Savaş Bölgelerinden Kaçırılan 591 Ton Altın Bae'ye Girdi

Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), uluslararası baskılar sonucunda altın ticaretine yönelik yeni düzenlemeler yürürlüğe koymasına rağmen savaş bölgelerinden çıkarılan altının başlıca varış noktalarından biri olmayı sürdürüyor. İsviçre merkezli yardım ve kalkınma kuruluşu SWISSAID tarafından yayımlanan yeni rapor, ülkedeki altın ticaretinde denetim ve tedarik zinciri kontrollerinin yetersiz kaldığını ortaya koydu.

Rapora göre BAE, 2024 yılında en az 591 ton kaçak veya çatışmayla bağlantılı altın ithal etti. Söz konusu altının değeri, 1 Kasım 2026 tarihindeki altın fiyatları üzerinden yaklaşık 74 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu miktar, ülkenin aynı yıl gerçekleştirdiği toplam altın ithalatının yüzde 42'sine karşılık geldi.

Raporda, altın rafinerileri ve ticaret şirketlerinin önemli bir bölümünün yürürlükteki kurallara uymadığı, denetim mekanizmalarının ise usulsüzlükleri önlemekte yetersiz kaldığı belirtildi.

SWISSAID raporundaki veriler, kaçak altın ticaretinin en önemli kaynaklarından birinin Afrika olduğunu gösteriyor. 2024 yılında Afrika ülkelerinden çıkarılan ve ihracat kayıtlarına geçirilmeden BAE'ye ulaştırılan altının miktarı en az 453 ton olarak hesaplandı. Yaklaşık 56,7 milyar dolar değerindeki bu altının önemli bölümü Dubai'deki rafinerilere gönderildi.

Gine, Mali ve Sudan, altın sevkiyatlarının öne çıktığı ülkeler arasında yer aldı. Rapora göre Afrika'dan gelen altının önemli bir bölümü, komşu ülkeler üzerinden geçirilerek farklı ticaret rotaları kullanılarak BAE'ye ulaştırıldı.

Afrika'dan BAE'ye yapılan altın ithalatının yarısından fazlasının, çıkarıldığı ülkelerde resmi ihracat kaydına girmeyen altından oluştuğu belirtildi. Bu durum, altının kaynağının belirlenmesini ve ticaret zincirinin izlenmesini zorlaştırıyor.

SWISSAID, Afrika'daki silahlı çatışmalarla bağlantılı altının en önemli varış noktasının BAE olmaya devam ettiğini vurguladı.

Raporda özellikle Sudan'daki iç savaş ile kaçak altın ticareti arasındaki ilişkiye dikkat çekildi. 2023 yılında başlayan Sudan savaşında altın, çatışmanın finansmanında kullanılan önemli kaynaklardan biri haline geldi. Birleşmiş Milletler uzmanlarının değerlendirmelerine göre, Hızlı Destek Kuvvetleri (RSF), Darfur ve Kordofan bölgelerindeki altın üretim alanlarını kontrol ederek bu kaynaklardan gelir elde ediyor.

Ülkeden çıkarılan altının önemli bir bölümü, komşu ülkeler üzerinden uluslararası piyasalara ulaştırılıyor. BAE ise bu ticaretin başlıca merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor.

SWISSAID verilerine göre 2024 yılında Sudan kaynaklı yaklaşık 29 ton altın BAE'ye ulaştı. Kuruluşun değerlendirmesine göre Sudan'dan çıkarılan altın, savaşın finansmanıyla bağlantısı nedeniyle çatışma altını kapsamında ele alınmalı. Raporda ayrıca RSF'nin Kuzey Darfur'da gerçekleştirdiği katliamlar, cinsel şiddet ve yıkım faaliyetlerine ilişkin Birleşmiş Milletler uzmanlarının tespitlerine de yer verildi.

BAE'ye giren kayıt dışı altının kaynağı yalnızca Afrika ülkeleriyle sınırlı kalmadı. Rusya ve Yemen'den gelen sevkiyatlar da raporda dikkat çeken başlıklar arasında yer aldı. SWISSAID'in hesaplamalarına göre 2024 yılında Rusya ve Yemen kaynaklı toplam 137,7 ton altın BAE'ye ithal edildi. Bu miktarın ekonomik değeri yaklaşık 17 milyar dolar olarak hesaplandı.

Altının bir bölümünün doğrudan, bir bölümünün ise üçüncü ülkeler üzerinden BAE'ye ulaştırıldığı belirtildi. Raporda, yaptırım uygulanan ülkelerden gelen altının ticaret zincirinde farklı aracılar kullanılarak menşeinin gizlenebildiğine dikkat çekildi.

Kuruluşun genel değerlendirmesine göre Rusya, Yemen ve Sudan kaynaklı altın ticareti, uluslararası yaptırımların ve sorumlu tedarik zinciri kurallarının uygulanması açısından önemli riskler barındırıyor.

BAE yönetimi, uluslararası kara para aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadele kuruluşlarının eleştirilerinin ardından altın ticaretini daha sıkı denetlemek amacıyla yeni kurallar getirmişti. 1 Ocak 2023 tarihinde yürürlüğe giren düzenlemeler, altının sorumlu kaynaklardan temin edilmesini, tedarik zincirlerinin incelenmesini ve rafinerilerin gerekli kontrolleri gerçekleştirmesini öngörüyor. Ancak SWISSAID raporuna göre düzenlemeler, sektördeki sorunları ortadan kaldırmaya yetmedi.

