Setten Stüdyoya, Ajanstan Sahaya: Sinema-TV İşçileri Örgütleniyor

DİSK/Sosyal-İş, sinema ve televizyon alanında çalışan set, stüdyo ve ajans işçilerini örgütlemek üzere bir kampanya yürütüyor. Sendikanın Sinema TV İşçileri Komisyonu üyesi Füsun Özgeç, sektörde serbest meslek makbuzu ve taşeron çalışma gibi yöntemlerin yaygın olduğunu, iş akdi veya yazılı sözleşmelerinin bulunmama durumunun yaygın görüldüğünü, bu çalışma biçimlerinin işçilerin ücret ve diğer hukuki haklarını talep etmesini zorlaştırdığını belirtti. Özgeç, uzun çalışma saatleri, iş güvencesinin bulunmaması, görev tanımlarının belirsizleşmesi ve iş güvenliği sorunlarını da anlatarak bu koşullar karşısında tabandan bir örgütlenme kurmayı hedeflediklerini söyledi.

Görüştüğümüz bir set işçisi, öğrenciyken stajyer kamera asistanı olarak sektöre girmiş. Reklam ve televizyon işlerinde çalışmış. Her iki alanda farklı çalışma koşulları ile karşılaştığını belirten set işçisi, özellikle dizi sektöründe bölüm başı ücretlendirme nedeniyle çalışılan sürenin karşılığının alınamadığını anlattı: “Üç hafta çalışıyorsunuz, bir haftalık paranızı alıyorsunuz ama üç haftalık emeğinizin iki haftası heba oluyor”. Reklam sektöründe ise hız baskısı altında uzun saatler yoğun bir çalışmanın hakim olduğunu ifade eden işçi her iki alanda da işçilerin düzenli bir gelir ve iş güvencesinin olmadığını belirtti: “İş geldiği sürece ücret alıyoruz, onu da eksik alıyoruz, sigortamız ise yok.”

Set işçisi, sinema filmlerinin çekimlerinin ise haftanın altı günü 12 saate vardığını, her çekimin ardından ekipmanların toplanmasının ise çalışma süresini daha fazla uzattığını anlattı: “12 saatin sonunda malzemenizi topluyorsunuz, sayıyorsunuz çünkü bunların hepsi sizin üzerinize zimmetli. Bir şey olursa işçiden tanzim ediliyor. Şirketlerden kiralanan yüksek maliyetli kayıt ve stüdyo ekipmanlarının arabada kalmasına izin verilmiyor. Her gün iş öncesi ve bitiminde bu malzemeler için kiralama yapılan şirkete gitgel yapıyoruz. Bu mesainin ücretini de alamıyoruz.” Kamera ve tripod gibi ekipmanların 15 ila 30 kiloya ulaşabildiğini söyleyen işçi, omuz, bel başta olmak üzere eklem ve fıtık sorunları yaşadıklarını belirtti.

Uzun çalışma saatlerinin uyku düzenini dağıtan etkisine değinen işçi, “Bazen üç saat uyuyup işe gidiyorsunuz ve 16 saat çalışıyorsunuz” dedi, iki kez sette anksiyete atağı geçirdiğini ve hastaneye gitmek zorunda kaldığını dile getirdi. Setlerde sözlü ve aşağılayıcı iletişimin de yaygın olduğunu belirten işçi, ağır çalışma temposunun yanı sıra bu tutumun da kendisini yıprattığını söyledi. İşçinin anlattığına göre çalışma temposu hastalık durumunda da değişmiyor. “Hastalandım, rapor alayım, param tam yatsın gibi bir şey yok. İşinizi sürekli yapmak zorundasınız. Sizden bu bekleniyor”.

Çalışma çağrılarının çoğu zaman son anda geldiğini belirten işçi, “Mersin’de ailemin yanında tatildeyken öğleden sonra arandı ve ertesi sabah sete çağrıldım” dedi. Malzemeye zarar vermeleri halinde kara listeye alındıklarını ve işe çağırılmadıklarını anlatan bir işçi görev tanımlarının net olmadığını ve bir işçiye birden fazla görev verildiğini dile getirdi.

