Soluduğumuz Kirli Hava Beynimizi Nasıl Etkiliyor? Demans Riskini Artırabilir

Hava kirliliğinin zararları yalnızca solunum sistemiyle sınırlı kalmıyor. Bilimsel araştırmalar, havada bulunan ince partiküllere uzun süre maruz kalmanın beyin hacminde azalma, hafıza sorunları ve demans riskiyle bağlantılı olabileceğini gösteriyor.

Havadaki toz, metal, kurum ve diğer mikroskobik parçacıkların solunum yoluyla vücuda girdikten sonra beyin dokusuna kadar ulaşabildiğine ilişkin bulgular bulunuyor. ABD'deki Rush Alzheimer Hastalığı Araştırma Merkezi'nde 80-91 yaşlarında hayatını kaybeden 11 kişinin beyin dokuları üzerinde yapılan incelemede, bazı yabancı maddelerin beynin hafıza ve duygularla ilişkili bölgelerinden amigdalaya kadar ilerlediği görüldü.

Araştırmacılar, bu parçacıkların beyin üzerindeki etkilerinin ve hangi yollarla beyne ulaştıklarının henüz tam olarak açıklanamadığını belirtiyor.

Bilim dünyasında bir ilk: Canlı beyin hücreleriyle çalıştırılan robot köpek geliştirildi

Hava kirliliği ile beyin sağlığı arasındaki ilişkiyi inceleyen geniş kapsamlı araştırmalardan birinde 400 binden fazla kişi yaklaşık 14 yıl boyunca takip edildi. Çalışma süresince yaklaşık 9 bin demans vakası kaydedildi.

Sonuçlara göre, PM2,5 adı verilen ince partikül maddelere en fazla maruz kalan grupta demans riski, en düşük maruziyet grubuna kıyasla yüzde 14 daha yüksek çıktı. Beyin görüntülemelerinde de kirli havaya daha fazla maruz kalan kişilerde genel beyin hacminin ve bazı beyin bölgelerinin hacminin daha düşük olduğu gözlendi.

PM2,5 parçacıkları, saç telinden çok daha küçük boyutları nedeniyle solunum yoluyla akciğerlerin derinlerine ulaşabilen kirleticiler arasında yer alıyor.

Bilim insanları, kirliliğin miktarı kadar hangi maddelerden oluştuğunun da önemli olduğuna dikkat çekiyor. Dizel egzozu, odun dumanı ve farklı toz türlerinin etkilerini karşılaştıran deneylerde, kirleticilerin beyinle ilişkili biyolojik süreçlerde farklı değişikliklere yol açtığı görüldü.

Fareler üzerinde yürütülen deneylerde özellikle dizel egzozu ve metal içeren tozların, iltihaplanma ve Alzheimer hastalığıyla bağlantılı bazı genlerde değişikliklerle ilişkili olduğu belirlendi. Ancak hayvan deneylerinin sonuçlarının doğrudan insanlara uyarlanamayacağı vurgulanıyor.

Araştırma: Aşırı işlenmiş gıda tüketimi beyin hasarı riskini artırabilir

Uzmanlar, hava kirliliğinin yoğun olduğu günlerde dışarıda geçirilen süreyi azaltmayı, ev ve iş yerlerinde hava kalitesine dikkat etmeyi öneriyor. Yemek pişirirken ortamın havalandırılması, iç mekânlarda sigara içilmemesi ve klima filtrelerinin düzenli değiştirilmesi de alınabilecek önlemler arasında.

Hava kirliliği tamamen bireysel önlemlerle ortadan kaldırılamasa da fosil yakıt kullanımının ve emisyonların azaltılması, toplum sağlığı açısından önem taşıyor.