Soru dilenmesi (petitio prensibi ya da hatalı döngüsel nedensellik), bir argümanın önermesi, sonuca bağlı ya da sonucun dengi olduğunda ortaya çıkan safsatadır. Başka bir deyişle, eğer önermelerin bir tanesi bile tartışmanın sonucunu zorunlu olarak doğru varsayıyorsa bu önerme sonucuna muhtaçtır. Örnek vermek gerekirse “Küçük çocukların argo içeren kitaplar okuması yanlıştır, demek ki çocukların argo içeren kitaplar okumasına izin vermek etik değildir!” argümanı, Soru dilenmesi safsatasına düşmektedir çünkü yapılan önerme (küçük çocukların argo içeren kitaplar okuması yanlıştır) aslında sonucun (çocukların argo içeren kitaplar okumasına izin vermek etik değildir) başka şekilde ifade edilmiş halidir.

Sonucu Varsayma Safsatasının Terminolojisi Soru dilenmesi safsatası bazen farklı isimlerle anılabilir: Petitio principii, sonucu varsayma, dairesel argüman, dairesel akıl yürütme, döngüsel akıl yürütme, dairesel argüman, circuius probandi, circulus in demonstrando ve yasa dışı dairesel akıl yürütme safsatası. Tüm bu terimler arasında bazen sınırlar çizilse de genellikle birbirleri yerine kullanılırlar. Soru dilenmesi (İng: begging the question) terimi Yunancadan köklenen, Latince petitio principii ifadesinin bir çevirisidir. Yine de bu ifade için daha doğru ve açıklayıcı bir çeviri, “sonucu varsayma” olurdu.

Modern İngilizcede begging the question ifadesi genellikle belirli bir sorunun sorulmasını tetikleyen bir şeyi belirtmek için soruyu gündeme getirmek, soruyu davet etmek anlamında kullanılır. Bunun için Türkçedeki yakın bir örnek şöyle olabilir: "İnsanlara yardım etmeyi sevdiğini söylüyorsun ancak bu, en son ne zaman yardım ettiğini sorgulamanı gerektiriyor." Fakat daha az yaygın olsa da begging the question, sorudan kaçınmak anlamında da kullanılır.

Soru Dilenmesi Safsatasının Örnekleri “Bu şirket en iyi bilgisayarları üretiyor çünkü diğer hiçbir şirket bu kadar iyi bilgisayarlar yapmıyor.” Yukarıdaki cümledeki önerme ve sonuç fonksiyonel olarak denktir, aynı şeyi ifade eder, dolayısıyla bu argüman kısır döngünün bir örneğidir. Aşağıdaki argüman da kısır döngüdedir çünkü önermesi ve sonucu birbirine bağlıdır: “Bu davranış yasa dışı çünkü bu ahlaksızca ve ahlaksızca olmasaydı zaten illegal olmazdı.”

Soru Dilenmesi Nedir? Soru dilenmesi biçimsel değil, serbest bir safsata olarak sınıflandırılır çünkü mantıksal yapısı geçerli olsa da argümanı geçersiz kılan şey önermelerin içeriğidir. Argümanın önermelerinden en az bir tanesi ya sonuçla aynı ya da sonuca bağımlı olduğunda bu argüman direkt olarak soru dilenmesi safsatasına düşmüş olur. Öyle ki söz konusu önermeyi kabul etmek için sonucu da kabul etmiş olmanız gerekir (ya da tam tersi), dolayısıyla argümanın doğruluğunu desteklediği sonuç zaten bilinmektedir, herhangi bir katkı sunmaz. Argümanın önermeleri ve sonucu arasındaki bu mantıken çürük ilişki sebebiyle soru dilenmesi safsatası genellikle döngüsel nedenselliğin bir formu olarak görülür. Ancak bu görüşlere itirazlar da mevcuttur ve önemli bir uyarı da şudur: Tüm döngüsel argümanlar yanlış değildir veya soru dilenmesi safsatasına düşmezler. Ayrıca soruyu dilenmenin (veya döngüsel nedensellik kullanmanın) ne zaman makul ve ne zaman yanıltıcı olduğu konusunda belirsizlikler var.

Sonuç olarak soru dilenmesi safsatasına düşmüş bir argüman büyük resimde yanlış da olsa içeriğindeki önermeler ve sonuçlar hatalı olmak zorunda değildir. Öyle ki “yağmur yağıyor çünkü yağmur yağıyor” argümanı soruyu yanıtsız bırakıyor fakat önermesi de sonucu da denktir ve uygun durumda doğrudur. Not: Bu safsatanın elbette birçok yorumu ve çeşitli teorik yönleri hakkında birtakım tartışmalar bulunmaktadır. Ancak bunlar genellikle safsatanın genel tanımını anlamak açısından ve pratikte hayati değildir.

Soru Dilenmesinin Yolları Temelde soru dilenmesi safsatasına dahil edilebilecek iki çeşit döngüsellik vardır: Eşdeğerlik döngüselliği, argümanın önermesi sonucuyla aynı fonksiyonda olduğunda ortaya çıkar. Bağımlılık döngüselliği, argümanın önermesi sonucuna bağlı olduğunda ortaya çıkar. Bu döngüsellikler daha kompleks formlarda kullanıldığında safsatanın tespitini zorlaştırır.

Soru Dilenmesi Safsatasıyla Karşılaştığınızda Ne Yapmalısınız? Birisi size karşı bu safsatayı kullandığında aşağıdaki tekniklerin durumunuza uygun bir kombinasyonunu kullanarak yanıt verebilirsiniz:

  • Argümandaki sorunlu önermenin, argümanın sonucuna eşdeğer olduğunu veya ona bağlı olduğunu belirtin.
  • Bu tür hatalı akıl yürütmenin neden yanlış olduğunu, mümkünse örnekler vererek açıklayın.
  • Argümanı ortaya atan kişiden, sorunlu önermenin sonuçtan nasıl farklı olduğunu veya tek başına ne ifade ettiğini açıklamasını isteyin.
  • Argümanı ortaya atan kişiden, argümanın sonucuna dayanmadan sorunlu önermenin doğru olduğuna dair farklı bir kanıt sunmasını isteyin.

Sonuç olarak soru dilenme safsatasıyla karşılaştığınızda argümanın önermesi ve sonucundaki problemli ilişkiye dikkat çekebilir, akıl yürütmenin neden kusurlu olduğunu açıklayabilir, sorunlu önermenin sonuçtan nasıl farklı olduğunu veya tek başına anlamlı olduğunu sorabilir ya da önermenin doğruluğuna yönelik ayrı bir kanıt isteyebilirsiniz.