Yeni Şafak
Haber akışına dön

Şerefiye Sarnıcı: İstanbul'un Su Uygarlığı Mirası

Şerefiye Sarnıcı: İstanbul'un Su Uygarlığı Mirası

İstanbul'un su uygarlığı mirasını yansıtan önemli yapılardan biri olarak öne çıkan Şerefiye Sarnıcı, Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde su ihtiyacını karşılamak üzere inşa edilen sarnıçlar arasında yer alıyor.

Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde su ihtiyacını karşılamak üzere inşa edilen sarnıçlardan biri olan Şerefiye Sarnıcı, İstanbul'un su uygarlığı mirasını yansıtan önemli yapılardan biri olarak öne çıkıyor.

Şerefiye Sarnıcı, 428-443 yılları arasında Doğu Roma İmparatoru 2. Theodosius tarafından, Bozdoğan Kemeri vasıtasıyla su depolanmasını sağlamak amacıyla inşa edildi.

Belgrad Ormanı'ndan getirilen suyun depolandığı bu yapı, 32 mermer sütunu ve Korint üslubundaki işlenmiş başlıklarıyla Bizans mimari mühendisliğinin en görkemli örnekleri arasında yer alıyor.

"Şerefiye" ismini Osmanlı döneminde bulunduğu mahalleden alan sarnıcın üzerine 19. yüzyıl sonu ya da 20. yüzyıl başlarında Arif Paşa Konağı inşa edildi. Konak, 1912'den itibaren Şehremaneti Binası, 1930-1984 yılları arasında İstanbul Belediye Hizmet Binası, sonrasında Eminönü Belediye Binası olarak kullanıldı.

İstanbul'un Avrupa Kültür Başkenti olduğu 2010 yılında, Şerefiye Sarnıcı'nın üzerine inşa edilen belediye binası yıkıldıktan sonra sarnıç restorasyona alındı. 8 yıl süren restorasyon çalışmalarının ardından sarnıcın kendisinin sergileneceği alt kat ile giriş ve üst katlar, müze ve yönetim işlevine uygun olarak cam panellerle tasarlandı ve 24 Nisan 2018 tarihinde ziyarete açıldı.

Tarihi Yarımada'da nüfus artışıyla su ihtiyacının arttığını ve Belgrad Ormanı'ndan künkler ve su yolları vasıtasıyla su getirildiğini anlatan İstanbul Medipol Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Mimari Restorasyon Programı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Zeynep Emel Ekim, Bozdoğan Kemeri üzerinden şehre ve merkeze ulaştırılan suyun sarnıçlarda ve maksemlerde toplandığını, buradan da saraylara, dini yapılara ve konutlara dağıtıldığını söyledi.

Osmanlı zamanında "İslam dininde birikmiş suyun makbul görmemesi" ve "hijyen" gerekçeleriyle bu sarnıçların fazla kullanılmadığına işaret eden Ekim, yapıların onarılıp korunduğunu ve içindeki suyun ise genellikle bahçe ve bostan sulamak amacıyla ya da yangınlara karşı su havuzu olarak kullanıldığını aktardı.

"100'e yakın veya 100'ün üzerinde olduğu düşünülüyor"

İstanbul'un yer altı zenginliğinin sadece anıtsal sarnıçlarla sınırlı olmadığını vurgulayan ve "kuyular, mahzenler, su yolları, su depoları ve su hazneleri"ni hatırlatan Ekim, eskiden neredeyse her evin kendi kuyusu ve haznesi olduğunu söyledi.

Bu yapılar düşünüldüğünde 1000'den fazla örnek olduğunu belirten Ekim, şöyle konuştu:

"Günümüze gelmeyenler var. Ama Bizans döneminden kalma Yerebatan, şu anki Şerefiye, Binbirdirek gibi sarnıçlar büyük devasa yapılar. Bunların da 100'e yakın veya 100'ün üzerinde olduğu düşünülüyor. Bunlarla ilgili önemli tezler, kitaplar yayımlandı."

Bu yapıların envanterinin çıkarıldığını, fotoğraflanıp belgelendiğini, lazer taramalarının ve rölövelerinin yapıldığını hatırlatan Ekim, çoğunun Anıtlar Kurulu tarafından tescil edildiğini kaydetti.

Gönlünün tüm sarnıçların restore edilip işlevlendirilmesini istediğini ancak mülkiyet ve statik sorunları bulunduğunu belirten Ekim, "kiminin üzerine apartman yapıldığını" ve "kiminin üzerinden yol geçtiği için ciddi finansal sorun olduğunu" söyledi.

Ekim, bu nedenlerle tüm sarnıçların restore edilmesinin mümkün olmadığını ancak tescil edilip belgelenmesinin ve lazer taramalarının yapılmasının önem taşıdığını dile getirdi.

