18 Kasım 2026 ÇarşambaGündemde ne var?/
Anadolu Ajansı
Haber akışına dön

Stratonikeia'daki Roma Hamamı'nın Deprem Ve Onarım Öyküsü Gün Yüzüne Çıkarıldı

Stratonikeia'daki Roma Hamamı'nın Deprem Ve Onarım Öyküsü Gün Yüzüne Çıkarıldı

Muğla'nın Yatağan ilçesindeki Stratonikeia Antik Kenti'nde bulunan Roma Hamamı'nın yüzyıllara yayılan yapım, onarım ve çöküş süreci ortaya çıkarıldı.

Ankara Üniversitesi Yer Bilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi ile Jeoloji Mühendisliği Bölümü ve Pamukkale Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği ile Arkeoloji bölümlerinden araştırmacıların yürüttüğü çalışma, yapının mimari geçmişinin bölgedeki büyük depremlerle yakından ilişkili olduğunu gösteriyor.

Archaeological and Anthropological Sciences dergisinde yayımlanan araştırmanın odağında, Roma Hamamı'nın soğukluk bölümü olan Frigidarium ve hemen yanındaki Palaestra yer aldı. Bu alanlardan alınan tuğla, harç ve kuvars bakımından zengin sediment örnekleri, optik uyarmalı lüminesans yöntemiyle tarihlendirildi.

Elde edilen yaş verileri arkeolojik tabakalanma, yapıdaki çökme izleri, bölgenin tarihsel deprem kayıtları ve kazılarda bulunan sikkelerle değerlendirildi, Bayesyen istatistiksel modelleme kullanılarak ortak kronoloji doğrultusunda birleştirildi.

Büyük Girit Depremi'nden sonra kentin onarım sürecine girdiği tahmin ediliyor

Çalışmanın sonuçları Frigidarium'un yaşam öyküsünde üç temel dönemi ortaya koydu. İlk büyük yapı evresi Roma İmparatorluk dönemine tarihlendirildi.

Ana inşa faaliyetinin Milattan Sonra (MS) 1. yüzyılın sonları ile 2. yüzyılın başlarına uzanan dönemde gerçekleştiğini gösteren araştırma, Stratonikeia'nın Roma döneminde geçirdiği büyük ölçekli kentleşme ve anıtsal yapılaşma sürecine ilişkin bağımsız veri sağlıyor.

Araştırmacılar, yapıda daha sonraki döneme ait kapsamlı bir onarım evresi de belirledi. Bu evre MS 365 ile 499 arasına tarihlendiriliyor ve olasılık dağılımının en belirgin noktası MS 375 civarında yoğunlaşıyor.

Tarihleme sonuçları, Doğu Akdeniz'de geniş çaplı etkiler yaratan MS 365 Büyük Girit Depremi sonrasında, Stratonikeia'da onarım ve yeniden yapılanma sürecinin yaşanmış olabileceği görüşüyle uyum gösteriyor.

MS 613 tarihli sikkeler kritik ipucu sağladı

Frigidarium'un son büyük çöküşünün tarihlendirilmesinde, kazılarda yıkım tabakasının altında bulunan, MS 613'te basılmış sikkeler kronolojik kanıt sundu.

Bulgular ışığında, çöküş için hesaplanan zaman aralığı MS 613 ile 850 arasına daralarak, olasılık dağılımının en belirgin noktası MS 633 civarında toplandı.

Bununla birlikte, araştırmacılar tek bir yılı kesin çöküş tarihi olarak ilan etmiyor. Lüminesans tarihleme sonuçları, stratigrafi, sikke buluntuları ve yapısal yıkım izleri doğrultusunda, Frigidarium'un anıtsal işlevini erken 7. yüzyıldaki büyük bir sismik olayın ardından kaybettiği tahmin ediliyor.

Palaestra'nın güneyindeki sütunların aynı yönde devrilmiş olması, Frigidarium'daki çökmüş mimari elemanlar ve yıkım tabakasının korunmuş yapısı, ani yıkım sürecine ilişkin önemli arkeolojik veriler sağladı.