2023-2025 dönemine ait incelenen 52 bağımsız denetim raporundan yalnızca ikisinde rafinerilerin genel uyum durumu tamamen uygun olarak değerlendirildi. Diğer raporlarda çeşitli eksiklikler ve mevzuata uyumsuzluklar tespit edildi. Bazı rafinerilerin altının gerçek kaynağını belirleyebilecek yeterli izleme sistemlerine sahip olmadığı, bazı şirketlerin ise madenden doğrudan tedarik yerine aracılar üzerinden altın temin ettiği kaydedildi. Raporda, bazı rafinerilerin gerekli kanıtları sunmadan altınlarını geri dönüştürülmüş olarak sınıflandırdığı da belirtildi.

SWISSAID'in raporunda öne çıkan sorunlardan biri de BAE'deki altın tüccarları ve aracılarının denetim kapsamındaki konumu oldu.

Ülkeye giren altının önemli bir bölümü, rafinerilere ulaşmadan önce farklı ticaret şirketleri ve aracılar arasında el değiştiriyor. Bu durum, altının hangi ülkeden çıkarıldığının ve hangi kanallardan geçtiğinin belirlenmesini güçleştiriyor. Rapora göre BAE'deki altın tüccarları, rafinerilerle aynı kapsamda bağımsız denetim ve kamuya açık durum raporu yükümlülüklerine tabi değil. Bu farklılık, altının kaynağının izlenmesi konusunda önemli bir boşluk oluşturuyor. Üstelik bazı rafinerilerin altın tedarikini yalnızca BAE merkezli tüccarlardan gerçekleştirmesi, denetim eksikliğinin etkisini daha da artırıyor.

SWISSAID, idari para cezalarının uygulanmaya başlanmasına rağmen sektör genelindeki uyum düzeyinde henüz kayda değer bir iyileşme sağlanamadığını bildirdi.

Kaçak altın ticaretine ilişkin iddiaların yanı sıra BAE'nin küresel altın piyasasındaki konumu da raporda öne çıktı. Ülke, 2024 yılında İsviçre'nin ardından dünyanın en büyük ikinci altın ihracatçısı oldu. BAE'de işlenen ve rafine edilen altın, İsviçre, Hindistan ve Çin gibi önemli pazarlara gönderiliyor.

SWISSAID verilerine göre BAE'nin altın ihracatı 2025 yılında tahmini 1.226 tona ulaştı. Bu ihracatın yüzde 36'sı İsviçre'ye, yüzde 19'u Çin ve Hong Kong'a, yüzde 13'ü Hindistan'a ve yüzde 9'u Türkiye'ye gerçekleştirildi. Özellikle İsviçre'nin BAE'den gerçekleştirdiği altın ithalatındaki artış dikkat çekti. İsviçre'nin BAE kaynaklı altın ithalatı 2024 yılında 155 ton seviyesindeyken 2025 yılında 420 tona yükseldi.

Raporda, İsviçreli rafineri Valcambi'nin 2025 yılında BAE'den yaklaşık 420 ton altın ithal ederek ülkenin en büyük doğrudan ithalatçısı olduğu belirtildi. SWISSAID, altının gerçek kaynağına ilişkin bilgi talebine şirketin yanıt vermediğini aktardı.

Rapordaki bulguların ardından SWISSAID, Birleşik Arap Emirlikleri'nin yeniden uluslararası mali izleme listesine alınmasını önerdi. Kuruluş, BAE'nin Mali Eylem Görev Gücü (FATF) tarafından hazırlanan gri listeye yeniden dahil edilmesi gerektiğini savundu.

Kara para aklama ve terörizmin finansmanıyla mücadele amacıyla faaliyet gösteren FATF, ülkelerin finansal denetim mekanizmalarını değerlendiriyor. Gri listeye alınan ülkeler, mali sistemlerindeki eksiklikleri gidermeleri için daha sıkı uluslararası izlemeye tabi tutuluyor.

BAE, 2022 yılında FATF'nin gri listesine alınmış, altın ticareti ve finansal denetim alanlarında gerçekleştirdiği düzenlemelerin ardından 2024 yılında listeden çıkarılmıştı. SWISSAID ise yeni raporunda, mevcut düzenlemelerin uygulanmasındaki eksikliklerin ülkenin yeniden izleme listesine alınmasını gerektirdiğini ileri sürdü. Raporun yayımlandığı sırada BAE yönetimi, bulgulara ilişkin yöneltilen yorum talebine henüz yanıt vermemişti. İsviçre hükümetinden de konuya ilişkin açıklama gelmedi.

SWISSAID'in araştırması, altın ticaretinde yeni düzenlemelerin tek başına yeterli olmadığını, denetimlerin ve tedarik zinciri şeffaflığının da belirleyici olduğunu ortaya koydu. Savaş bölgelerinden çıkarılan altının uluslararası piyasalara ulaşmaya devam etmesi, küresel altın ticaretinde kaynak denetimi tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı.