Savaş Hükümeti Güç Kaybetti

Dış Haberler

İsrail’de kritik parlamento seçiminin ön sonuçları, Ortadoğu’yu kana bulayan Başbakan Binyamin Netanyahu’nun aşırı sağcı savaş hükümetinin güç kaybettiğini gösteriyor. Oy sayımı sürerken sonuçlar ne Netanyahu’nun bloku ne de ana muhalefet ittifakının parlamentoda net çoğunluk elde edemeyeceğini gösteriyor. Hükümeti kurma görüşmelerinin haftalar sürmesi beklenirken büyük bir çıkış yapan Arap partilerin kilit konumda olması bekleniyor.

İsrail halkı, İsrail parlamentosu Knesset’teki 120 milletvekilini belirlemek için salı günü sandık başına gitti. Gazze’deki katliam sonrası yapılan ilk seçimde katılım oranı, 1999’daki seçimden bu yana en yüksek orana ulaşarak yüzde 77,7 oldu. 7,3 milyon seçmenin bulunduğu ülkede bu yaklaşık 5,7 milyon kişinin oy kullandığını gösteriyor. Kesin sonuçların, oy sayımı, inceleme ve itiraz süreçlerinin tamamlanmasının ardından 4 Kasım’a kadar netleşmesi bekleniyor.

Asker, diplomat, mahkûm gibi kendi sandığında oy kullanamayan seçmenlerin “çift zarf” olarak isimlendirilen oyları hariç, sandıkların hepsinin sayımı tamamlandı. Tüm oyların yüzde 85,6’sına denk gelen bu sonuçlara göre Netanyahu liderliğindeki iktidar bloku 53, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot öncülüğündeki muhalefet bloku “Değişim İttifakı” 48 milletvekilinde kaldı.

Netanyahu’nun Ortodoks ve aşırı sağcı Yahudi müttefiklerinden oluşan koalisyonu Knesset’teki 68 sandalyeli çoğunluğu kaybetti. Ancak 2022’de 32 milletvekili çıkaran Netanyahu’nun Likud Partisi, 26 koltukla seçimin en çok milletvekili kazanan partisi oldu. Eisenkot’un Yashar Partisi ise 21 koltuk kazandı.

Seçim sonrası yayımlanan sandık çıkış anketlerinin çoğunun başlangıçta muhalefeti önde göstermesinden sonra Eisenkot, "Halk değişimi seçti" dedi.

Rekor düzeyde 19 sandalye kazanması beklenen iki Arap azınlık partisinin oynayacağı rol büyük ölçüde belirleyici olacak. İsrail vatandaşı Filistinli Arapların seçime katılımının yüzde 80’i geçtiği aktarıldı. Ağırlıklı olarak Arap seçmenleri temsil eden “Ortak Liste” 12, ile Birleşik Arap Listesi (Ra’am) ise 7 koltuk elde etti.

Kesin sonuçların belli olmasının ve tüm siyasi gruplarla yapılacak istişarelerden sonra, İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, hükümet kurma konusunda en yüksek başarı şansına sahip olduğuna inandığı parti liderini koalisyon kurmakla görevlendirecek.

Hükümet kurma sürecinde ilk görevlendirilen aday, koalisyonu oluşturmak için 28 gün süreye sahip olacak. Gerekirse bu süre 42 güne uzatılacak. İkinci aday da kendisine verilen 4 haftalık sürede başarılı olamazsa meclis içerisinden bir milletvekilinin 61 imza toplaması için 21 gün süre tanınır. İmza toplanırsa koalisyonun 2 hafta içinde kurulması gerekir. Hiçbir senaryoda hükümet kurulamazsa meclis feshedilir ve 90 gün seçimler yenilenir.

2019 ile 2022 yılları arasında İsrail, partilerin işbirliği konusunda anlaşamaması nedeniyle beş ayrı seçim düzenledi. 2022 Kasım seçimlerinin ardından Nentanyahu’nun kurduğu ülke tarihinin en sağcı koalisyon, 7 Ekim 2023 saldırısı sonrası Gazze, Lübnan ve İran’a karşı savaşlara imza attı.

Yeni hükümetin kurulması için gündeme gelen bir diğer senaryoda Netanyahu, Eisenkot ve diğer partileri bir araya getiren bir birlik hükümeti. İsrail Cumhurbaşkanı Herzog ve ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin bu formülde yana olduğu iddiaları seçime kısa süre kalan sıklıkla konuşulmuştu.

Herzog, seçimlerin ardından yaptığı ilk açıklamada da “Seçimlerin tekrarlanmasını önlemek için her şey yapılmalı” ifadelerini kullandı.