Çalışmada, Roma Hamamı belli bir tarihte inşa edilip yıkılmış bir yapı olarak değil, yüzyıllarca doğal afetlere maruz kalan, onarılan, yeniden kullanılan ve sonunda anıtsal işlevini kaybeden bir kent yapısı olarak ele alındı.

Stratonikeia'dan elde edilen yeni kronoloji, geçmiş toplumların büyük depremler karşısında nasıl etkilendiğini, kentlerini nasıl onardığını ve anıtsal yapıların yüzyıllar içindeki değişimini anlamaya yönelik bilimsel kayıt sunuyor.

"Doğru soruyu sorabilirsek cevabı doğa bize veriyor"

AA muhabirine araştırmaya ilişkin açıklamalarda bulunan Ankara Üniversitesi Yerbilimleri Uygulama ve Araştırma Merkezi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Eren Şahiner, "Aşklar ve gladyatörler şehri" olarak bilinen Stratonikeia Antik Kenti'nin, arkaik dönemden Osmanlı-Cumhuriyet dönemine kadar uzandığını belirtti.

Şahiner, "Bu çalışmada, örneklerin içindeki mineralleri birer zaman makinesi gibi kullanarak, içlerinde depolanan enerjiyi laboratuvarda bir seri örnek hazırlama ve ölçme sürecinden geçirip tarihlendirme işlemi gerçekleştirdik." dedi.

Gömülerde buldukları sikkeleri inceledikleri bilgisini veren Şahiner, hamamın Frigidarium bölümünün, Milattan Önce (MÖ) 3-4. yüzyıllarda yaşanan Büyük Girit Depremi'nde onarım gördüğünü ve kentin 6-7. yüzyıl dolaylarında anıtsal etkinliğini yitirmeye başladığını tespit ettiklerini anlattı.

Şahiner, tarihlendirme sonuçlarının, antik kentlerin doğal felaketlerle nasıl mücadele ettiği ve yerleşim şekillerinin nasıl değiştiği sorularına ışık tuttuğunu ifade ederek, "Aslında günümüzdeki örneklere de çok benzer. Deprem atlatıldıktan sonra bölgede bir nüfus değişmesi söz konusu oluyor, bunları ortaya çıkarıyoruz. Aslında bir çeşit zaman makinesine girip geçmişte meydana gelmiş olayları anlamaya, algılamaya ve bunu bilime kazandırmaya çalışıyoruz." diye konuştu.

Doğal felaketler ve doğal süreçlerin, kentlerin nüfusu ve yapısı açısından önem taşıdığının altını çizen Şahiner, büyük deprem veya afetlerden sonra nüfusta değişim olduğunu, bunun da geçmişte yaşananlar ve gelecekte yaşanabileceklere dair çok kıymetli bilgiler içerdiğini vurguladı.

Şahiner, yer kabuğunun yüzde 60'ını oluşturan kuvars ve feldspat minerallerini inceleyip ilk oluşumdan bugüne kadar geçen süreyi anlamaya çalıştıklarını aktararak, şunları kaydetti:

"Depremlerin yıkıcılığını, bölgedeki nüfusa ve kentleşmeye nasıl etki ettiğini görebiliyoruz. Bulduğumuz ani değişmeler bize o dönemdeki depremin aslında ne kadar büyük yıkıcılığa sahip olduğunu gösterebiliyor. Sadece bu teknikle değil, birçok farklı bilimsel teknikle bir arada değerlendirip bunun bir kombinasyonu olarak konuşabiliyoruz. Doğru örnekleme yapılıp doğru soruyu sorabilirsek, cevabı doğa bize veriyor diyebilirim. Depremler bizim bölgemizin vazgeçilmez bir unsuru. Roma'dan hatta Arkaik döneminden beri bütün yapılar, kentleşmeler buna göre gerçekleşiyor. Bu analitik teknikle bu tarz örnekler çalışılıp ileriye yönelik yeni çalışmalar çıkartılabilir. Doğa bilimleri bir bütün olduğunda güzel sorular sorulup güzel cevaplar yakalanabilir."

Okumaya devam et

Pusholder

Senin gündemin

Okuma seçenekleri

Push AIÖzet

PusholderKaynakta oku
aa.com.tr