Set işçisinin anlattığı sorunlardan biri de çalışanların sigortalı işçi olarak değil, kendi hesabına çalışan kişi gibi gösterilmesi. Bazı şirketlerin çalışanlardan şahıs şirketi kurmasını ve kendi sigortalarını ödemesini istediğini belirten işçi, “Ben üretim araçlarına sahip değilim ki. Ben orada işçiyim, ben set emekçisiyim. Her şeyden önce sınıfını bilmen lazım. Nasıl inşaatta çalışan inşaat işçisiyse ben de burada set işçisiyim” diye konuştu.

Kendi adına şirket açması halinde Bağkur, muhasebe, KDV ve stopaj gibi giderlerle karşılaştığını belirten işçi, bazı şirketlerin de serbest meslek makbuzu (SMM) şartı getirdiğini söyledi. “SMM yoksa seni işe götüremem” denildiğini aktaran işçi, bu uygulamanın çalışanları hem sigorta hem de iş güvencesi açısından zorladığını belirtti.

Özgeç de sektörde serbest meslek makbuzu ve taşeron çalışmanın yaygın olduğunu belirterek bu yöntemlerin işçilerin haklarını kullanmasını zorlaştırdığını söyledi. Özgeç, geçmişte oyuncuların “Biz işçiyiz” kampanyasıyla başlayan tartışmanın ardından “esnaf modeli”nin yaygınlaştığını, bunun set işçilerine de yayıldığını belirtti.

Sosyal-İş’in örgütlenme çalışmasında setlerin yanı sıra post prodüksiyon, stüdyo ve seslendirme alanlarında çalışanlar da yer alıyor. Özgeç, teknisyen, mikserci ve montajcıların bulunduğu bu alanların “çok görünmez” olduğunu belirterek işçilerin belirsiz ve ücretsiz fazla mesai, hız ve aciliyet baskısıyla karşılaştığını söyledi.

Özgeç’e göre stüdyolarda görev tanımları da genişliyor: “Asistan kültürü artık kalmadı. Tek işçiye birden çok, işçinin işini yaptırıyorlar, hem görev tanımları belirsiz bu işçilerin.” Stüdyo çalışanlarının yüksek sese, elektrikli ve havasız ortamlara maruz kaldığını belirten Özgeç, boyun fıtığı gibi iş hastalıklarının görüldüğünü söyledi. Ücretlerin düşük olduğunu belirten Özgeç, çalışanların mobbing ve işten çıkarma tehdidiyle de karşılaştığını ifade etti.

Sinema-TV alanında çalışanların bir bölümü de videographer, sosyal medya uzmanı ve benzeri işler için ajanslara yöneliyor. Özgeç, ajans çalışanlarının da sürekli ulaşılabilir olma ve hız baskısıyla karşılaştığını, marka tarafından iş beğenilmediğinde sorumluluğun işçiye yüklendiğini belirtti.

Ajans işçisi ise öncelikli taleplerinin başında yoksulluk sınırının üzerinde ücret geldiğini belirtti. Ücret üzerinden SGK primlerinin yatırılmamasının da yaygın olduğunu söyleyen işçi, ulaşım ve yemek ödemelerinin de sorun olduğunu ifade etti.

Ajans ile müşteri arasındaki ilişkinin çalışanların iş yükünü artırdığını belirten işçi, özellikle sınırsız revize taleplerinin çalışanlara aktarıldığını söyledi. “Ajans, müşteriyi kaybetmemek için müşterinin bütün isteklerini ve beklentilerini tolere ediyor ve bunların bütün yükünü çalışanlara yüklüyor” dedi.

Uzaktan çalışmada da yükün bir bölümü işçinin üzerine kalıyor. Birçok ajansın çalışanına bilgisayar sağlamadığını belirten işçi, “Artık bilgisayar bile birçok ajans tarafından çalışanlara sağlanmıyor. ‘Bilgisayarın var mı?’, ‘Grafik tasarımcıysan kendi program kurulumun var mı?’ diye soruluyor” dedi. Evden çalışmanın da gözetim baskısını ortadan kaldırmadığını belirten işçi, ajans sahibinin çalışanları arayarak ne yaptıklarını ve hangi iş üzerinde çalıştıklarını sorduğunu anlattı.

Özgeç, bazı işçilerin aylarca iş beklediğini, bu süreçte borçlandığını ve sigortasız kaldığını belirtti. İş bulunduğunda ücretlerin de düştüğünü söyleyen Özgeç, aylık kazançların yoksulluk sınırını bulmadığını ifade etti. Freelance (kendi hesabına) çalışmanın da bu sorunları ortadan kaldırmadığını belirten Özgeç, işçilerin daha düşük ücretle parça başı çalıştırılabildiğini söyledi. Bir freelance çalışanın kendisine haftada 90 saat çalıştığını söylediğini aktaran Özgeç, “Yeni çağ, elimizdeki cihazlarla her an ulaşılır olma zorunluluğu maalesef peşimizi bırakmıyor” dedi.

Set işçisi de çalışma temposunun sosyal ve aile yaşamını ortadan kaldırdığını söyledi. “Günde 14 saat çalışan biri evlense eşiyle ne kadar vakit geçirebilir? Çocuğu olsa çocuğuna ne kadar zaman ayırabilir?” diyen işçi, ailevi bir nedenle işe gidememenin sonraki iş çağrılarını etkileyebildiğini belirtti: “Yerinize yeni birini başlatsalar bir daha sizi çağırırlar mı, o meçhul.”

Özgeç, işçilerin çalışma koşullarının yanı sıra örgütlenme ve politik tutumları nedeniyle de baskıyla karşılaşabildiğini belirtti. “Muhalif paylaşımlarını sil, iş bulamazsın” ve “politik tavrını geri çek, yoksa iş bulamazsın” biçiminde baskılar olduğunu söyleyen Özgeç, bu nedenle set, seslendirme, prodüksiyon ve post prodüksiyon alanlarında çalışanların örgütlenmekten çekindiğini ifade etti.

Ajans işçisi, ajans çalışanlarının henüz toplu iş sözleşmesi yapabilecek güce ulaşmadığını ancak işyerlerinde yaşanan sorunlara müdahale edilebileceğini belirterek, “Hangi arkadaşımız sorun yaşıyorsa oraya gidip buna dair bir çözüm üretebiliriz, bulunduğumuz yeri örgütleyip tekil örnekler yaratabiliriz, bazı başarılar kazanabiliriz” dedi.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Temmuz 2026 verilerine göre, sinema-TV çalışanlarının yer aldığı 10 No’lu Ticaret, Büro, Eğitim ve Güzel Sanatlar işkolunda 4 milyon 508 bin 122 işçi bulunuyor. Bu işçilerin 315 bin 206’sı sendika üyesi. İşkolundaki sendikalaşma oranı yüzde 6,99 olurken Türkiye genelindeki sendikalaşma oranı yüzde 13,80 seviyesinde bulunuyor.

İşkolunda 31 sendika faaliyet gösterirken bunlardan 3’ü yüzde 1’lik işkolu barajını aşıyor. Sosyal-İş’in Sinema TV İşçileri Komisyonu da bu tabloda set, stüdyo ve ajans çalışanlarını tabandan örgütlemeyi hedefliyor.

Sosyal-İş, kampanya kapsamında çeşitli materyaller ve eylemlilikler hazırlarken işçilerin yaşadıkları sorunları paylaşabilecekleri bir örgütlenme ağı oluşturmayı hedefliyor. Özgeç, kampanyanın temel taleplerini “taban örgütlülüğü, dayanışma, insanca çalışma saati ve iş güvenliği” olarak sıraladı.

Ajans işçisi ise çalışanların patronların gücü karşısında yalnız olmadığını belirterek örgütlenme çağrısı yaptı. “Patronun o işçinin maddi gücünü bir koz olarak elinde tutması durumu gerçekten göründüğü gibi değil. Kağıttan bir kaplan; onu yırtıp atacağız” diyen işçi, örgütlenme çalışmasının sosyal medya ve sokakta sürdürüleceğini söyledi.

İşçi, çağrısını şu sözlerle tamamladı: “Yaşadığımız sorunlara çözüm olabilmek için örgütleneceğiz. Bütün işçi arkadaşlarımızı da bu mücadeleye davet ediyoruz.”

31 yıldır emeğin sesi olan Evrensel, gücünü sadece okurlarından alıyor. Emeğin sesinin daha gür çıkması için sen de güç ver.

E-Gazete Her gün basılı gazeteyi dijital olarak oku...

Sesli Yazılar Köşe yazılarımızı sesli olarak dinle...

Reklamsız Deneyim Reklamlara takılmadan sadece habere odaklan.

İndir, Oku, Dinle...

Şifresiz Giriş İmkanı E-posta adresinle şifresiz giriş yapabilirsin.

App Store'dan İndir

Google Play'den İndir