Bu senaryoda Netanyahu ve Eisenkot’un partileri birkaç muhalefet partisini de yanına alarak bir hükümet kuruyor. Başbakanlık göreviyse iki lider arasında dönüşümlü olarak yürütülüyor.

Sonuçlar, Netanyahu karşıtlarının Knesset’te sayısal çoğunluğa sahip olduğunu gösterse pratikte bu, İsrail siyasetinde radikal bir değişiklik anlamına gelecek. Kesin sonuçlar bu şekilde olursa ne Netanyahu ne de karşısındaki blokun, İsrail’deki Arap azınlığı yanına almadan Knesset’te çoğunluğu sağlayamayacağını gösteriyor.

Arap partileri ile Netanyahu’nun masaya oturması olası görülmezken Eisenkot ile bir pazarlık yapıp yapmayacakları belirsiz. Netanyahu ve karşısındaki Yahudi Muhalefet Partilerin çoğu da Arap partilerle işbirliği yapmayacaklarını söylemişti. İsrail siyasetinde Arap partileriyle işbirliği bir tabu olarak görülüyor.

Eisenkot, böyle bir ittifaka ilişkin henüz kesin bir tutum ortaya koymadı. Ancak daha önce kurmayı hedeflediği koalisyonda Arap partilerine yer vermeyeceğini açıklamıştı. Seçim sonuçlarının ardından “Siyonist hükümet” vurgusu yapması da bu yönde verilen bir mesaj olarak değerlendiriliyor.

Komünist parti Hadash, seküler Arap milliyetçisi Ta’al ve solcu Filistin milliyetçisi Balad’dan oluşan “Ortak Liste” ittifakının lideri Yosef Jabreen de seçim sonrası yaptığı açıklamada Nentanyahu’yu devirmeye hazır olduklarını söyledi. Jabareen, seçim sonuçlarının kendi ittifakları veya Ra’am olmadan hiçbir blokun çoğunluğu sağlayamayacağını ortaya koyduğuna dikkat çekti.

Netanyahu karşısındaki Demokratlar Partisi’nin lideri Yair Golan da Eisenkot öncülüğündeki muhalefet blokuna “mevcut tablonun görmezden gelinemeyeceğini” uyarısı yaparak Arap partileriyle işbirliği çağrısında bulundu.

∗∗∗

Uluslararası ilişkiler uzmanı Soli Özel, İsrail seçimlerini BirGün’e değerlendirdi:

İsrail seçimine ilişkin daha önceki değerlendirmemde “Netanyahu kaybetmediği takdirde kazanmış olacak” demiştim.

7 Ekim’de başbakan olan, uyarıldığı hâlde kimseye haber vermediği ortaya çıkmış olan, her türlü rezilliği yapmış olan, ülkeyi İran gibi bir badirenin içine sokmuş olan Netanyahu’nun partisi her şeye rağmen en yüksek sandalye sayısına sahip oldu.

Muhalefet hükümeti kuramazsa Netanyahu, yeni seçime ülkeyi hazırlayacak olan geçici hükümetin başında Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich gibi aşırı sağ isimler ile devam edecek. Bu süreç, koalisyon hükümetlerinin tutmadığı 2019-2022 arasında 5 seçimin düzenlendiği sürece dönüşebilir.

Belli ki ülkede bir konsensüs yok. Olan tek konsensüs, “Demokrasiyiz ama nüfusumuzun beşte birini biz meşru siyasi alanda kabul etmiyoruz” düşüncesi. Muhalifler Arapları içeri almak istemiyorlar. Dolayısıyla onlarla koalisyon yapmazlarsa, tam da Netanyahu’nun istediği olacak. Araplarla koalisyon belki de “iç savaşa” götürebilecek bir adım olabilir.

Birleşik Arap Listesi olarak da bilinen Ra’am’ın Lideri Mansur Abbas’tan açık bir işbirliği teklifi geliyor. “Ben yaparım” diyor, daha önce de Naftali Bennett’le yaptı. Bennett bu sefer ne yapar bilmem, Yair Lapid’i ikna etmek de çok zor olmayabilir. Ama bu toplumu nasıl ikna edeceksin?

Değişeceğini çok sanmıyorum ama nihayetinde kesin sonuçları beklemek lazım. Genelde askerlerin olduğu yerlerin sonuçları henüz gelmedi.

Askerler iki ucu keskin bıçak. Çünkü bir taraflarıyla yerleşimcilere çok yakınlar ama öte yandan da askerlik yapmaya gitmeyenlere karşı bilenmiş vaziyetteler. Eisenkot, Haredi erkeklerinin ordudan muaf tutulma ayrıcalığını tamamen kaldıracağını, “hükümeti düşürse bile bunun kırmızı çizgisi olduğunu” söylüyor. Bu durum yapacakları seçime yansıyacak.

Soli Özel