federal Denetim Servisi'ne (Rospotrebnadzor) bağlı Merkez Epidemiyoloji Bilimsel Araştırma Enstitüsü tarafından yapıldı. Bilim insanları, HIV'in yalnızca belirli risk grupları arasında değil, toplumun geneline yayıldığı aşamayı “genelleşmiş salgın” olarak tanımlıyor.

Bu bölgelerde hamile kadınların yüzde 1'inden fazlasında HIV tespit ediliyor. Durumun en ağır olduğu bölgeler ise Kemerovo, İrkutsk ve Sverdlovsk.

Rospotrebnadzor'a bağlı AIDS'in Önlenmesi ve Tedavisi Bilimsel Araştırma Enstitüsü'nün verilerine göre, 2025 yılında Rusya'da 45 bin yeni HIV vakası kaydedildi. Bu sayı, 2024'e kıyasla yüzde 13,4 daha düşük. Ancak uzman haber portalı Medvestnik'in derlediği istatistikler, geçen yıl sağlık kuruluşlarında HIV ve hepatit bulaşma vakalarının rekor seviyeye ulaştığını gösteriyor.

Uzmanlara göre, sağlık kuruluşlarında kaydedilen bulaşma vakaları son 15 yılın en yüksek seviyesinde. Rospotrebnadzor Nüfusun Epidemiyolojik Refahı Dairesi Başkanı Elena Igonina'nın aktardığına göre, vakaların çoğunu viral hepatit C salgınları ile HIV ve hepatitin birlikte görüldüğü karma enfeksiyon odakları oluşturuyor.

2025 yılında Rusya'daki tedavi ve koruyucu sağlık kuruluşlarında sekiz bulaşma odağı tespit edildi ve 104 kişi enfekte oldu.

Rospotrebnadzor'a göre, 2026 yılında Rusya'nın 10 idari bölgesinde sağlık kuruluşlarında HIV ve hepatit bulaşmış olabileceğine ilişkin 11 odakla ilgili soruşturmalar sürüyor. Moskova'da da 22 viral hepatit C vakasının tespit edildiği bir odak araştırılıyor.

Son iki yılda tespit edilen en büyük bulaşma odaklarından biri Kabardino-Balkar Cumhuriyeti'ndeki bir sanatoryumda ortaya çıktı. Burada tıbbi müdahaleler sırasında 82 kişi enfekte oldu: 76'sına viral hepatit C, altısına ise karma enfeksiyon bulaştı. Kamçatka ve Buryatya'daki onkoloji servislerinde sırasıyla 147 ve 42 hastaya hepatit bulaştı. Samara ve Kursk bölgelerindeki hemodiyaliz merkezlerinde tespit edilen üç hepatit C odağında ise toplam 26 kişi etkilendi.

Uzmanlar, bulaşmaların başlıca nedeni olarak hijyen ve enfeksiyon kontrol kurallarının ihlal edilmesini gösteriyor. Bu ihlaller arasında tek kullanımlık kateterlerin veya glukometrelerin birden fazla hasta için kullanılması da bulunuyor. Bu tür durumlarda enfeksiyon kaynağı çoğunlukla, taşıdıkları enfeksiyon henüz tespit edilmemiş hastalar oluyor.

Elena Igonina, bu “sistematik ve ağır ihlallerin” günümüz Rusya'sında kalıcı bir sorun haline geldiğini vurguluyor. Kan, kan bileşenleri, organ ve doku bağışçıları hem antikor hem de hepatit C RNA testleriyle düzenli biçimde taranırken, test yapılması gereken diğer gruplarda RNA incelemeleri aynı ölçüde yaygın değil. Bu gruplar arasında hemodiyaliz, hematoloji ve transplantasyon servislerindeki hastalar, hepatit görülen odaklardaki temaslı kişiler, HIV taşıyan annelerden doğan bir yaşına kadar çocuklar ve bağışıklık yetmezliği bulunan hastalar yer alıyor.

Rospotrebnadzor'a bağlı Merkez Epidemiyoloji Bilimsel Araştırma Enstitüsü'nün açıklamasına göre, 2026 yılında son altı yılda ilk kez kan bileşenlerinin nakli sırasında iki HIV bulaşma vakası tespit edildi.

Uluslararası HIV danışmanı Aleksey Verter, Nastoyashchee Vremya'ya yaptığı açıklamada, hastanelere henüz teşhis edilmemiş enfeksiyonları bulunan çok sayıda kişinin gelmeye başlamasının, “ülkedeki enfeksiyon sürecinin gizli, örtük biçimde ilerlediğini” gösterdiğini söyledi. Verter'e göre bu durum, çok sayıda kişinin enfekte olduğunun farkında olmadığı anlamına geliyor.

Medvestnik yazarlarına göre, son yıllarda Rusya'da yeni HIV vakalarının ve HIV'e bağlı ölümlerin sayısı azalsa da virüsle yaşayanların toplam sayısı artmaya devam ediyor. İstatistiklere göre her ölüm vakasına karşılık bir buçuk yeni enfeksiyon vakası görülüyor. Natalya Ladnaya'nın ifadesiyle, “HIV ile yaşayan insanların sayısı sürekli artıyor.”

Vakalar azalmaya başlamadan önce hastalık uzun süre yükseliş eğilimindeydi. Son üç yılda ise HIV'e bağlı hastalık ve ölüm oranları geriledi. Ladnaya'nın ön verileri, bu eğilimin 2026'da da sürmesini beklediğini gösteriyor. Ancak uzman, “gidişatın hızla değişebileceği” uyarısında bulunarak mevcut tablo karşısında rehavete kapılmamak gerektiğini söylüyor.

Rusya'da son yıllarda HIV'e bağlı ölümlerin sayısı yılda 30 bin ila 34 bin arasında seyretti. Rospotrebnadzor'un AIDS'in Önlenmesi ve Tedavisi Bilimsel Araştırma Bölümü Başkanı, bu rakamın son derece yüksek olduğuna dikkat çekiyor:

“Dünyada HIV ile enfekte kişilerin ölüm sayısının yılda 15 bini aştığı yalnızca 15 ülke var. Rusya da bunlardan biri.”

Rospotrebnadzor Merkez Epidemiyoloji Bilimsel Araştırma Enstitüsü Direktörü akademisyen Vasiliy Akimkin ise “Avrupa bölgesinde 100 bin kişi başına düşen HIV vaka sayısının en yüksek olduğu ülkeler Rusya, Ukrayna ve Kuzey Makedonya” diyor.

HIV enfeksiyonu, Rusya'da çalışma çağındaki nüfusun ölüm nedenleri arasında ilk sıraya yükseldi. Natalya Ladnaya'nın aktardığına göre, 40-49 yaş aralığındaki erkeklerin yüzde 3'ünden fazlası HIV taşıyor. HIV ile enfekte kişilerin ortalama yaşı da Rusya'da son 15 yılda 32'den 44'e çıktı.

Dikkat çeken bir diğer nokta ise yeni HIV bulaşmalarının üçte ikisinin heteroseksüel cinsel temas yoluyla gerçekleşmesi.

Akimkin'in verdiği bilgiye göre, Rusya'da şu anda doğrulanmış HIV tanısıyla yaşayan 1 milyon 232 binden fazla kişi bulunuyor. Bu sayı, ülke nüfusunun yüzde 0,8'ine karşılık geliyor. Rospotrebnadzor, mevcut önleme ve tedavi yöntemlerinin sürdürülmesi halinde, kurumun matematiksel modeline göre HIV ile yaşayanların sayısının 2030'a kadar 1,47 milyona ulaşabileceği uyarısında bulunuyor.

Bu senaryoda yıllık yeni vaka sayısının 31 bin ila 51 bin arasında olması, yıllık ölüm sayısının ise nüfusun yaşlanmasının da etkisiyle 51 bine kadar çıkması öngörülüyor.

Son yedi yılda HIV'li çocukların ölüm nedenlerinde de değişiklik yaşandı. 2025 yılında Merkez ve Ural federal bölgeleri dışındaki tüm federal bölgelerde bu gruptaki ölüm oranlarının arttığı kaydedildi.

Bazı Rus medya kuruluşlarının analizine göre, Rospotrebnadzor ile Sağlık Bakanlığı HIV verilerini farklı yöntemlerle hesaplıyor. İlk kurumun verileri daha kapsamlı; çünkü laboratuvar bildirimlerine ve pozitif çıkan her immünoblot testine dayanıyor. Sağlık Bakanlığı'nın verileri ise dispanser kaydına alınan kişi sayısını esas alıyor.

Bu nedenle, doğrulanmış HIV tanısı bulunan toplam kişi sayısı ile fiilen doktor takibinde olanların sayısı arasında önemli bir fark var. Rospotrebnadzor'a göre, HIV tanısı doğrulanmış kişi sayısı 1,23 milyonken, Sağlık Bakanlığı'na göre doktor takibinde olanların sayısı 846 bin 500. Aradaki fark 385 bin 555 kişi.

Medvestnik'in aktardığına göre, Natalya Ladnaya “HIV Enfeksiyonunda Epidemiyolojik Gözetim” konferansında yaptığı konuşmada, Rusya'da HIV ile yaşayan kişilerin yalnızca yarısının 2025 sonu itibarıyla baskılanmış viral yüke sahip olduğunu söyledi. Ladnaya'ya göre bu, en az 600 bin enfekte kişinin “virüsün bulaşmasına aktif biçimde katkıda bulunmayı sürdürdüğü” anlamına geliyor.

Geçen yıl antiretroviral tedavi (ART) alan HIV ile yaşayan kişilerin yüzde 77,9'unda viral yük baskılandı. Ladnaya, “şimdilik bu oranın üzerine çıkılamadığını” belirtiyor.

Dünya Sağlık Örgütü'nün salgını kontrol altına almak için belirlediği hedefler ise 95-95-95 olarak biliniyor. Buna göre HIV ile yaşayan kişilerin yüzde 95'inin enfeksiyon durumunu bilmesi, bu kişilerin yüzde 95'inin antiretroviral tedavi alması ve tedavi görenlerin yüzde 95'inde virüsün çoğalmasının baskılanması gerekiyor.

HIV ile yaşayan kişilerin sağlık hizmetlerine erişimi açısından da tablo yeterli değil. Geçen yıl enfekte kişilerin yalnızca yüzde 72'si dispanser takibindeydi.

Son 10 yılda HIV testi sayısı yüzde 75 artarak geçen yıl 54 milyona ulaşmasına rağmen, tarama çalışmalarının etkinliği düşüyor. Rospotrebnadzor Merkez Epidemiyoloji Bilimsel Araştırma Enstitüsü Direktörü Akimkin'e göre, test stratejilerinin enfeksiyon riski en yüksek olan ancak testlerle yeterince kapsanmayan gruplara daha fazla odaklanacak şekilde değiştirilmesi gerekiyor.

Şu anda bu grupların toplam testler içindeki payı neredeyse yarı yarıya azalmış durumda. 2014'te yüzde 5,8 olan oran, 2023'te yüzde 3'e geriledi.

Başka bir deyişle, test sayısı artıyor ancak tarama çalışmaları HIV taşıma olasılığı en yüksek kişilere yeterince odaklanmıyor. Testlerin bu gruplardan giderek uzaklaşması da çalışmaların verimliliğini düşürüyor.

HIV'e bağlı hastalık oranları gerilese bile enfeksiyonun toplum üzerindeki yükü hafiflemiyor. Natalya Ladnaya, bunun sağlık harcamalarına da yansıdığına dikkat çekiyor. 2025 yılında HIV enfeksiyonuyla bağlantılı harcamalar 279 milyar ruble olarak hesaplandı.

Uzman, durumun değişmesini beklemek için bir neden görmüyor. Aksine, virüsün geleneksel olarak hassas grupların yoğun olduğu ve göç hareketliliğinin yüksek seyrettiği Ukrayna sınırındaki bölgelerde yeniden yayılabileceğini düşünüyor. Rospotrebnadzor verilerine göre, Uzak Doğu, Güney ve Kuzey Kafkasya federal bölgelerinde de HIV'e bağlı hastalık ve ölüm oranlarının artma olasılığı yüksek.

Bazı blog yazarları da Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşan askerleri arasında HIV dahil çeşitli virüslerin yayılmasına ilişkin bilgiler paylaştı. Anastasiya Kaşevorova'ya göre Rus yetkililerin bu durumu ciddiye alması gerekiyor. Kaşevorova, hepatit, HIV ve tüberkülozun şu anda orduda ve cephe bölgelerinde yayıldığını, daha sonra ülkenin iç kesimlerine de ulaşabileceğini belirterek “toplumsal açıdan tehlikeli hastalıklar salgını tehdidi” bulunduğunu söylüyor.

The Insider daha önce, Rusya'nın Donetsk ve Luhansk bölgelerinin bir bölümünü işgal etmesinin ardından HIV hastalarının hayati önem taşıyan ilaçlara erişmekte zorlandığını bildirmişti. Rusya Sağlık Bakanlığı bu hastaları merkezi ilaç tedarik programına dahil etmedi; bazı hastalara ise son kullanma tarihi geçmiş ilaçlar verildi.

Gözlemcilere göre sağlık bütçesindeki kesintiler ve kaynakların savaşa yönlendirilmesi, ülke genelindeki devlet hastanelerinde steril tıbbi sarf malzemelerinin eksikliğini açıklayan etkenler arasında.

Diğer Rus medya kuruluşları da nüfusun geneline ve hassas gruplara yönelik HIV'i önleme programlarını finanse eden bağışçıların çoğunun ülkeden ayrıldığına dikkat çekiyor. Nastoyashchee Vremya'nın queer medya kuruluşu Parni+'nın genel yayın yönetmeni Yevgeniy Pisemski'ye dayandırdığı habere göre, Rusya devleti de bu projelere yeterli finansmanı sağlamıyor.

2025 yılında 45 bin yeni HIV vakası kaydedilmesine rağmen, Rusya'nın 2027 bütçe taslağında ilaçlar için ayrılması öngörülen ek kaynak yalnızca 30 bin yeni HIV vakasını kapsıyor.