Sigorta Başlangıcı Davasında Aym Freni: Hak İhlali Sayıldı, Yeniden Yargılama Yapılacak

Anayasa Mahkemesi, sigorta başlangıç tarihinin tespiti davasında emsal Yargıtay kararlarını değerlendirmeyen mahkeme kararını adil yargılanma hakkının ihlali sayarak yeniden yargılama yapılmasına hükmetti.

Anayasa Mahkemesi (AYM), emeklilik koşullarını doğrudan etkileyen sigorta başlangıç tarihinin tespiti istemiyle açılan bir davada emsal nitelikte bir karara imza attı. Yüksek Mahkeme, başvurucunun kendisiyle aynı koşullarda çalışan kişilere ilişkin sunduğu kabul yönündeki Yargıtay kararlarının mahkemelerce değerlendirilmemesini adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlali saydı.

AYM İkinci Bölümü'nün Kadriye Şendir'in bireysel başvurusuna ilişkin 5 Mayıs 2026 tarihinde oy birliğiyle aldığı karar, 30 Ekim tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.

Dava süreci, Kadriye Şendir'in 19 Eylül 2016 tarihinde Kırklareli İş Mahkemesine başvurmasıyla başladı. Başvurucu, 11 Eylül 1989 tarihinde işe başladığı işyerindeki bir günlük çalışmasının tespit edilmesini ve bu tarihin tüm sigorta kolları bakımından sigorta başlangıcı olarak kabul edilmesini talep etti.

Süreç içerisindeki yargı kararları şu şekilde gelişti:

Kırklareli İş Mahkemesi: 8 Aralık 2017 tarihinde davanın kabulüne karar verdi.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi: SGK'nin istinaf başvurusunu 28 Mart 2019'da reddederek yerel mahkeme kararını uygun buldu.

Yargıtay 10. Hukuk Dairesi: SGK'nin temyizi üzerine 4 Mart 2020'de kararı bozdu.

Yargıtay bozma gerekçesinde, uyuşmazlık döneminde yürürlükte bulunan 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'ndaki el halıcılığına ilişkin istisnai düzenlemeye dikkat çekti. Bu düzenlemeye göre, 9 Temmuz 1987 ile 6 Ağustos 2003 tarihleri arasında el halıcılığı dokuma işlerinde çalışanların yalnızca iş kazaları, meslek hastalıkları, analık ve hastalık sigortası gibi kısa vadeli kollara zorunlu tabi olduğu; malullük, yaşlılık ve ölüm gibi uzun vadeli sigorta kollarına ise isteğe bağlı katılabildiği belirtildi. Yargıtay, başvurucunun yaptığı işin bu kapsamda olup olmadığının araştırılmasını istedi.

Bozma kararına uyan Kırklareli İş Mahkemesi, işyerinin el halıcılığı dokuma faaliyeti yürüttüğü gerekçesiyle 5 Kasım 2020'de davayı reddetti. Bu karar, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi tarafından 21 Nisan 2021'de onandı.

Başvurucu Kadriye Şendir, 5 Kasım 2020 tarihli duruşmada ve 9 Aralık 2020 tarihli temyiz dilekçesinde, kendisiyle aynı koşullarda çalışan kişilerin açtığı benzer davaların kabul edildiğini ve bu kararların Yargıtay tarafından onandığını belirterek ilgili yargı kararlarını mahkemeye sundu. Ancak ilk derece mahkemesinin ve Yargıtayın, sunulan bu emsal kararları neden dikkate almadığına veya farklı değerlendirdiğine dair bir açıklamada bulunmadığı tespit edildi.

Başvuruyu inceleyen Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin hukuk kurallarını yorumlama yetkisi bulunmakla birlikte, davanın sonucunu etkileyebilecek nitelikteki esaslı iddialara gerekçeli kararlarda yanıt verilmesi gerektiğini vurguladı.

Yüksek Mahkeme, aynı hukuki durumda bulunan kişilerin davalarında farklı sonuçlara ulaşılmasına rağmen, bu farklılığın neden kaynaklandığının yerel mahkeme ve Yargıtay tarafından açıklanmadığını belirtti. Bu doğrultuda Anayasa'nın 36'ncı maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verildi.

AYM, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla dosyayı yeniden yargılama yapılmak üzere Kırklareli İş Mahkemesine gönderdi. Ayrıca 487,60 TL harç ve 40 bin TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40 bin 487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine hükmedildi.

Yüksek Mahkeme, ihlal kararının doğrudan davanın kabul edilmesi gerektiği anlamına gelmediğini, yeniden yapılacak yargılamada delilleri değerlendirme ve karar verme yetkisinin ilgili mahkemede olduğunu hatırlattı.