"Şerefiye Sarnıcı 5. yüzyılın ilk yarısına tarihleniyor"

Şerefiye Sarnıcı'nın mimari detaylarına değinen Ekim, yapının kitabesi bulunmadığını ancak 5. yüzyılın ilk yarısındaki 2. Theodosius dönemine tarihlendirildiğini aktardı.

Bu dönemde İstanbul'da Aetius açık sarnıcının ve kara surlarının yapıldığını, yoğun yapılaşmanın olduğu bir devir yaşandığını belirten Ekim, "32 adet sütun var ve bunlar mermer. Başlıkları da mermer ve Marmara Adası'ndan getirilen mermerler olduğu biliniyor. Korint sütun başlıkları var, kenger yaprakları kullanılmıştır. Bunların bir kısmı aşınmış. Aralarında da 45 tonoz var. 24 metreye 40 metre boyutlarında olduğu biliniyor, 11 metre yüksekliğinde." ifadelerini kullandı.

Sarnıcın yapısal özelliklerine de dikkati çeken Ekim, "Burada yapısal olarak şunlara dikkat etmek lazım: Günümüzde suyla dolu değil fakat eskiden bunun suyla dolu olduğunu düşünün. Bir basınç meydana geliyor, bu su basıncını engellemek için de duvarlar kavisli bir şekilde yapılmış. Sarnıçların genelinde özel hidrolik bir sıva olduğunu görürüz. Bu hidrolik sıva da su geçirmemesini sağlıyor. Değişik yapım teknikleri kullanılmış." diye konuştu.

"Su uygarlığı adı altında gezdirilmesi gerekiyor"

İstanbul'un yer altı zenginliklerinin turizm rotalarına entegre edilmesi gerektiğini belirten Doç. Dr. Ekim, şöyle devam etti:

"İstanbul sarnıçlar şehri. Fakat yer altındaki bu zenginliklerimizin yabancı ve yerli turistlere bir rota dahilinde, yani 'su uygarlığı' adı altında, gezdirilmesi gerekiyor. Bütün bu sarnıçlar olabilir, maksemler olabilir, su bentleri olabilir. Ta Belgrad Ormanı'ndan başlayarak bentler, kemerler, su kemerleri, su uygarlığının ayrıca bir rota olarak da gezdirilmesi ve tanıtılması gerekiyor. Ayrıca bunlar, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde Sultanahmet çevresi, Zeyrek Camii ve çevresi, kara surları ve çevresi, Süleymaniye Camii ve çevresi UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde de korunuyor aynı zamanda."

Osmanlı döneminde de su yapılarının inşa edilmeye devam ettiğini hatırlatan Ekim, Osmanlı'nın Roma ve Bizans'ın su yapılarından çok etkilendiğini, Kanuni Sultan Süleyman döneminde Mimar Sinan'a Kırkçeşme su yollarının yaptırıldığını, 3. Ahmed döneminde çok sayıda çeşme yapıldığını ve 2. Abdülhamid döneminde Terkos su projesinin hayata geçirildiğini belirtti.

Bu kapsamda savaş zamanında susuz kalmaktan endişe edildiği için rezervuarlar inşa edildiğini ifade eden Ekim, İslam kültüründe biriken suyu kullanmak makbul olmasa da tedbir amaçlı bu rezervuarların yapıldığını, 19. yüzyılda Paris, Londra ve Viyana'da da benzer rezervuar örneklerinin yer aldığını söyledi.

"Yüksek kapasiteli etkinlikler yüklememek lazım"

Sarnıçların günümüzdeki kullanımına da değinen Ekim, bu yapıların kültür, eğitim ve araştırma amaçlı kullanılmasının daha doğru olacağını vurgulayarak, sözlerini şöyle tamamladı:

"Genelde kültürel amaçlı, eğitim amaçlı, özellikle bu sarnıçlar gibi hassas yapıların bu şekilde kullanılması daha doğru. Çünkü bunlara yüksek kapasiteli etkinlikler yüklememek lazım. Aşırı ısı ve nem de yapılara zarar veriyor. Dolayısıyla burada mesela dijital deneyim merkezi olabilir, kent tarihi burada anlatılabilir, su müzesi olabilir ve su tarihi burada anlatılabilir, özellikle dijital bir şekilde duvarlara yansıtılarak. Dolayısıyla bu tür mekanların eğitim, kültürel, araştırma amaçlı kullanılması daha doğru olacaktır. Yapıya fazla yük bindirmeden küçük çapta konserler de verilebilir."

Yerli ve yabancı turistlere mesaj veren Ekim, "İstanbul'u ziyaret etmelerini, İstanbul ziyaretinde bilinen rotaların dışına çıkarak özellikle su uygarlığımızı keşfetmelerini istiyorum." dedi.

Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.

Çerez tercihleriniz

Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.

Okumaya devam et

Pusholder

Senin gündemin

Okuma seçenekleri

Push AIÖzet

PusholderKaynakta oku
yenisafak.com